
Τράπεζα Ἰδεῶν
Θησαύρισμα ἰδεῶν καί ἀναφορῶν γιά τήν Ὀρθοδοξία καί τόν Ἑλληνισμό
info@tideon.org
Ολες οι ενδείξεις ενισχύουν την πεποίθηση µας πως τα Σκόπια, ό,τι και αν δεχθούν να πουν ή να κάνουν για να µπουν στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ, δεν θα εγκαταλείψουν το επεκτατικό τους ιδεολόγηµα. Θα συνεχίσουν, κατά συνέπεια , να το προβάλλουν χρησιµοποιώντας το όνοµα "Μακεδονία", έστω και αν σε αυτό προστεθεί γεωγραφικός, εθνικός η χρονικός προσδιορισµός.
Διότι ένα γεωγραφικό προσδιορισµό οι Σκοπιανοί θα τον µεταχειρίζονται για να προωθούν την προπαγάνδα τους περί διηρηµένης Μακεδονίας που θα πρέπει να επανενωθεί µε διεύρυνση του κράτους των Σκοπίων. Ενας τέτοιος προσδιορισµός (Ανω Μακεδονία, Βόρεια Μακεδονία) θα επιτρέπει στους Σκοπιανούς να επιµένουν πως είναι οι µόνοι πραγµατικοί Μακεδόνες, µε δικό τους ελεύθερο µακεδονικό κράτος, ενώ "τα άλλα τµήµατα της Μακεδονίας", το "ελληνικό" και το "βουλγαρικό", έχουν υποστεί κατάληψη η/και εθνοκάθαρση.
Ενας εθνικός η χρονικός προσδιορισµός ,εξάλλου, θα παραπέµπει στην πλαστή ιστορία περί των Σλάβων που δήθεν αναµίχθηκαν µε τους Αρχαίους Μακεδόνες και γέννησαν τους
σηµερινούς Σκοπιανούς.
Τα ίδια ισχύουν και για µικτούς προσδιορισµούς, π.χ. Γκορναµακεντόνια=Ανω Μακεδονία ή
Novamakedonija.
Θα πρέπει όλοι να θυµούνται την επίσηµη κρατική εγκύκλιο-προειδοποίηση του άλλοτε Υπουργού των ΗΠΑ, Stettinius, της 26ης Δεκεµβρίου 1944, που έγκαιρα, µόλις δηµιουργήθηκε από τον Τίτο το τεχνητό µόρφωµα του "Μακεδονισµού", έλεγε µεταξύ άλλων επί λέξει:
"Η Κυβέρνηση µας (των ΗΠΑ) εκτιµά ότι αναφορές σε "Μακεδονικό Εθνος", "Μακεδονική Πατρίδα" η "Μακεδονική Εθνική Ταυτότητα" συνιστούν αβάσιµη δηµαγωγία, που δεν αντιπροσωπεύει εθνική η πολιτική πραγµατικότητα, και διαβλέπει στην σηµερινή αναζωογόνηση τους ένα προπέτασµα για επιθέσεις εναντίον της Ελλάδος."
Η πολιτιστική ενότητα που δηµιούργησε η δράση του Μεγάλου Αλεξάνδρου έφερε τον Ελληνικό Πολιτισµό και την ελληνική γλώσσα, ως "κοινή", από την Ευρώπη µέχρι τα σύνορα της Κίνας, επί αιώνες. Κανένας δεν µπορεί να καπηλεύεται το πραγµατικό αυτό γεγονός και είµαστε βέβαιοι ότι αυτή την µοναδική προσφορά του Ελληνισµού στον κόσµο
καµιά ελληνική υπογραφή δεν θα σβήσει σήµερα.
Για τους λόγους αυτούς, ποτέ δεν πρέπει να συναινέσουµε σε όνοµα των Σκοπίων που να περιέχει την λέξη Μακεδονία, ό,τι και αν κάνουν άλλες χώρες, ώστε να µη νοµιµοποιήσουµε εµείς οι ίδιοι ιµπεριαλιστικές επιθέσεις εναντίον της πατρίδας µας και χάλκευση της Ιστορίας, ελληνικής και παγκόσµιας.-
ΑΘΗΝΑ 5 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017
Υπογράφουν
Πηγή: Ινφογνώμων Πολιτικά
Εν αναμονή της απόφασης του ΣτΕ
Βαρυσήμαντη παρέμβαση για την αναμενόμενη απόφαση του ΣτΕ για τους Φακέλους Μαθήματος των Θρησκευτικών έκανε στην ημερίδα με θέμα: «Θρησκευτική Συνείδηση: Συνταγματικές και Εκπαιδευτικές Προσεγγίσεις» της Ι.Μ. Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας (Δευτέρα 29 Ιανουαρίου 2018) ο κ. Σωτήριος Ρίζος, πρ. Πρόεδρος του Σ.τ.Ε.
Στην κυρίως εισήγησή του απέφυγε να τοποθετηθεί στο θέμα, απαντώντας όμως σε σχετική ερώτηση τοποθετήθηκε σχετικά με την αναμενόμενη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ διατυπώνοντας παράλληλα και την προσωπική του θέση σχετικά με το χαρακτήρα των Φακέλων Μαθήματος των Θρησκευτικών.
Ο κ. Ρίζος ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Βρισκόμαστε εν αναμονή βασικής αποφάσεως της Ολομελείας του ΣτΕ. Η υπόθεση έχει συζητηθεί και αναμένεται από ώρα σε ώρα ή από μήνα σε μήνα ή από εβδομάδα σε εβδομάδα, η απόφαση του ΣτΕ διότι έχουν προσβληθεί οι αποφάσεις του προηγούμενου Υπουργού οι οποίες σχετίζονται με τα βιβλία αυτά και επομένως φαντάζομαι ότι αν εμμείνει το ΣτΕ στην μέχρι τώρα νομολογία, θα κάνει και την υπαγωγή και θα μας πει αν τα βιβλία αυτά έχουν κατηχητικό περιεχόμενο, ομολογιακό ή έχουν θρησκειολογικό περιεχόμενο, οπότε αν έχουν θρησκειολογικό περιεχόμενο θα τεθούν εκποδών.
Εγώ τα είδα αυτά τα βιβλία στην ηλεκτρονική σελίδα. Άτακτα είναι και βεβαίως έχουν θρησκειολογικό χαρακτήρα. Δηλαδή μπορεί να είναι άτακτα αλλά με λίγη εμπειρία βλέπει κανείς ότι δεν εισάγουν το μαθητή στο ορθόδοξο δόγμα ούτε καν στον χριστιανισμό. Αλλά είναι τήδε κακείσε Ισλάμ, άλλες θρησκείες, ποιήματα ποιητών διαφόρων εγχωρίων, αλλοδαπών, είναι ένα μείγμα το οποίο εγώ δεν το κατενόησα καθόλου αλλά αν θέλουμε να το υπαγάγουμε στη νομική κατηγορία «κατήχησις» ή «θρησκειολογία», θα πρέπει να τα υπαγάγουμε στη θρησκειολογία. Αυτή είναι η προσωπική μου άποψη».
Σχετικά άρθρα:
Πηγή: Θρησκευτικά
Εκπαιδευτική Ημερίδα με θέμα: «Θρησκευτική Συνείδηση: Συνταγματικές & Εκπαιδευτικές Προσεγγίσεις» στην Ι.Μ. Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας Παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερωνύμου πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 29 Ιανουαρίου 2018 η Εκπαιδευτική Ημερίδα που διοργάνωσε η Ιερά Μητρόπολη Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας σε συνεργασία με το Θεολογικό Εργαστήρι της Ι. Μητροπόλεως, αφιερωμένη στο υπεύθυνο και πολυσχιδές έργο των Εκπαιδευτικών σήμερα, με γενικό τίτλο: «Θρησκευτική Συνείδηση: Συνταγματικές & Εκπαιδευτικές Προσεγγίσεις» στο συνεδριακό Κέντρο του Δήμου Νέας Ιωνίας.
Στην ως άνω Ημερίδα έλαβαν μέρος ο κ. Σωτήριος Ρίζος, πρ. Πρόεδρος του Σ.τ.Ε., θέμα: «Η ανάπτυξη της θρησκευτικής συνειδήσεως των Ελλήνων ως μέρος της εκπαιδεύσεως (άρθρο 16 παρ. 2 του Συντάγματος» και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αχαΐας κ. Αθανάσιος, Διευθυντής της Αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση με θέμα εισήγησης: «Μία σύγχρονη οπτική στη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών».
Την Ημερίδα προλόγισε ο έγκριτος δημοσιογράφος κ. Αλέξης Παπαχελάς, ενώ στη συνέχεια ο Βυζαντινός χορός της Ιεράς Μητροπόλεως έψαλε Τροπάρια από την εορτή των Αγίων Τριών Ιεραρχών υπό την καθοδήγηση του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της ΜτΧΜΕ κ. Χάρη Νταραβάνογλου.
Την όλη συζήτηση συντόνισε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας κ. Γαβριήλ, ο οποίος απηύθυνε θερμό καλωσόρισμα τόσο προς τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο κ. Ιερώνυμο, όσο και προς τους δυο έγκριτους εισηγητές.
Ο Σεβασμιώτατος ανέφερε: «Στους φακέλους των θρησκευτικών υπάρχει αναμφίβολα συγκεντρωμένο ένα πλούσιο θεολογικό υλικό που αναδεικνύει τις γνώσεις και το οποίο βεβαίως χρειάζεται οπωσδήποτε περαιτέρω επεξεργασία, μέσα από την οποία οι εκπαιδευτικοί θα βοηθήσουν τον μαθητή να κατανοήσει την αξία του προτεινόμενου υλικού και να αξιοποιήσει ορθά τις εκπαιδευτικές και θρησκευτικές δυνατότητες που προσφέρει το εκτιθέμενο αυτό υλικό». Παροτρύνοντας όλους χαρακτηριστικά είπε: «ας σκεφτούμε όλοι μας σοβαρά και υπεύθυνα τους κινδύνους που εμφωλεύει το φάσμα της λήθης όταν μιλούμε για την Ελλάδα, όχι μόνο ως κρατική οντότητα, αλλά κυρίως ως πολιτιστική παρακαταθήκη, η οποία είναι πολύτιμη για όλη την ανθρωπότητα».
Την Ημερίδα τίμησαν επίσης με την παρουσία τους ο κ. Γεώργιος Χρυσικός Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου, ο κ. Αθανάσιος Φαλούκας Διευθυντής της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Β’ Αθήνας, Μέλη των Δ.Σ. Νέας Ιωνίας και Ηρακλείου Αττικής, επικεφαλής δημοτικών παρατάξεων, πρόεδροι και εκπρόσωποι τοπικών συλλόγων και Μικρασιατικών Σωματείων, Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, θεολόγοι καθηγητές, φοιτητές, μαθητές και πλήθους κόσμου.
Κατά τη διάρκεια της Ημερίδος πραγματοποιήθηκε ανοικτή συζήτηση με τους παρισταμένους να θέτουν πολλά και ποικίλα ερωτήματα προς τους εισηγητές, σχετικά με ζητήματα νομικής και εκπαιδευτικής προσέγγισης της ανάπτυξης της θρησκευτικής συνείδησης, καθώς και της συμβολής του μαθήματος των Θρησκευτικών στην παιδεία του σύγχρονου σχολείου.
Οι εργασίες της Ημερίδος ολοκληρώθηκαν με την ομιλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ. Γαβριήλ, ο οποίος ευχαρίστησε θερμά τον Μακαριωτάτο Αρχιεπίσκοπο κ. Ιερώνυμο για την τιμητική παρουσία του, τον κ. Σωτήριο Ρίζο και τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη κ. Αθανάσιο τόσο για την αποδοχή της προσκλήσεως, όσο για τις εμπεριστατωμένες και τεκμηριωμένες επιστημονικά εισηγήσεις τους, καθώς και όλους τους παρισταμένους για την ενεργή συμμετοχή τους.
Ο Σεβασμιώτατος αναφέρθηκε ακόμη στα γόνιμα και πολύτιμα συμπεράσματα που αποκομίσθηκαν από τις εργασίες της Εκπαιδευτικής αυτής Ημερίδος, ευχόμενος να αποτελέσουν την ουσιώδη αρχή και να συμβάλουν καθοριστικά στον επίσημο διάλογο Πολιτείας και Εκκλησίας σχετικά με τον χαρακτήρα του μαθήματος των Θρησκευτικών και την ανάπτυξη ελεύθερης θρησκευτικής συνείδησης.
Εκ της Ιεράς Μητροπόλεως
Πηγή: Θρησκευτικά
Αυτή είναι η μόνη γνωστή φωτογραφία της Βελίκας Τράΐκου.
Χαμογελά μέσα στο φέρετρο την ημέρα της κηδείας της, στην Θεσσαλονίκη.
Είναι Αύγουστος του 1904, χρονιά που η Βελίκα έκλεισε τα 21 της χρόνια.
Γεννήθηκε το 1883 στο χωριό Πεντάλοφο της Θεσσαλονίκης, σπούδασε δασκάλα και το 1900 την βρήκε να διδάσκει στην Έδεσσα.
Το 1901, ο Ίων Δραγούμης, Πρόξενος της Ελλάδας στο Μοναστήρι, οργανώνει τον Μακεδονικό Αγώνα.
Αναζητά ένα πρόσωπο απολύτου εμπιστοσύνης, μορφωμένο, νέο σε ηλικία για μια κρίσιμη αποστολή: την μεταφορά μηνυμάτων από το κέντρο του Αγώνα στην υπόλοιπη Μακεδονία.
Αιφνιδιάζεται όταν εμφανίζεται μπροστά του μια εικοσάχρονη κοπέλα και δηλώνει πρόθυμη να αναλάβει αυτή την αποστολή. Η ευφυΐα της, η μόρφωσή της –μιλούσε απταίστως τουρκικά και βουλγαρικά- και το θάρρος της κάμπτουν τις επιφυλάξεις του.
Τα επόμενα τρία χρόνια, η Βελίκα οργώνει την Μακεδονία.
Εμφανίζεται σε πόλεις και χωριά, άλλοτε ως πλανόδια πωλήτρια αυγών, άλλοτε ως ζητιάνα, άλλοτε ως «τρελή» που παραμιλά στους δρόμους, μεταφέροντας τα σημειώματα του Δραγούμη μέσα στα ρούχα της ακόμα και μέσα στα μαλλιά της και συλλέγοντας πληροφορίες.
Η δράση της σταματά στο παζάρι των Γιαννιτσών. Εκεί την αναγνωρίζει ένας Βούλγαρος.
Την συλλαμβάνουν.
Η πρώτη μαχαιριά είναι για να «σπάσει» και να αποκαλύψει το δίκτυο των Ελλήνων πατριωτών.
Απαντά με ένα χαμόγελο.
Το ίδιο και στην δεύτερη μαχαιριά, στην τρίτη…
Καταλαβαίνουν. Πέφτουν πάνω της και την κατακρεουργούν.
Στην κηδεία της το φέρετρο ανοιχτό, όπως και το ρούχο της για να δουν όλοι το μέγεθος της θηριωδίας.
Αλλά η ίδια, χαμογελαστή…
Ακριβώς τρία χρόνια νωρίτερα, τον Αύγουστο του 1901 στην Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, η Βελίκα Τράϊκου πήρε μέρος στην συνάντηση των Μακεδονομάχων και απευθύνθηκε στους άντρες που βρίσκονταν εκεί λέγοντας:
«Οπλίστε τους χωρικούς και όταν εμείς προετοιμάσουμε το έδαφος από παντού θα ανάψει ο αγώνας».
Την Κυριακή, στο Σύνταγμα, θα είμαι παρών για να ακούσω ξανά την «ομιλία» της.
Στην εξέδρα, θα βλέπω την Βελίκα.
Αγκαλιασμένη με την Κατερίνα Χατζηγεωργίου, την Δασκάλα από την Γευγελή, που στα 21 της χρόνια κι εκείνη , τον Οκτώβριο του 1904, αντιμετώπισε με το πιστόλι στο χέρι τους Βούλγαρους κομιτατζήδες που περικύκλωσαν το σπίτι της.
Και όταν την κάλεσαν να παραδοθεί, απάντησε:
«Εγώ Ελληνίς εγεννήθην, βάρβαρε Σκύθα και Ελληνίς θα πεθάνω».
Τέσσερις ολόκληρες ώρες κράτησε η μάχη της.
Στο τέλος οι κομιτατζήδες έβαλαν φωτιά στο σπίτι και την έκαψαν ζωντανή.
Την βρήκαν απανθρακωμένη με το πιστόλι στο χέρι.
Δίπλα τους στην εξέδρα θα είναι η Δασκάλα Αγγελική Φιλιππίδου που μαζί με τον σύζυγό της Δημήτρη ζούσαν στην Κλεπνούσνα.
Εκεί, στις 12 Δεκεμβρίου 1906 μπαίνουν οι Βούλγαροι και αρχίζουν την σφαγή.
Πρώτα σκοτώνουν τον ιερέα του χωριού και στη συνέχεια αναζητούν την δασκάλα.
Η Αγγελική και ο Δημήτρης, με τα όπλα στα χέρια δίνουν την μάχη και οι κομιτατζήδες υποχωρούν, αλλά η Δασκάλα έχει τραυματιστεί βαριά.
Αρνείται όμως την άμεση μεταφορά της στο νοσοκομείο των Σερρών και ζητά να την μεταφέρουν πάνω σε ένα φορείο και να σταματούν σε κάθε χωριό για να μιλά στους Έλληνες και να τους εμψυχώνει.
Τα λόγια της και η εικόνα της προκαλούν ξεσηκωμό.
Όταν φτάνει στις Σέρρες την υποδέχεται όλη η πόλη σαν Αγία, της φιλούν τα χέρια…
Αλλά η κατάσταση της υγείας της είναι πλέον απελπιστική.
Την μεταφέρουν στην Θεσσαλονίκη όπου πεθαίνει λίγες ημέρες μετά.
Στην εξέδρα θα είναι και η Λίλη Βλάχου, η απόφοιτος του Αρσακείου που ανέβηκε το 1905 στην Μακεδονία μαζί με τον Μακεδονομάχο αδελφό της Ιωάννη και ανέλαβε την διεύθυνση του Παρθεναγωγείου της Έδεσσας.
Και μύησε όλες τις δασκάλες στον Αγώνα, δημιουργώντας ένα νέο «Κρυφό Σχολειό» και κηρύσσοντας την ελληνικότητα της Μακεδονίας.
Ώσπου το 1907 την σκότωσαν μέσα στο σχολείο της…
Αυτές θα είναι για μένα στην εξέδρα του συλλαλητηρίου-και μόνον Αυτές.
Και τις δικές Τους «ομιλίες» θα πάω να ακούσω.
Γιατί όπως γράφει ο Κωστής Παλαμάς,
«Χρωστάμε σ' όσους ήρθαν, πέρασαν, θα 'ρθούν, θα περάσουν.
Κριτές, θα μας δικάσουν, οι αγέννητοι, οι νεκροί».
Τά Ὀρθόδοξα Χριστιανικά Σωματεία τῆς Ἑλλάδος χαιρετίζουν τό σημερινό μεγαλειώδες Συλλαλητήριο
Ἀδέλφια μας Ἕλληνες!
Ἀπόγονοι τοῦ Περικλέους, τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, τοῦ Βατάτζη, τοῦ πατρο-Κοσμᾶ καὶ τοῦ Παύλου Μελᾶ!
Μπροστά στό μνημείο τοῦ Ἀγνώστου Στρατιώτου, συγκεντρωθήκαμε σήμερα ὅλη ἡ Ἑλλάδα μαζί μέ τούς Ἀπόδημους ἀδελφούς μας γιά νά διατρανώ-σουμε τήν ἱστορική ἀλήθεια. Τήν Ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας μας πού κά-ποιοι, κάπηλοι, διεκδικοῦν τό ὄνομά της.
«Τά Ἔθνη», ἔλεγε ὁ Μακρυγιάννης, «δέν θεμελιώνονται μέ ψέματα καί προπαγάνδες, ἀλλά μέ δικαιοσύνη, τιμιότητα, ἀρετή καί θρησκεία».
Ἔχουμε τήν ἀλήθεια καί τό δίκαιο μέ τό μέρος μας καί μαζί μέ τούς Ποιμένες τῆς Ἐκκλησίας μας θά ἀγωνιστοῦμε ἑνωμένοι μέχρι τήν δικαίωσή μας.
Ἡ μεγαλειώδης αὐτή συγκέντρωση μπροστά στό Κοινοβούλιο στέλνει πρός κάθε κατεύθυνση ἕνα μήνυμα:
Τήν οἰκονομική ἐξαθλίωση πού κάποιοι μᾶς ἐπέβαλαν, τήν ὑπομένουμε μέ καρτερία καί ἐλπίδα.
Ὅμως δέν ἀνεχόμαστε νά θίγεται ἡ Πίστη μας καί ἡ Πατρίδα μας.
Γιατί ἡ πατρίδα μας εἶναι ἡ ψυχή μας!
Ἡ πατρίδα μας κατέχει μοναδική θέση στήν παγκόσμια ἱστορία.
Ἡ πατρίδα μας ἔχει τήν μεγαλύτερη προσφορά στόν πολιτισμό τῆς ἀνθρωπότητος.
Ἡ πατρίδα μας εἶναι ἡ χώρα τοῦ φωτός, τῆς σοφίας καί τῆς Ὀρθοδοξίας πού γεννᾶ εὐεργέτες, ἥρωες κι ἁγίους.
Γι΄ αὐτό δέν θά ἐπιτρέψουμε νά μεταλλάξουν τόν λαό μας καί νά καταντή-σουν τήν πατρίδα μας, χώρα διεφθαρμένων ἀνθρώπων.
Σάν σήμερα, στίς 4 Φεβρουαρίου τοῦ 1843, ἄφησε τήν τελευταία του πνοή ἐδῶ, στήν Ἀθήνα, ὁ Γέρος τοῦ Μοριᾶ, ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Ἄραγε τυχαία ἡ σύμπτωση; «Κριτές θά μᾶς δικάσουν οἱ ἀγέννητοι, οἱ νεκροί».
Ἡ σημερινή διαμαρτυρία εἶναι μιά αὐθόρμητη ἐκδήλωση τοῦ λαοῦ μας.
Ἑνός λαοῦ πού ξαγρυπνᾶ. Γι’ αὐτό δέν ἀνησυχοῦμε.
Παραμένουμε ἑνωμένοι! Καί ὅσες φορές ὁ Ἑλληνισμός ἦταν ἑνωμένος καί εἶχε ἀξίους ἡγέτες, μεγαλούργησε.
Ζήτω ἡ Ἑλλάδα! Ζήτω ἡ Μακεδονία!
Σχόλιο ID-ont: Μετά την "επιτυχημένη" διαπραγμάτευση των μνημονίων, την αναμενόμενη "επιτυχία" στο Σκοπιανό, αναμένεται να τριτώσει η "επιτυχία" αυτής της κυβέρνησης με την εισαγωγή της Κάρτας του Πολίτη. Μιλάμε για την ίδια ακριβώς Κάρτα που ο κος Τσίπρας ως βουλευτής στην αντιπολίτευση την είχε καταγγείλει (βλ.: Πολιτικές παρατάξεις για την Κάρτα του Πολίτη).
«Αποφασισμένο» είναι πλέον το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη για να ξεκινήσει η διαδικασία που θα αφορά την αντικατάσταση των παλαιών ταυτοτήτων με νέες, οι οποίες θα πληρούν τις σύγχρονες προδιαγραφές ασφαλείας.
Μετά από αρκετά χρόνια, το τελικό κείμενο της προκήρυξης θα είναι έτοιμο μέσα στις επόμενες μέρες, σύμφωνα με δηλώσεις αρμόδιων στελεχών στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» και αμέσως μετά θα κληθούν για διαπραγματεύσεις και προσφορές οι 7-8 από τις μεγαλύτερες εταιρείες παγκοσμίως με εξειδίκευση στη μαζική έκδοση διαβατηρίων και ταυτοτήτων.
Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του νέου εγγράφου, όπως και το οικονομικό σκέλος του έργου έχουν ήδη καθοριστεί. «Μένει να προσδιοριστούν τα κριτήρια επιλογής του αναδόχου και αμέσως μετά θα ζητήσουμε από τις μεγάλες εταιρείες του “χώρου” να καταθέσουν προσφορές» δήλωσε αξιωματούχος στην «Καθημερινή».
Η επιτάχυνση των διαδικασιών συμπίπτει χρονικά με την άφιξη -μέσα Φεβρουαρίου- στην Ελλάδα κλιμακίου Αμερικάνων εμπειρογνωμόνων από το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, οι οποίοι θα αξιολογήσουν τις επιδόσεις της Ελλάδας στην εφαρμογή του προγράμματος visa waiver, που επιτρέπει στους πολίτες 38 χωρών -και της Ελλάδας- να ταξιδεύουν χωρίς βίζα στις ΗΠΑ.
Οι πρώτες παρασκευαστικές συναντήσεις έγιναν μεσοβδόμαδα στη ΓΑΔΑ. Παρότι τόσο οι Έλληνες όσο και οι Αμερικανοί αξιωματούχοι σπεύδουν να αποσυνδέσουν visa waiver και ταυτότητες, η μη αντικατάσταση των παλιών εγγράφων με νέα, βιομετρικά αποτελεί ένα από τα πιο εναπομείναντα σημεία κριτικής των ΗΠΑ εις βάρος της ελληνικής κυβέρνησης.
Οι νέες ταυτότητες θα είναι αντίστοιχες με των υπολοίπων κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άλλωστε, η αντικατάσταση των παλιών εγγράφων με νέα, βιομετρικά αποτελεί συμβατική υποχρέωση της Ελλάδας έναντι της Ε.Ε., ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2000.
Σύμφωνα με τις προτάσεις των εμπειρογνωμόνων της ΕΛ.ΑΣ., το νέο έγγραφο θα είναι πλαστικό και θα περιέχει μικροτσίπ με αποθηκευμένα τα βιομετρικά στοιχεία του κατόχου. Σε κάθε καινούρια ταυτότητα θα εμφανίζεται η φωτογραφία και το ονοματεπώνυμο του κατόχου, όχι όμως και το δακτυλικό του αποτύπωμα.
Τον περασμένο Ιούλιο, ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Νίκος Τόσκας, κατέθεσε στη Βουλή τροπολογία που προέβλεπε ότι οι προδιαγραφές του δελτίου ταυτότητας καθορίζονται με απόφαση του υπουργού Εσωτερικών και δίχως να απαιτείται νομοθετική ρύθμιση. Ένας από τους λόγους της κυβερνητικής δυστοκίας, εξάλλου, φέρεται πως ήταν ο φόβος για πιθανές αντιδράσεις της Εκκλησίας και βουλευτών στην έκδοση ταυτοτήτων με ενσωματωμένο μικροτσίπ.
Το κόστος αντικατάστασης των παλιών ταυτοτήτων με νέες υπολογίζεται στα 80 εκατομμύρια ευρώ. Κάθε νέο έγγραφο θα κοστίζει 8 έως 10 ευρώ και το αντίτιμο θα πληρώνει ο πολίτης που ενδιαφέρεται να αποκτήσει για πρώτη φορά ταυτότητα (αφορά τους 18χρονους) ή να αντικαταστήσει την παλιά του με νέα, βιομετρική.
Η έκδοση νέων εγγράφων θα ξεκινήσει πιλοτικά από την Αττική πριν επεκταθεί στην υπόλοιπη χώρα, ενώ πρόθεση των επιτελών του μεγάρου της λεωφόρου Κατεχάκη είναι οι πρώτες βιομετρικές ταυτότητες να έχουν εκδοθεί πριν από το τέλος του χρόνου.
Η προκήρυξη του διαγωνισμού, πάντως, θα αφορά πέρα από την αντικατάσταση των ταυτοτήτων και την έκδοση των ήδη βιομετρικών διαβατηρίων, καθώς λήγει η σύμβαση της ΕΛ.ΑΣ. με την ανάδοχο εταιρεία, ανεβάζοντας το συνολικό κόστος του έργου στα 350 εκατομμύρια.
Παρά την ιδιαίτερα υψηλή δαπάνη, η κυβέρνηση δεν θα προχωρήσει σε ανοικτό διαγωνισμό αλλά θα επιλέξει τον ανάδοχο με «κλειστή» διαδικασία, ζητώντας από 7-8 μεγάλες εταιρείες του χώρου να καταθέσουν προσφορές. Μάλιστα, οι διπλωματικές αντιπροσωπείες των ισχυρότερων χωρών της Ε.Ε. και όχι μόνο, ακονίζουν τα ξίφη τους και ετοιμάζονται να διεκδικήσουν το έργο για λογαριασμό των «δικών τους» εταιρειών.
Η χρηματοδότηση
Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η χρηματοδότηση της διαδικασίας θα γίνει από τα απόρρητα κονδύλια του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη προκειμένου, σύμφωνα με μια εκδοχή, να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να «βγουν στον αέρα» τα τεχνικά χαρακτηριστικά ασφαλείας της νέας ταυτότητας.
Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ προχώρησε σε νέα αυστηροποίηση του προγράμματος visa waiver, αρμόδιοι αξιωματούχοι εμφανίζονται αισιόδοξοι ότι, μετά και τις εξελίξεις στο πεδίο των ταυτοτήτων, η Ελλάδα θα περάσει τα “stress tests” των Αμερικανών στον τομέα της ασφαλείας.
Πρόσφατο δημοσίευμα του ειδησεογραφικού πρακτορείου Reuters αποκάλυψε ότι η κυβέρνηση Ντόναλντ Τραμπ έθεσε στα τέλη Δεκεμβρίου σε ισχύ νέους κανόνες στις αρχές ασφαλείας των 38 χωρών που μετέχουν στο visa waiver, υποχρεώνοντάς τες να ελέγχουν τα στοιχεία των ταξιδιωτών τους στους καταλόγους υπόπτων για τρομοκρατία των ΗΠΑ.
Η Ελλάδα φέρεται -σύμφωνα με πληροφορίες της εφημερίδας - να έχει «ευθυγραμμιστεί» με τη συγκεκριμένη απαίτηση ήδη από το 2016, στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας Ελλάδας - ΗΠΑ για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και του «σοβαρού εγκλήματος».
Πηγή: CNN, ID-on't renounce my freedom
Στήριξη στήν εὐόδωση τῶν προσπαθειῶν ἀποφάσισε ἡ Ἱερά Κοινότης.
Πηγή: Ενωμένη Ρωμηοσύνη
"Μακεδονία Ξακουστή" από τους μαθητές του Γυμνασίου και Δημοτικού Αμαρουσίου των ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ "Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ"
Η παραβολή του Ασώτου παρουσιάζει το Θεό σαν άνθρωπο, τον αληθινά φιλάνθρωπο και τους δύο γιούς, καθώς και τις δύο κατηγορίες των ανθρώπων, τους δίκαιους και τους αμαρτωλούς. Ο μικρός είπε· δώσε μου το μερίδιό μου από την περιουσία μας. Η δικαιοσύνη είναι αρχική κατάσταση του ανθρώπου, γι’ αυτό κι ο μεγάλος δεν παρεκκλίνει· υστερογέννητο κακό η αμαρτία, γι’ αυτό και παρεκκλίνει ο μικρός, αυτός, δηλαδή που συναυξήθηκε με την αμαρτία που μπήκε στον κόσμο έπειτα. Και με άλλο νόημα λέγεται ο αμαρτωλός άνθρωπος «νεώτερος γιός», σαν νεωτεριστής κι αποστάτης στο πατρικό θέλημα.
«Πατέρα, δώσε μου το μερίδιό μου από την περιουσία μας». Περιουσία του ανθρώπου είναι το λογικό, με επακολούθημα την αυτεξουσιότητα γιατί κάθε λογικό είναι αυτεξούσιο. Μας παραχωρεί ο Κύριος το λόγο, για να τον χρησιμοποιούμε κατά το θέλημά μας, σαν δικό μας κτήμα. Και τον παραχωρεί σ’ όλους εξίσου, γιατί όλοι είμαστε εξίσου λογικοί, εξίσου αυτεξούσιοι. Άλλοι όμως κάνουμε λογική χρήση της τιμητικής παραχώρησης κι άλλοι εξευτελίζουμε το θείο δώρο. Και όλα γενικά όσα μας έχει δώσει Θεός, ας τα θεωρήσουμε περιουσία μας, τον ουρανό, τη γη, την πλάση όλη, το νόμο, τους προφήτες. Αλλά ο μικρός γιός ενώ είδε τον ουρανό, και τον θεοποίησε, τη γη και την προσκύνησε, δεν θέλησε να πορευτεί στις γραμμές του νόμου, δολιεύτηκε τους λόγους των προφητών. Ο μεγαλύτερος όμως γιός τα χρησιμοποίησε όλα για τη δόξα του Θεού.
Στο ίδιο μέτρο τους τα παραχώρησε και τους άφησε να πορευτούν κατά το θέλημά τους· δεν υποχρεώνει κανένα που δεν θέλει να τον υπηρετεί. Αν ήθελε να μας υποχρεώσει, ούτε λογικούς θα μας δημιουργούσε ούτε αυτεξούσιους. Όλα αυτά ο μικρός τα σπατάλησε αμέσως. Και ο λόγος, η αποδημία του στα μακρινά. Όταν, δηλαδή, ο άνθρωπος απομακρυνθεί από το Θεό και θέσει τον εαυτό του πέρα από το θείο φόβο εξαντλεί όλα τα θεία δώρα. Όταν μένουμε κοντά στο Θεό, τίποτα τέτοιο δεν κάνουμε που οδηγεί στην απώλεια κατά το λόγο «απ’ την αρχή έβλεπα τον Κύριο δίπλα μου, στα δεξιά μου παντοτινά για να μην ταραχτώ». Όταν όμως απομακρυνθούμε απ’ αυτόν κι αποστρατήσουμε από το θέλημά του, πράττουμε και πάσχουμε τα χειρότερα, πάλι κατά το λόγο «όσοι απομακρύνονται από σένα θα χαθούν».
«Σκόρπισε» λοιπόν την περιουσία του κι ήταν φυσικό. Γιατί η αρετή έχει ένα όνομα και είναι κάτι απλό. Η κακία όμως είναι ποικίλη και προκαλεί πολλές πλάνες. Η ανδρεία, λόγου χάρη, έχει ένα όνομα και αναφέρεται στο πότε, πώς και σε ποιους πρέπει να λειτουργεί το θυμικό μας. Της κακίας, όμως είναι δύο τα είδη, η δειλία και η θρασύτητα. Βλέπεις ότι η λέξη διασπάται και χάνεται η ενότητα της αρετής; Και όταν εξάντλησε την περιουσία του και δεν περπατούσε πια ο άνθρωπος σύμφωνα με το λόγο, εννοώ τις διατάξεις του φυσικού νόμου, αλλά μήτε το γραπτό νόμο ακολουθούσε, μήτε τους προφήτες άκουε, πέφτει μεγάλη πείνα, όχι πείνα τροφών αλλά πείνα του λόγου του Κυρίου.
Και αρχίζει να στερείται, γιατί δεν φοβόταν τον Κύριο παρά ήταν μακριά του -επειδή για όσους φοβούνται τον Κύριο δεν υπάρχει στέρηση. Και πώς δεν υπάρχει στέρηση για όσους φοβούνται; Γιατί όποιος φοβάται τον Κύριο θα θέσει την ικανοποίησή του μέσα στον κύκλο των εντολών του. Γι’ αυτό και βασιλεύει στο σπίτι του τιμή και πλούτος και αντίθετα, σκορπίζει αυτός και μοιράζει στους φτωχούς· τόσο πολύ απέχει ο ίδιος από τη στέρηση. Αυτός λοιπόν που αποδήμησε μακριά από το Θεό και δεν έχει μπροστά στα μάτια του το φοβερό του πρόσωπο, στερείται κατά φυσικό λόγο, αφού καμιά θεϊκή καταβολή δεν ενεργεί μέσα του. Και αφού πήγε, δηλαδή αφού προόδευσε και πρόκοψε στην κακία, έγινε, μισθωτός, σ’ ένα πολίτη της χώρας εκείνης. Ο μισθωτός του Κυρίου γίνεται ένα πνεύμα μαζί του· ο μισθωτός της πορνικής φύσεως των δαιμόνων γίνεται ένα σώμα μ’ αυτούς, όλος σάρκα, χωρίς να γίνεται μέσα του καμιά εισχώρηση του πνεύματος, όπως στους ανθρώπους πριν από τον κατακλυσμό. Γιατί όπως νά ‘ναι πολίτες της χώρας που απέχει από το Θεό είναι οι δαίμονες. Και αυτός, αφού πρόκοψε και έγινε δυνατός στην κακία, βόσκει χοίρους, γίνεται δηλαδή και στους άλλους δάσκαλος της κακίας και των βρώμικων πράξεων. Γιατί όλοι που δοκιμάζουν ευχαρίστηση με την ακαθαρσία των αισχρών πράξεων και των υλικών παθών είναι χοίροι. Γιατί του χοίρου τα μάτια ποτέ δεν μπορούν να κοιτάξουν προς τα επάνω, επειδή έχουν μια αλλόκοτη διάπλαση. Γι’ αυτό και οι χοιροβοσκοί, όταν δεν μπορούν να σταματήσουν τις κραυγές του χοίρου που κρατούν, τον γυρίζουν ανάσκελα και τον κάνουν έτσι να μετριάζει τις κραυγές του. Γιατί αυτός ξαφνιάζεται και σωπαίνει βλέποντας ψηλά και πράγματα που δεν είδε ποτέ. Τέτοια είναι τα μάτια όσων τρέφονται με τα αισχρά, ποτέ δεν βλέπουν ψηλά. Χοίρους λοιπόν βόσκει όποιος νικά πολλούς στην αισχρότητα, όπως οι πορνοβοσκοί, οι αρχιληστές, οι αρχιτελώνες. Όλοι αυτοί βόσκουν χοίρους. Και επιθυμεί τούτος ο αξιοθρήνητος να χορτάσει από αμαρτία και κανένας δεν του δίνει το χορτασμό της.
Κανένας δεν χορταίνει την αισχρότητα, όποιος εξοικειώθηκε μαζί της. Μήπως και η ηδονή μένει; Ή την ίδια στιγμή που τη νιώθει κανένας περνά, και βρίσκεται ο αξιοθρήνητος με άδεια χέρια; Με χαρούπια παρομοιάζεται η αμαρτία, που έχει γλυκύτητα και σκληράδα· η ευχαρίστησή της προσωρινή, ενώ η τιμωρία της αιώνια. Κανένας λοιπόν δεν δίνει χορτασμό από τις αισχρότητες σ’ όποιον εντρυφά μέσα σ’ αυτές. Γιατί ποιός θα του δώσει τον κορεσμό και θα παύσει την πείνα του; Ο Θεός; Μα δεν είναι κοντά, γιατί βρίσκεται σε μακρινή αποδημία από το Θεό αυτός που τρώει τα χαρούπια. Μήπως οι δαίμονες; Πώς όμως, αφού αυτοί επιδιώκουν περισσότερο να μη γίνει ποτέ σταμάτημα της κακίας και χορτασμός της;
«Κι αφού ήρθε στον εαυτό του· είπε· πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου πετούν τα τρόφιμά τους κι εγώ πεθαίνω της πείνας…» Ήρθε στον εαυτό του ο ως τότε άσωτος. Ώσπου έπραττε τις αισχρότητες ήταν έξω από τον εαυτό του, λέγεται ότι κατασπατάλησε την περιουσία του, και είναι φυσικό. Γι’ αυτό είναι έξω από τον εαυτό του. Γιατί αυτός που δεν καθοδηγείται από το λόγο αλλά ζει σαν άλογος και γίνεται οδηγός της αλογίας των άλλων, είναι έξω από τον εαυτό του και δεν μένει πάνω στην ουσία του, το λόγο. Και όταν αναλογιστεί ποιός ήταν και σε ποιά αθλιότητα κατάντησε, τότε έρχεται στον εαυτό του με τον αναλογισμό και τη μετάνοια από την περιπλάνησή του.
Μισθωτούς πάλι εννοεί τους κατηχουμένους που δεν έφτασαν ακόμα να γίνουνε γιοί, επειδή ακόμα δεν φωτίστηκαν. Όμως οι κατηχούμενοι έχουν περισσεύματα από λογικές τροφές, ακούοντας τα αναγνώσματα καθημερινά. Άκουσε τα εξής για να μάθεις τη διαφορά γιου και μισθωτού. Εκείνων που σώζονται οι κατηγορίες είναι τρεις. Οι πρώτοι ασκούν την αρετή, επειδή φοβούνται την τιμωρία. Για τούτο κάνει υπαινιγμό κι ο Δαυίδ λέγοντας· «καθήλωσε με το φόβο σου τη σάρκα μου· με παραλύει της τιμωρίας σου ο φόβος». Οι δεύτεροι φαίνονται ότι είναι μισθωτοί, επειδή τρέχουν να ευαρεστήσουν το Θεό από επιθυμία της αμοιβής. «Πίεσα τον εαυτό μου να εκτελέσω το θέλημά σου για την αιώνια ανταμοιβή μου». Όσοι όμως είναι γιοί εκτελούν τις εντολές του από αγάπη προς το Θεό καθώς πάλι ο ίδιος ο Δαυίδ λέει· «Πόσο Κύριε, αγάπησα το νόμο σου· όλη την ημέρα είναι το μελέτημά μου». Και πάλι· «Άπλωσα τα χέρια μου στις εντολές σου, που τις αγάπησα, και όχι που τις φοβήθηκα». Και πάλι· «Με γεμίζουν από θαυμασμό τα έργα σου, κι επειδή είναι θαυμαστά, γι’ αυτό τα ερεύνησε η ψυχή μου». Και δεν πρέπει να νομίζουμε ότι οι κατηχούμενοι μόνο λέγονται μισθωτοί αλλά και όσοι μέσα στην Εκκλησία δεν είναι πιο δοκιμασμένοι. Όταν λοιπόν κάποιος, που ήταν στην τάξη των γιών κι έπειτα αποκηρύχτηκε για τις αμαρτίες του, βλέπει ν’ απολαμβάνουν άλλοι τα δώρα του Θεού και να μετέχουν στα θεία μυστήρια και στον θείο άρτο, τότε είναι η ώρα γι’ αυτόν τον θλιβερό επίλογο.
Αλλά θα σηκωθώ, από την πτώση δηλαδή της αμαρτίας, και θα πάω στον Πατέρα μου και θα του πω Πατέρα, αμάρτησα μπροστά στον ουρανό, επειδή τον εγκατέλειψα και προτίμησα τη σιχαμερή ηδονή κι από την πατρίδα μου τον ουρανό πρόκρινα τη χώρα του λιμού. Αμαρτάνει απέναντι του χρυσού κατά κάποιο τρόπο όποιος προτιμά το μολύβι κι αμαρτάνει στον ουρανό, όποιος προτιμήσει τη γη. Αστοχεί πάντως από το δρόμο που οδηγεί στον ουρανό. Σημείωσε ότι όταν έκανε την αμαρτία, δεν ένιωθε ότι βρισκόταν μπροστά στο Θεό, όταν όμως κάνει την εξομολόγησή του, αισθάνεται ότι έχει αμαρτήσει μπροστά του. Σηκώθηκε και ήρθε στον Πατέρα του. Δεν πρέπει μόνο να επιθυμούμε, ό,τι αρέσει στο Θεό αλλά και να το πράττουμε. Και καθώς είδες τη θερμή μετάνοια, κοίταξε και την ευσπλαχνία του Πατέρα του. Δεν περίμενε το γιό να έρθει κοντά του. Τρέχει και τον αγκαλιάζει. Έχοντας το πατρικό φίλτρο, αν και Θεός, με όλο του το είναι, ολόκληρο τον αγκαλιάζει, για να τον σφιχτοπεριπλέξει από παντού με τον εαυτό του, όπως έχει λεχθεί· «Και θα σε περιντύσει, η δόξα του Θεού». Και πρώτα, όταν ο γιός απομακρύνθηκε, ήταν καιρός ν’ απομακρυνθεί κι ο Πατέρας από το σφιχταγκάλιασμα. Όταν τον πλησίασε με την προσευχή και την επιστροφή του, ήρθε η ώρα να τον αγκαλιάσει. Πέφτει λοιπόν στον τράχηλό του, δείχνοντας στον παλαιό αποστάτη να γίνει υπάκουος. Και για να επιβεβαιώσει τη συμφιλίωση τον καταφιλεί, εξαγνίζοντας πρώτα το στόμα του ακάθαρτου, καθώς το πρόθυρο του σπιτιού κι έπειτα προχωρεί τον εξαγνισμό και στον εσωτερικό του κόσμο.
«Και είπε στους δούλους του ο Πατέρας. Φέρτε την πρώτη στολή του και ντύστε τον και βάλτε του δαχτυλίδι στο χέρι και στα πόδια του παπούτσια. Φέρτε και το μοσχάρι το σιτευτό και θυσιάστε το κι ας φάμε κι ας ευχαριστηθούμε, γιατί αυτός ο γιός μου ήταν νεκρός και ξαναέζησε και είχε χαθεί και βρέθηκε. Κι άρχισαν να διασκεδάζουν». Δούλους μπορείς να θεωρήσεις τους αγγέλους, τα λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται στη διακονία της σωτηρίας των άξιων. Γιατί αυτοί στολίζουν όποιον επιστρέφει από την κακία με την πρώτη στολή, που φορούσαμε πριν αμαρτήσουμε, το ρούχο της αφθαρσίας ή την πολυτιμότερη απ’ όλες τις άλλες, που είναι η στολή του βαπτίσματος. Γιατί αυτήν πρώτη φορώ κι αυτή μου σκεπάζει την ασκήμια μου. Ή τους αγγέλους λοιπόν μπορείς να θεωρήσεις δούλους, που διακονούν σ’ όσα εμείς τελούμε και μ’ όσα παίρνουμε τον αγιασμό. Μπορείς να θεωρήσεις και τους ιερείς, που και με το βάπτισμα και με την διδασκαλία ντύνουν εκείνον που επιστρέφει και το Χριστό μας φορούν σαν πρώτη στολή – όσοι βαπτιστήκαμε στ’ όνομα του Χριστού, το Χριστό ντυθήκαμε. Μας δίνουν έπειτα δαχτυλίδι στο χέρι, τη σφραγίδα του χριστιανισμού, που με τα έργα μας πήραμε, γιατί το χέρι είναι της πράξης σύμβολο και της σφραγίδας το δαχτυλίδι. Όποιος λοιπόν βαπτίζεται και καθένας που επιστρέφει από την κακία οφείλει να έχει πάνω στο χέρι του, δηλαδή πρακτική δύναμη τη σφραγίδα και το γνώρισμα του Χριστιανού, για να μπορεί να δείχνει ότι κατά την εικόνα του πλάστη του ανανεώθηκε. Μπορείς κι αλλιώς να θεωρήσεις το δαχτυλίδι, σαν αρραβώνα του Πνεύματος, ότι ο Θεός δίνει τα πιο τέλεια αγαθά, όταν είναι η ώρα τους. Αλλά τώρα σαν εγγύηση μας δίνει τα χαρίσματα εκείνα, σαν αρραβώνα των μελλοντικών, σε άλλους θαυματουργική ικανότητα, σε άλλους δύναμη διδασκαλίας, σε άλλους κάτι άλλο κι έπειτα απ’ αυτά ελπίζουμε θετικά και τα πιο τέλεια. «Υποδήματα στα πόδια του», για να προφυλάγονται από τους σκορπιούς, τα αμαρτήματα που θεωρούσαν μικρά και κρυφά, όπως είπε ο Δαυίδ αλλά θανατηφόρα και αυτά. Αλλά βέβαια κι από τα φίδια, τις αμαρτίες που πιστεύεται ότι βλάπτουν φανερά. Και με άλλο νόημα, δίδονται παπούτσια σ’ αυτόν που αξιώθηκε την πρώτη στολή, επειδή ο Θεός τον ετοιμάζει για το κήρυγμα και την ωφέλεια των άλλων. Ο χριστιανισμός είναι ωφέλεια του διπλανού του.
Δεν είναι άγνωστο ποιό είναι το μοσχάρι το σιτευτό, που θυσιάζεται και τρώγεται. Χωρίς αμφιβολία είναι ο αληθινός γιός του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος κι έλαβε σάρκα που είναι άλογη και κτηνώδης, μ’ όλο που την έχει γεμίσει με τις δικές τους ιδιότητες. Απ’ αυτή την άποψη θεωρείται μοσχάρι, άπειρος από το ζυγό της αμαρτίας και σιτευτό, επειδή είχε από την αρχή του κόσμου οριστεί γι’ αυτό το μυστήριο. Και θα φανεί ίσως ακόμα πιο παράδοξο αυτό που θα πω αλλά θα το πω. Ο άρτος της κοινωνίας, επειδή κατά το φαινόμενο αποτελείται από σιτάρι, μπορεί να λεχθεί σιτευτός. Κατ’ άλλο νόημά του όμως επειδή είναι σάρκα θα μπορούσε να λεχθεί μοσχάρι. Οπότε μόσχος και σιτευτός είναι το ίδιο. Καθένας λοιπόν που βαπτίζεται και γίνεται γιός του Θεού ή καλύτερα αποκαθίσταται στη θέση του γιού και γενικά καθένας που καθαρίζεται από την αμαρτία κοινωνεί αυτό το σιτευτό μοσχάρι και γίνεται αιτία χαράς και στον Πατέρα και στους δούλους του, αγγέλους και ιερείς, επειδή επέστρεψε από το θάνατο στη ζωή και από την απώλεια βρέθηκε. Όσο βρισκόταν μέσα στη κακία, ήταν νεκρός, δεν υπήρχε γι’ αυτόν ελπίδα. Όσον είχε ανθρώπινη φύση τη μεταβλητή, που μπορεί από την κακία να μεταπέσει στην αρετή, λέγεται ότι είχε χαθεί. Αυτή είναι μετριότερη έκφραση από την πρώτη.
Γιατί είπε την παραβολή ο Κύριος;
Ο μεγάλος γιός ήταν στο χωράφι. Στο γυρισμό καθώς πλησιάζοντας στο σπίτι άκουσε τραγούδια και χορούς, κάλεσε κάποιο παιδί από τους υπηρέτες και ρωτούσε τί γινόταν. Κι αυτό του είπε ότι γύρισε ο αδελφός σου κι ο πατέρας σου έσφαξε το σιτευτό μοσχάρι, επειδή του ήρθε γερός. Θύμωσε και δεν ήθελε να μπει. Βγήκε ο Πατέρας και τον παρακαλούσε κι εκείνος του είπε· Σκέψου πόσα χρόνια σε υπηρετώ χωρίς ποτέ να παρακούσω το λόγο σου και ποτέ δεν μου έδωσες ένα ερίφι να διασκεδάσω με τους φίλους μου. Όταν όμως ήρθε τούτος εδώ ο γιός του, που σπατάλησε τη περιουσία σου με τις πόρνες, του έσφαξαν το μοσχάρι το σιτευτό. Και του είπε· Παιδί μου, συ είσαι πάντα μαζί μου κι όλα τα δικά μου είναι δικά σου· έπρεπε όμως να διασκεδάσεις και να χαρείς, γιατί ο αδελφός σου ήταν νεκρός και ξανάζησε κι είχε χαθεί και βρέθηκε». Εδώ είναι πολυθρύλητο ζήτημα. Πώς παρουσιάζεται φθονερός ο γιός ο ενάρετος στα άλλα κι υπάκουος στον πατέρα του;
Τούτο θα βρει τη λύση του, αν κανένας αναλογιστεί, γιατί λέχθηκε η παραβολή. Χωρίς αμφιβολία, επειδή οι καθαροί κι αυτοδικαιολόγητοι Φαρισαίοι διαμαρτύρονται, που ο Χριστός δεχόταν τις πόρνες και τους τελώνες. Γι’ αυτό η παραβολή αυτή μπήκε στη σειρά των προηγουμένων της. Λέχθηκε λοιπόν, γιατί οι Φαρισαίοι γόγγυζαν, επειδή ήσαν, όπως νόμιζαν, πιο δίκαιοι από τους τελώνες. Πρόσεξε ότι το πρόσωπο του γιού, που φαίνεται ότι γογγύζει, αντιπροσωπεύει όλους εκείνους που σκανδαλίζονται για τη γενική ευτυχία και σωτηρία των αμαρτωλών. Τούτο όμως δεν είναι φθόνος αλλά ξεχείλισμα της φιλανθρωπίας του Θεού, που δεν γνωρίζουμε το λόγο της και γι’ αυτό γεννά το γογγυσμό. Μήπως κι ο Δαυίδ δεν παρουσιάζει κάποιον που σκανδαλίζεται για την ειρήνη των αμαρτωλών; Το ίδιο και ο Ιερεμίας λέει· «Γιατί προχωρεί ο δρόμος των ασεβών; Σαν φυτά τους φύτεψες και έκαναν ρίζες». Αυτά όλα είναι σημάδια της αδύνατης και φτωχής διάνοιας των ανθρώπων, που ανάβει κι απορεί για την ανάξια τάχα ευτυχία των πονηρών. Με την παραβολή αυτή ο Κύριος μιλάει κάπως έτσι στους Φαρισαίους. Ας είναι. Σεις είστε δίκαιοι κατά το παράδειγμα του γιού εκείνου κι αρεστοί στον Πατέρα. Σας παρακαλώ, εσάς τους δίκαιους και καθαρούς, να μη γογγύζετε για τη χαρά που κάνουμε για τη σωτηρία του αμαρτωλού, γιατί κι αυτός είναι γιός. Δεν εμφανίζεται λοιπόν εδώ φθόνος, αλλά διορθώνει ο Κύριος το φρόνημα των Φαρισαίων με την παραβολή, ώστε αν αυτοί είναι δίκαιοι κι έχουν εκτελέσει κάθε εντολή του Θεού, να μη θυμώνουν για το δέξιμο των αμαρτωλών. Και δεν είναι παράδοξο αν θυμώνουμε για όσα νομίζουμε πως γίνονται ανάξια. Είναι τόση η φιλανθρωπία του Θεού και τόσο άφθονα μας μεταδίδει τ’ αγαθά του, ώστε μπορεί απ’ αυτό να γεννηθεί γογγυσμός. Τούτο το λέμε στις καθημερινές συναναστροφές. Πολλές φορές, ευεργετούμε κάποιον κι όταν μας δείχνει αχαριστία του λέμε ότι με κατηγορούν όλοι γιατί σου έκανα τόσες ευεργεσίες. Μπορεί να μη μας κατηγόρησε κανένας αλλά πλάθουμε το περιστατικό, επειδή θέλουμε να παρουσιάσουμε το μέγεθος της φιλανθρωπίας.
Αυτός είναι αποκλειστικά ο σκοπός της παραβολής. Αφορά τους Φαρισαίους που γόγγυζαν για τους αμαρτωλούς που δεχόταν ο Κύριος και διδάσκει αν είμαστε δίκαιοι, να μην αποδιώκουμε τους αμαρτωλούς μήτε να γογγύζουμε, όταν τους δέχεται ο Θεός. Μικρός γιός οι πόρνες κι οι τελώνες· ο μεγαλύτερος, οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς που θεωρούνταν καθ’ υπόθεση δίκαιοι, σαν να λέει ο Θεός: «Ας υποθέσουμε ότι σεις είστε αληθινά δίκαιοι και δεν έχετε παραβιάσει καμιά εντολή μου· δεν πρέπει λοιπόν να δέχεστε όσους επιστρέφουν από την αμαρτία;». Αυτού του είδους τους γογγυστές διδάσκει με την παραβολή. Το μόνο αληθινό είναι ότι ο μεγάλος γιός αντιπροσωπεύει τους δίκαιους και ο μικρός όσους αμαρτάνουν και επιστρέφουν.
Η οικονομία ολόκληρη της παραβολής έγινε για τους Φαρισαίους· τους διδάσκει ο Κύριος να μη δυστροπούν για το δέξιμο των αμαρτωλών κι ας ήσαν αυτοί δίκαιοι. Κανένας λοιπόν ας μη δυστροπεί με τις αποφάσεις του Θεού αλλά ας ανέχεται να ευτυχούν και να σώζονται όσοι θεωρούνται αμαρτωλοί. Πώς ξέρεις εσύ αν δεν μετανόησε κάποιος, που εσύ νομίζεις αμαρτωλό, και γι’ αυτό έγινε δεκτός; Και πού γνωρίζεις αν έχει αρετές αφανέρωτες, που για χάρη τους τον βλέπει ο Θεός με αγάπη;
Πηγή: (ἀπό τό βιβλίο τοῦ Μητροπολίτου Τρίκκης καί Σταγῶν Διονυσίου, “Πατερικόν Κυριακοδρόμιον”, Τόμ. Β΄, Αθήναι 1969, σελ. 130-141) Η Άλλη Όψις
Ο Βογομιλισμός στη Δύση
Πολλές συζητήσεις γίνονται για την προέλευση των Καθαρών. Είναι όμως αποδεκτό σε μεγάλο βαθμό ότι πρόκειται για την επέκταση του Βογομιλισμού στην Δύση. Επίσης είναι υπό συζήτηση ο χρόνος της εμφάνισης των Καθαρών και θ’ ασχοληθούμε στο οικείο κεφάλαιο. Ήδη, περί το 1140 μ.Χ. υπήρχαν ομάδες Καθαρών που έφεραν όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα, τα οποία είναι γνωστά. Οι ίδιοι θεωρούσαν τον εαυτό τους ως μέλη της ordo Bulgariae, σημαίνοντες με αυτό τον τρόπο την βογομιλική καταγωγή τους, και εννοώντας με αυτήν μια διαδοχή που την ανήγαγαν στην αποστολική εποχή. Ως προς τις απόψεις τους ήταν μετριοπαθείς δυαρχικοί, όπως και οι πρώτοι Βογομίλοι.
Κάποια στιγμή στα τέλη του ΙΑ’ ή το πρώτο μισό του ΙΒ’αι., ανάλογα με την πατρότητα του έργου Περί δαιμόνων, συνέβη σχίσμα στις τάξεις των Βογομίλων. Αιτία του σχίσματος ήταν η υιοθέτηση από μια μερίδα αυτών, της απόλυτης δυαρχίας, παρόμοιας με αυτή των Παυλικιανών. Αποτέλεσμα του σχίσματος ήταν η δημιουργία της ordo Drugonthia, όπου Drugonthia είναι ο εκλατινισμός του τοπωνυμίου Δραγόβιτσα[i]. Η περιοχή αυτή βρίσκονταν νότια της Φιλιππούπολης, στην περιοχή της Ροδόπης[ii]. Στην περιοχή της Φιλιππούπολης υπήρχε πυκνή παρουσία Παυλικιανών[iii]. Γίνεται, λοιπόν, η υπόθεση, ότι αιτία της υιοθέτησης της απόλυτης δυαρχίας από μερίδα των Βογομίλων ήταν η προσχώρηση Παυλικιανών στις τάξεις τους[iv].
Την ίδια περίοδο, δηλαδή μετά την συγγραφή της Δογματικής Πανοπλίας, διαμορφώθηκε σύστημα επισκοπικής διοίκησης στην βογομιλική οργάνωση. Κατ’ αυτό το σύστημα κάθε επισκοπή διοικούνταν από τον επίσκοπο, συνεπικουρούμενο από δύο πρωτοσύγκελους, οι οποίοι ονομάζονταν πρεσβύτερος και νεώτερος γιος, για να ομοιάζουν με τον Θεό και τους δυο γιους του. Οι πρωτοσύγκελοι είχαν δικαιώματα διαδοχής επί της επισκοπής. Η οργάνωση προηγούνταν χρονικά του σχίσματος, διότι την εφάρμοζαν και οι δυο βογομιλικές μερίδες. Επίσης υιοθετήθηκε και από τους Καθαρούς. Ο πρώτος γνωστός επίσκοπος των Καθαρών ήταν διορισμένος στην Κολωνία το 1143 μ.Χ[v]. Αντίστοιχα ο πρώτος γνωστός βογομίλος επίσκοπος άνηκε στην ordo Drugonthia και ήταν ο προϊστάμενος του παπα-Νικήτα.
Η πρώτη πληροφόρηση για την ύπαρξη της ordo Drugonthia προέρχεται από ένα κείμενο του 1250, το Summa de Catharis[vi]. Συγγραφέας του έργου είναι ο Rainier Sacconi, πρώην Καθαρός, ο οποίος ασπάστηκε τον Παπισμό το 1235 και έγινε Δομινικανός.
«Εγώ, ο αδελφός Rainerius, πρώην αιρεσιάρχης, τώρα με την Χάρη του Θεού, ιερέας του Δομινικανού Τάγματος, … δηλώνω ανεπιφύλακτα ότι κατά την διάρκεια των δεκαεπτά ετών, στα οποία υπήρξα μέλος της κοινότητάς τους…[vii].»
Στην συνέχεια του κειμένου απαριθμεί τις εκκλησίες των Καθαρών, μεταξύ των οποίων είναι και:
«η εκκλησία της Βουλγαρίας, η εκκλησία της Δραγόβιτσα, και όλες οι εκκλησίες των Καθαρών κατάγονται από τις δύο τελευταίες[viii].»
Λαμβάνοντας υπόψη ως ημερομηνία μεταστροφής του το 1235, υπολογίζεται ότι εισήλθε στις τάξεις των Καθαρών το 1216, οπότε συνάντησε όλους εκείνους που έζησαν τα γεγονότα του ύστερου ΙΒ’ αι., όπως ο επίσκοπος Ναζάριος του Concorezzo, τον οποίον αναφέρει[ix]. Οι πληροφορίες του για την ιεραρχία των Βογομίλων[x], οι οποίες αναφέρθηκαν παραπάνω, προέρχονταν από πρώτο χέρι[xi].
Ο Rainier Sacconi προήχθη σύντομα σε Ιεροεξεταστή της Λομβαρδίας. Στην υπηρεσία του είχε τον Άνσελμο της Αλεξάνδρειας, συγγραφέα του έργου Tractatus de Heretici[xii]. Ο τελευταίος δρούσε στην περιοχή της Γένοβα[xiii]. Το έργο πρέπει να γράφτηκε μεταξύ των ετών 1260-70. Κίνητρο για την συγγραφή του ήταν το προσωπικό ενδιαφέρον του Ανσελμου για την ιστορία των Καθαρών.
Σύμφωνα με την μαρτυρία του οι εκκλησίες των Καθαρών έσυραν την καταγωγή τους είτε στην εκκλησία της Βουγαρίας, είτε στην εκκλησία της Δραγοβίτσα. Αναφέρει, όμως και μια τρίτη εκκλησία, αυτή της Φιλαδελφίας[xiv] στην Ρωμανία. Με το όνομα Ρωμανία, εκείνη την εποχή αναφέρονταν μόνο η λατινική αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης, οπότε η εκκλησία της Φιλαδελφίας βρισκόταν στην επικράτεια αυτής και όχι στην προηγούμενη βυζαντινή. Ο εκδότης του κειμένου A. Dondaine υπολογίζει ότι επρόκειτο για την Φιλαδέλφεια της Λυδίας[xv].
α. Εξάπλωση στη Βοσνία
Στην συνέχεια ο Άνσελμος Αλεξανδρείας αναφέρει ότι έμποροι από την Βοσνία πήγαν για εμπορικές συναλλαγές στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί γνώρισαν τον Βογομιλισμό κι επιστρέφοντας στην πατρίδα τους κήρυξαν και ίδρυσαν την δική τους εκκλησία. Αυξάνοντας τον αριθμό των μελών τους, έγιναν επισκοπή και ορίστικε ο θεσμός του επισκόπου Σκλαβηνίας ή Βοσνίας[xvi]. Η εξάπλωση του Βογομιλισμού στην Βοσνία υπολογίζεται ότι έγινε το πρώτο μισό του ΙΒ’ αι[xvii]. Οι επαρχίες της Βοσνίας υπάγονταν στην δικαιοδοσία της Ρώμης. Πολιτικά ανήκαν τον ΙΒ’ αι. στο βασίλειο της Ουγαρίας, αλλά οι Δαλματικές ακτές είχαν απελευθερωθεί από τον Μανουήλ Κομνηνό το 1161 και παρέμενα υπό τον έλεγχο της Κωνσταντινούπολης μέχρι το 1181, οπότε τις ανακατέλαβαν οι Ούγγροι. Από την Βοσνία οι Βογομίλοι επεκτάθηκαν στην Λομβαρδία και μετέφεραν την αίρεση, που θα γινόταν γνωστή αργότερα ως των Καθαρών.
Το 1186 ο Παπικός Αρχιεπίσκοπος Πέτρος του Split, απαγόρευσε την λειτουργία «παρασυναγωγών» στην επαρχία του. Την απόφαση επικύρωσε ο πάπας Ουρβάνος Γ’ (1185-1187)[xviii]. Δεν κατονομάζει ποιοι ακριβώς ήταν αιρετικοί, αλλά το πιο πιθανό είναι να πρόκειται για Βογομίλους/Καθαρούς. Ο διάδοχός του Παπικός Αρχιεπίσκοπος Βερνάρδος ενημέρωσε τον πάπα Ιννοκέντιο ΙΙΙ (1198-1216), ότι εκδίωξε από την αρχιεπισκοπή του Βογομίλους/Καθαρούς και αυτοί βρήκαν καταφύγιο στην Βοσνία[xix]. To 1199 ο πρίγκηπας Βούλκαν της Διόκλειας ενημέρωσε τον ίδιο πάπα ότι ο Ban Kulin της Βοσνίας και 10,000 υπηκόοι του είχαν γίνει Παταρηνοί[xx].
Το κείμενο που περιέχει στοιχεία για την μητρική σχέση της εκκλησίας της Σκλαβονίας με τις εκκλησίες της Λομβαρδίας, είναι ένα ανώνυμο έργο που τιτλοφορείται De heresy Catharorum in Lombardia[xxi]. Σώζεται μόνο ένα χειρόγραφο που τωρα φυλάσσεται στην Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Βασιλείας. Χρονολογείται πριν το 1215. Σύμφωνα με αυτό το κείμενο ο επίσκοπος Σκλαβηνίας διόρισε πριν το 1200 Βογομίλους/Καθαρούς επισκόπους στην Μάντουα και την Βιτσέντσα[xxii]. Επίσης οι απόψεις τους συμφωνούσαν με αυτές των μετριοπαθών δυαρχικών, και αυτό είναι επόμενο διότι αναφέρεται ότι έλκουν την καταγωγή τους από την ordo Bulgariae:
«Ο Καλοϊωάννης, επίσκοπος μιας μερίδος των αιρετικών [της Λομβαρδίας] που έλαβαν την διαδοχή τους (ordo) από την Σκλαβηνία, και ο Garattus, επίσκοπος μιας άλλης μερίδος αιρετικών, που έλαβαν την διαδοχή τους από την Βουλγαρία, πιστεύουν και διδάσκουν ότι υπάρχει ένας αγαθός Θεός, παντοδύναμος και άναρχος, που δημιούργησε τους αγγέλους και τα τέσσερα στοιχεία[xxiii].»
Είχαν μια ιδιαίτερη χαρακτηριστική πεποίθηση. Πίστευαν ότι ο Ιησούς, η Παναγία και ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής ήταν ένσαρκοι άγγελοι[xxiv]. Ο Άνσελμος Αλεξανδρείας αναφέρει μια ενδιαφέρουσα πληροφορία για την εξάπλωση των Βογομίλων/Καθαρών στην Γαλλία. Διηγείται ότι:
«οι Φράγγοι που είχαν πάει στην Κωνσταντινούπολη επέστρεψαν στην χώρα τους και δίδαξαν, και αυξάνοντας τον αριθμό τους διόρισαν επίσκοπο Γαλλίας. Και επειδή οι Φράγγοι είχαν πλανηθεί στην Κωνσταντινούπολη από τους Βούλγαρους, σε όλη την Γαλλία αποκαλούν τους αιρετικούς Βούλγαρους[xxv].»
Συνεπώς ο Βογομιλισμός είχε μεταφερθεί στην Γαλλία, από Φράγγους Σταυροφόρους. Για το ποια Σταυροφορία εννοεί εδώ ο Άνσελμος, τα συμπεράσματα κλίνουν στην πρώτη. Κατά την διάρκεια αυτής, οι Σταυροφόροι είχαν εγκατασταθεί αρκετούς μήνες στην Κωνσταντινούπολη, από τις 20 Ιουλίου του 1096 ως τις 29 Μαίου του 1097[xxvi]. Αυτός ο τρόπος μετάδοσης της αίρεσης στην Γαλλία εξηγεί γιατί δεν αναφέρονται πουθενά Βογομίλοι απεσταλμένοι. Πρόκειται για πολύ βολική ερμηνεία. Οι Φράγκοι δεν χρειάζονταν διερμηνείς για να διδάξουν, όπως θα χρειάζονταν οι Βούλγαροι. Περισσότερα για την εξάπλωση των Καθαρών θα ειπωθούν στο οικείο κεφάλαιο.
Μέσα από τις πηγές γίνεται κατανοητή η σχέση Βογομίλων-Καθαρών και ο τρόπος εξάπλωση των πρώτων στην Δύση. Τα δύο έργα, το Tractatus de heretici και το De Heresi Catharorum, αναφέρουν ένα ακόμη σημαντικότερο γεγονός, το οποίο δείχνει το βαθμό επίδρασης του Βογομιλισμού επί των Καθαρών και σηματοδοτεί ένα νέο στάδιο εξέλιξης στα πιστεύω των δεύτερων. Πρόκειται για την αποστολή του παπα-Νικήτα στην Δύση.
β. Εξάπλωση στη Λομβαρδία
Ο Ανώνυμος συγγραφέας του De heresy έγραψε για κάποιον επίσκοπο των Καθαρών στην Λομβαρδία, με το όνομα Μάρκος:
«Αρχικά, όταν η αίρεση των Καθαρών ξεκίνησε να εξαπλώνεται στην Λομβαρδία, είχαν πρώτα έναν επίσκοπο με το όνομα Μάρκος, στου οποίου την αρμοδιότητα όλοι [όλοι οι Καθαροί] στην Λομβαρδία και στην Τοσκάνη και στην Marches ήταν υποκείμενοι. Και αυτός ο Μάρκος είχε μυηθεί στην ordo Bulgariae[xxvii].»
Η διήγηση του ανώνυμου είναι φτωχή σε πληροφορίες για το πρόσωπο του Μάρκου. Συμπληρώνεται από την αντίστοιχη του Ανσέλμου. Αυτός ήταν καλύτερα πληροφορημένος, αν και έγραψε 50 χρόνια αργότερα:
«Λίγο καιρό αργότερα, κάποιος νοτάριος από την Γαλλία ήρθε στην Λομβαρδία, στην κομητεία του Μιλάνου, στην περιοχή του Concorezzo. Εκεί συναντήθηκε με κάποιον που λεγόταν Μάρκος, ο οποίος ήρθε από ένα μέρος εκεί κοντά που λεγόταν Cologina και τον πλάνεψε[xxviii].»
Με το «post longum tempus» εννοείται το χρονικό διάστημα από την εποχή που εμφανίστηκε η αίρεση στην Γαλλία. Οι νοτάριοι δεν ήταν εκκλησιαστικό αξίωμα στους Καθαρούς, αλλά μέλη των κοινοτήτων με ευχέρια στην χρήση των λατινικών. Το Concorezzo ήταν κωμόπολη έξω από το Μιλάνο, κέντρο της μετριοπαθούς δυαρχίας μέχρι τα μέσα του ΙΓ’ αι. Αρχικά ο Μάρκος κατάφερε να προσυλητίσει τρεις από τους φίλους του: Τον Ιωάννη τον Εβραίο, ο οποίος ήταν υφαντής, τον Ιωσήφ τον σιδερά και τον Aldricus de Bando. Άκουσαν ότι ο επίσκοπος τους βρισκόταν στην Νάπολη και κατευθύνθηκαν εκεί όπου έμειναν έναν χρόνο, όσο διαρκούσε ο χρόνος άσκησης στην αυστηρή ζωή της αίρεσης. Στην συνέχεια ο Μάρκος έλαβε το χρίσμα (consolamentum) και διορίστηκε διάκονος από τον επίσκοπο Γαλλίας. Από κει πήγε στην Λομβαρδία και προσυλήτισε πολλούς[xxix]. Σε μια σημείωση στο περιθώριο αναφέρεται ότι:
«αυτοί οι άνθρωποι έφεραν την αίρεση στην Λομβαρδία από την Νάπολη: ο Μάρκος, ο Ιωάννης ο Εβραίος, ο Ιωσήφ και ο Aldricus, περίπου το 1174[xxx].»
γ. Παπα-Νικήτας
Η μόνη διαφορά στις δυο διηγήσεις είναι ο βαθμός του Μάρκου. Ο ανώνυμος τον αναφέρει ως επίσκοπο, ενώ ο Άνσελμος, ως διάκονο. Στην συνέχεια αναφέρεται ότι:
«Κάποιος άνθρωπος με το όνομα παπα Νικήτας, που ήρθε στη Λομβαρδία από την περιοχή της Κωνσταντινούπολης, άρχισε να κριτικάρει την ordo Bulgariae, την οποία είχε λάβει ο Μάρκος. Ως συνέπεια, ο επίσκοπος Μάρκος και οι ακόλουθοί του άρχισαν να έχουν αμφιβολίες, και εγκαταλείποντας την ordo Bulgariae, έλαβαν από τον Νικήτα την ordo Drugonthia[xxxi].»
Η αντίστοιχη διήγηση στον Άνσελμο είναι η εξής:
«Μετά από καιρό, κάποιος που λέγονταν παπα Νικήτας, που ήταν επίσκοπος αυτών των ανθρώπων στην Κωνσταντινούπολη, ήρθε [στη Λομβαρδία] και είπε: Είστε τόσοι, όπως καλά φαίνεται, ώστε πρέπει να έχετε επίσκοπο. Έτσι, διάλεξαν τον Μάρκο ως επίσκοπο, και όλοι οι παραπάνω αναφερόμενοι Λομβαρδοί, Τοσκάνοι και κάτοικοι της Marches αποδέχτηκαν την αρμοδιότητά του. Και ο παπα Νικήτας τον διόρισε στο αξίωμα[xxxii].»
Και οι δυο διηγήσεις λένε ουσιαστικά το ίδιο πράγμα. Ο παπα Νικήτας ήταν της ordo Drugonthia, Βογομίλος επίσκοπος της Κωνσταντινούπολης, με αποστολή να μεταστρέψει τις κοινότητες των αιρετικών της Δύσης, από την ordo Boulgariae, στην δική του. Δίδασκε την απόλυτη δυαρχία. Είτε ο Μάρκος ήταν διάκονος, όπως αναφέρει ο Άνσελμος, είτε επίσκοπος, όπως αναφέρει ο Ανώνυμος, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι για αν εισέρχονταν στη νέα ordo, χρειαζόταν να λάβει εκ νέου το χρίσμα. Ο διορισμός του από τον παπα Νικήτα θα γινόταν έτσι κι αλλιώς και στις δύο περιπτώσεις. Σύμφωνα με τον Ανώνυμο, ο παπα Νικήτας είχε διοριστεί από κάποιον Σίμωνα ή Συμεών, για το οποίο εικάζεται ότι ήταν ο εισηγητής της απόλυτης δυαρχίας στον Βογομιλισμό, ή τουλάχιστον ο πρώτος γνωστός μέσα από τις πηγές, μια φιγούρα σχεδόν μυθική, όπως ο παπα Βογομίλος για την ordo Bulgariae[xxxiii].
Η παρουσία του παπα Νικήτα, ή για να πούμε καλύτερα ο τίτλος του ως Βογομίλου επισκόπου Κωνστανινουπόλεως είχε ιδιαίτερη βαρύτητα στις κοινότητες της Δύσης. Πολλές από αυτές τις κοινότητες προέρχονταν ή απέδιδαν την καταγωγή τους στην Κωνστναντινούπολη. Το όνομα Νικήτας είναι ελληνικό, ωστόσο δεν αναφέρεται ξεχωριστή ιεραρχία για τους λατινόφωνους Βογομίλους της Πόλης, οπότε μπορεί να υποτεθεί ότι ο παπα Νικήτας είχε αρμοδιότητα σε όλους τους αιρετικούς της περιφέρειάς του. Αυτό ανέβαζε ακόμη περισσότερο το κύρος του και δικαιολογεί την ευκολία με την οποία οι αιρετικοί της Δύσης μεταπήδησαν από την μετριοπαθή στην απόλυτη δυαρχία.
δ. Η Σύνοδος του Saint-Felix και το πρόβλημα των πηγων
Το επόμενο γεγονός είναι ακόμη πιο σημαντικό για την ιστορία του Βογομιλισμού και των Καθαρών, αλλά δυστυχώς οι πληροφορίες προέρχονται από αμφιβαλλόμενη πηγή. Πρόκειται για ένα έγρραφο, το οποίο περιέχει τα πρακτικά μιας συνόδου στον Saint-Felix της Languedoc. Στην σύνοδο αυτή παραβρίσκονταν ο παπα Νικήτας και επίσκοποι των Καθαρών και έλαβε χώρα, σύμφωνα πάντα με το έγγραφο, το 1167. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι το αυθεντικό χειρόγραφο δεν υπάρχει πουθενά. Αναφέρεται μόνο από τον Guillaume Besse, στην Histoire des ducs, marquis et comtes de Narbonne, Paris 1660, pp 483-6, κι εκεί υπάρχει τυπωμένο αντίγραφο. Τιτλοφορείται ως:
«Charte de Niquinta, Antipape des Heretiques Albigeois, contenant les Ordinations des Evesques de sa secte, par lui faites en Languedoc, à moy communiqué par feu M. Caseneuve, Prebendier au Chapitre de l’ Eglise de Sainct Estienne de Tolose, en l’ an 1652».
Η γνησιότητα του εγγράφου έχει αμφισβητηθεί έντονα[xxxiv]. Ωστόσο η ιστορική του αξία οδήγησε στην δημιουργία μιας επιτροπής υπό την αιγίδα του Recherche et d’ Histoire des Textes, αποτελούμενης από τους Jaques Dalarun, Annie Dufour, Anne Grandoux, Denis Muzerelle και Fabio Zinelli, για την εξέταση της γνησιότητάς του. Η επιτροπή αποφάνθηκε το 2001 ότι το κείμενο, το οποίο περιέχεται στο βιβλίο του Guillaume Besse, είναι γνήσιο[xxxv]. Το κείμενο ξεκινά ως εξής:
«Το έτος 1167 από την Σάρκωση του Κυρίου, τον μήνα Μάιο. Τότε η Εκκλησία της Τουλούζης έφερε τον παπα Νικήτα στο καστρο του Saint-Félix, και μεγάλος αριθμός ανδρών και γυναικών που ανήκαν στην Εκκλησία της Τουλούζης και σε εκκλησίες άλλων περιοχών άρχισαν να λαμβάνουν το consolamentum, το οποίο άρχισε να χορηγεί ο Κύριος παπα Νικήτας[xxxvi].»
Στην συνέχεια προσήλθαν οι Robert d’ Espernone, επίσκοπος της Γαλλίας, Sicard Cellarier, επίσκοπος της Albi και ο Μάρκος της Λομβαρδίας, μαζί με τα συμβούλιά τους. Οι εκκλησίες της Τουλούζης της Καρκασσών και η εκκλησία Aranensis, ζήτησαν δικούς τους επισκόπους. Εκλέχτηκαν αντίστοιχα οι Bernard Raymod, Gerald Mercier και Raymond de Casalis. Ο παπα Νικήτας ως εκπρόσωπος της ordo Drugonthia τους ξαναχειροτόνησε επισκόπους. Μετά την χειροτονία εκφώνησε τον απαραίτητο λόγο:
«Με ρωτήσατε να σας πω αν τα έθιμα των πρώτων εκκλησιών ήταν βαριά ή ελαφρά. Σας λέω ότι οι Επτά Εκκλησίες της Ασίας ήταν ανεξάρτητες μεταξύ τους και καμιά από αυτές δεν έκανε κάτι που να παραβίαζε τα δικαιώματα των άλλων. Και οι Εκκλησίες της Ρωμανίας, της Δραγόβιτσα, της Melenguia, της Βουλγαρίας και της Δαλματίας έχουν συμφωνήσει, και καμιά δεν κάνει κάτι που να παραβιάζει τα δικαιώματα της άλλης. Κι έτσι έχουν ειρήνη μεταξύ τους. Πράξτε το ίδιο[xxxvii].»
Ερώτημα γεννάται για το ποια είναι η εκκλησία Melenguia. Ο Y. Dossat[xxxviii] υπέθεσε ότι η ονομασία προέρχεται από την σλαβική φυλή που κατοικούσε στην Πελοπόννησο τα χρόνια του Κωνστατίνου Ζ’ Πορφυρογέννητου και αναφέρονται στο De Administrando Imperio L.:
«Περί τῶν ἐν τῷ θέματι Πελοποννήσου Σκλάβων, τῶν τε Μηλιγγῶν καί Ἐζεριτῶν καί περί τῶν τελουμένων παρ’ αὐτῶν πάκτων[xxxix]».
Σε καμιά πραγματική ιστορική πηγή δεν μαρτυρείται η ύπαρξη βογομιλικών κοινοτήτων στην Πελοπόννησο. Στο "Περί δαιμόνων" αναφέρθηκαν κοινότητες στην Θεσσαλία και Στερεά Ελλάδα, όχι νοτιότερα. Μπορεί κάποιος να υποθέσει ότι λόγω της ύπαρξης σλαβικού πληθυσμού στον Ταΰγετο και δεδομένου του «ιεραποστολικού» ζήλου των Βογομίλων, ενδέχεται να διαδόθηκε η αίρεση εκεί. Πέραν, όμως, από την μαρτυρία του εγγράφου του Saint-Félix δεν υπάρχει κάτι θετικότερο. Ως εκκλησία της Ρωμανίας εννοείται η βογομιλική της Κωνσταντινούπολης στην οποία προήδρευε ο ίδιος.
Υπήρχαν αρκετές πόλεις στην Languedoc με το όνομα Saint- Félix[xl]. Ο πρώτος εκδότης Guillaume Besse κατέληξε στο ότι η αναφερόμενη πόλη ήταν το Saint-Félix-de-Caraman στην Lauragais. Εξελίχθηκε σε εστία των Καθαρών, ώστε αργότερα κατά τον Αλβιγινικό Πόλεμο να λέγεται ότι λίγοι από τους κατοίκους που σκοτώθηκαν στην Lanta, την Caraman, και την Verfeit, δεν ήταν αιρετικοί[xli].
"Μοναστικό Ησυχαστήριο Βογομίλων" ("Βogomils monastic retreat")
Art Of The Mystic, Otto Rapp, 1997 (acrylic on masonite)
Ο σκοπός της συνόδου ήταν να πείσει τις δυτικές εκκλησίες να ασπαστούν την απόλυτη δυαρχία και να υπαχθούν στην ordo Drugonthia. Η σύγκλησή της φαίνεται ρεαλιστική. Ο επίσκοπος Μάρκος δεν θα μπορούσε ν’ αποφασίσει από μόνος του μια τέτοια σοβαρή στροφή στην πεποίθηση και την πορεία της ομάδας του, οπότε είναι φυσικό να στράφηκε στους επισκόπους της Γαλλίας οι οποίοι τον χειροτόνησαν πριν, είτε διάκονο, είτε επίσκοπο για να λάβει οδηγίες.
Το κείμενο του Saint-Félix παρέχει πρωτογενείς και μοναδικές πληροφορίες. Κατ’ αρχάς παρουσιάζει διοικητική οργάνωση εντός της αίρεσης και μάλιστα σε εποχή κατά την οποία πιστεύονταν ότι κάτι τέτοιο δεν υπήρχε. Παρουσιάζει την επισκοπική οργάνωση ήδη από το 1160 μ.Χ. Ταυτόχρονα δειχνει ότι οι Καθαροί είχαν συνείδηση ότι ανήκαν σε ένα ευρύτερο πνευματικό κίνημα που δεν περιορίζονταν μόνο στα στενά όρια της τοπικής ομάδας. Η σύγκληση συνόδου δείχνει σεβασμό προς αυτήν την συλλογική κοινότητα και ότι κανένας επίσκοπος δεν θεωρούσε τον εαυτό του τύπου αιρεσιάρχη, ώστε οι δικές του αποφάσεις να καθορίζουν την πορεία της κοινότητας, σε σοβαρά πνευματικά θέματα τουλάχιστον. Ωστόσο, από την ομιλία του Θωμά φαίνεται ότι οι δεσμοί μεταξύ των "εκκλησιών" ήταν χαλαροί κι έφταναν μέχρι του σημείου της αναγνωρίσεως της τοπικής αρμοδιότητας της καθεμιάς. Καμιά δεν νομιμοποιούνταν να προσπαθήσει να επεκταθεί στον ζωτικό χώρο της άλλης.
Από ύστερες καταγραφές των ανακριτικών εγγράφων της Ιεράς Εξέτασης φαίνεται ότι η πληθώρα των κοινοτήτων ακολουθούνταν και από πλήθος διαφορετικών αντιλήψεων και πρακτικών. Αυτό πρέπει να ήταν αποτέλεσμα της ανεξαρτησίας των κοινοτήτων και δείχνει ότι δεν περιορίζονταν μόνο στα διοικητικά θέματα. Αυτό φαίνεται αντιφατικό. Δεν δείχνει να συμφωνεί με την σύγκληση της Συνόδου. Ωστόσο δεν είναι απαράδεκτο. Οι λόγοι σύγκλησης της συνόδου ήταν εξαιρετικής σημασίας και δικαιολογούσαν την συνάθροιση. Έπειτα, ήταν πιο εύκολο να συναθροισθούν όλοι οι επίσκοποι και απλοί Καθαροί ώστε να λάβουν εκ νέου το consolamento, παρά να επιχειρήσει πολλά ταξίδια ο παπα Νικήτας κάτι που θα ήταν χρονοβόρο. Ο τελευταίες προτάσεις στην ομιλία του παπα Νικήτα αμβλύνουν την αντίφαση.
Ο ανατρεπτικός χαρακτήρας του εγγράφου δικαιολογεί τις αντιδράσεις εναντίον της αυθεντικότητάς του. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γράφων αποφαίνεται υπέρ της γνησιότητάς του. Απλώς γίνεται προσπάθεια παρουσίασης των δύο απόψεων. Η γνώμη της επιστημονικής ομάδας που κατέληξε στην γνησιότητα του είναι βαρύνουσα, όσο και αν οι διαθέσεις αποδοχής είναι αντίθετες. Εξάλλου, οι ιστορικοί γνωρίζουν πολλά έγγραφα μέσα από τα έργα άλλων, χωρίς να έχουν σωθεί τα ίδια. Οι πληροφορίες που αντλούνται με αυτό τον τρόπο χρειάζονται την πρέπουσα αξιολόγηση και αξιοποίηση. Για παράδειγμα, από την χρήση του ίδιου εγγράφου ο Guillaume Besse συμπέρανε ότι ο παπα Νικήτας ήταν Αντιπάπας των Βογομίλων. Κάτι τέτοιο δεν ευσταθεί όχι μόνο γιατί δεν διασταυρώνεται από άλλες πηγές, αλλά και γιατί δεν συμφωνεί με το όλο σκεπτικό των Καθαρών. Η αίρεση τους αντιτίθονταν με κάθε ιδεολογικό τρόπο τόσο στον κληρικαλισμό της Παπικής Εκκλησίας, όσο και στον συγκεντρωτισμό της. Η παρουσία ενός αντιπάπα, όσο και αν συμφωνεί με το κοσμοείδωλο του Besse θα σήμαινε ότι οι Καθαροί αποδέχονταν αυτά που απέρριπταν, όπερ άτοπο. Από την άλλη η δημιουργία επισκοπικής διοικήσης δεν είναι αντιφατική με τις αντιλήψεις των Καθαρών. Εφόσον επιδίωκαν να μιμηθούν της εκκλησίες της αποστολικής εποχής μπορούσαν ν’ αποδεχθούν την ύπαρξη επισκόπων, αρκεί να υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες και ο κατάλληλος αριθμός μελών σε μια περιοχή. Εκείνο που θα πρέπει να διευκρινησθεί είναι ο ρόλος του επισκόπου στης κοινότητες των Βογομίλων και των Καθαρών.
Ασυμφωνία υπάρχει στις χρονολογίες που προκύπτουν από το έγραφο και στις χρονολογίες που δίνει ο Άνσελμος. Γενικά, γίνονται αποδεκτές οι εκδοχές του εγγράφου, με την προϋπόθεση ότι είναι αυθεντικό, και ως άμεση πηγή καλύτερα πληροφορημένο. Και ο ίδιος ο Άνσελμος αναφέρει την λέξη περίπου (circa) το 1174 μ.Χ. ως ημερομηνία δράσης του Μάρκου. Η χρονική απόκλιση δεν είναι τεράστια και το ποσοστό λάθους αποδεκτό. Ήδη το 1177 μ.Χ. η απόλυτη δυαρχία των Καθαρών στην Τουλούζη και τη Ναρβόννη μαρτυρείται στο Χρονικό του Γερβάσιου Καντερβουρίας[xlii]. Από ένα επισκοπικό δικαστήριο που έγινε στην Lombers το 1165[xliii], στο οποίο προΐστατο ο επίσκοπος William της Albi, γνωρίζομε ότι εξετάστηκαν οι «Καλοί Άνθρωποι» (Καθαροί) με αρχηγό κάποιον Oliver. Συνεπώς το 1165 δεν είχαν ακόμη επίσκοπο. Διορίστηκε αργότερα. Η ημερομηνία του εγγράφου (1167) είναι η πιο πιθανή.
Το έγγραφο δίνει τα ονόματα των επισκόπων της Βόρειας Γαλλίας, Robert d’ Espernone & Sicard Cellarier. Βεβαιώνει και συμπληρώνει τις πληροφορίες του Ανσέλμου για την ύπαρξη επισκόπων στις περιοχές αυτές. Η χειροτονία του Μάρκου ως επικόπου Λομβαρδίας κατά την διάρκεια του συνεδρίου, επιβεβαιώνει επίσης την πληροφορία του ιδίου, ότι αυτός ήταν διάκονος, όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Ταυτόχρονα δημιουργήθηκαν τρεις νέες επισκοπές και διορίστηκαν σε αυτές επίσκοποι. Η ύπαρξη αυτών των επισκοπών, δηλ. της Τουλούζης, της Καρκασσών και της Albi, επιβεβαιώνονται και από άλλες πηγές[xliv]. Για την εκκλησία Arenensis δημιουργείται ερώτημα. Αν πρόκειται για την περιοχή της Val d’ Aran, όπως πρότεινε ο Y. Dossat[xlv], τότε αυτή δεν αναφέρεται πουθενά αλλού. Αν πρόκειται για την Agen, όπως πρότεινε η Christine Thouzellier[xlvi], τότε υπάρχει πληροφορία για την ύπαρξή της από τον ΙΓ’ αι.
Από τους επισκόπους, οι οποίοι αναφέρονται, ο Bernard Raymond είναι γνωστός και από άλλες πηγές. Τον αναφέρει ο Ρογήρος του Hoveden (Howden) στα Χρονικά του[xlvii]:
«Εν τω μεταξύ, κυκλοφόρησε η φήμη, ότι κάποιοι ψετο-αδελφοί, και συγκεκριμένα ο Bernard, ο γιος του Raymond, και άλλοι αιρεσιάρχες, μετασχηματίσθηκαν σε άγγελους φωτός, ενώ ήτανε του Σατανά, και διδάσκοντας ό,τι είναι αντίθετο στην χριστιανική πίστη, παραπλάνησαν τα μυαλά πολλών με τις αιρετικές διδασκαλίες τους και τους έσυραν μαζί τους στην απώλεια.»
Την ίδια χρονιά (1178) μια επιτροπή στάλθηκε στην Τουλούζη, να ερευνήσει για την ύπαρξη αίρεσης. Ο Bernard Raymond μαζί με τον Raymond του Bauniac παρουσιάστηκαν ενώπιον της επιτροπής ως αρχηγοί της αιρετικής κοινότητας. Τότε δεν πάρθηκε κανένα μέτρο εναντίον τους. Το 1181 έφθασε στην Languedoc νέος λεγάτος, ο καρδινάλιος Ανρύ de Marsy, πολιόρκησε το κάστρο της Lavaur και συνέλαβε τους δύο. Αυτοί αποκήρυξαν την αίρεση μετανόησαν και χειροτονήθηκαν αναγνώστες σε δύο εκκλησίες της Τουλούζης:
«Μετά το έτος 1170 από την Ενσάρκωση του κάποιος καρδινάλιος, απεσταλμένος του Πάπα, πολιόρκησε την Lavaur και ανάγκασε τους αιρετικούς εκεί να παραδοθούν. Δύο από τους αιρεσιάρχες μεταστράφηκαν στην Καθολική πίστη. Ο καρδινάλιος τοποθέησε τον έναν από αυτούς, τον Bernard Raymond, στον καθεδρικό ναό του Αγίου Στεφάνου στην Τουλούζη, και τον άλλο στο μοναστήρι του Saint-Sernin, ως αναγνώστες. Θυμάμαι ότι σαν παιδί είχα ακούσει για τον Bernard Raymond (αυτόν που είχε ανατεθεί στον καθεδρικό ναό) και να αναφέρονται σ’ αυτόν ως “Αριανό”[xlviii].»
Από τον Guillaume de Puy-Laurent αναφέρεται και ο Sicard Cellarier, ότι ζούσε στην Lombers κοντά στην Albi, όταν Παπικός επίσκοπος της πόλης ήταν ο William Peyre (1185-1227)[xlix]. O Durand de Huesca, Ισπανός Βαλδήσιος, ο οποίος μετεστράφει στον Παπισμό, στο αντιαιρετικό του έργο Liber Antihaeresis, αναφέρει τον Sicard Cellarier, ανάμεσα στους αιρεσιάρχες[l].
ε. Οι κοινότητες μετά την Σύνοδο
Στην συνέχεια ο παπα Νικήτας επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, έχοντας φέρει εις πέρας ένα δύσκολο έργο. Είχε καταφέρει να πείσει τους Καθαρούς της Γαλλίας και Λομβαρδίας να ενταχθούν στην ordo Drugunthia, και είχε δώσει το Consolamentum σε όλους τους εκεί επισκόπους. Η κατάσταση αυτή ήταν προβληματική. Η διαδοχή στον Βογομιλισμό ήταν καθαρά προσωπική υπόθεση. Αν ένας επίσκοπος εξέπιπτε της διαδοχής, λόγω προσωπικών αμαρτιών, τότε όλες οι χειροτονίες του ακόμη και αυτές που προηγήθηκαν της πτώσης, ήταν άκυρες[li]. Αυτό συνέβη και με τον παπά Νικήτα. Κατά την διήγηση του Άνσελμου Αλεξανδρείας, λίγο καιρό αργότερα ο Μάρκος πληροφορήθηκε ότι ο παπα Νικήτας είχε άσχημο τέλος (male finierat vitam suam[lii]). Αποφάσισε, λοιπόν, να πάει να βρει τον Βογομίλο επίσκοπο Βουλγαρίας στην Σαρδική (Σόφια), για να λάβει εκ νέου το Consolamentum. Αρχικά μετέβη στην Καλαβρία. Εκεί βρήκε τον διάκονο Ιλαρίων[liii] και πληροφορήθηκε ότι ήταν αδύνατο να ταξιδέψει εκείνη την εποχή στην Βουλγαρία. Η Καλαβρία βρισκόταν εκτός διαδρομής. Πιθανόν, ο Μάρκος να ήθελε να ενημερώσει τις εκεί κοινότητες για το πρόβλημα που προέκυψε. Κάτι τέτοιο σημαίνει ότι η περιοχή βρίσκονταν εντός της αρμοδιότητάς του.
Η αδυναμία εκπλήρωσης του ταξιδιού μπορεί να είναι ένδειξη ότι επιχειρήθηκε μετά τον Ιούνιο του 1185, οπότε και ο Γουλλιέλμος ο ΙΙ της Σικελίας επιτέθηκε στην αυτοκρατορία και πολιόρκησε το Δυρράχιο. Οπότε καθορίζεται χρονικά ο χρόνος θανάτου του παπα Νικήτα.
Ο Μάρκος συνελήφθη και φυλακίστηκε κατά το ταξίδι της επιστροφής του στην Λομβαρδία. Από την φυλακή έστειλε επιστολή στους δικούς του, συνιστώντας τους να εκλέξουν τον διάδοχό του. Στην θέση του εκλέχτηκε ο Ιωάννης ο Εβραίος, ο οποίος τον επισκέφτηκε στην φυλακή και διορίστηκε επίσκοπος από αυτόν. Στην συνέχεια ο Μάρκος αφέθηκε ελεύθερος, αλλά πέθανε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Για να λυθεί το πρόβλημα της διαδοχής από τον παπα Νικήτα:
«όλοι οι Καθαροί, ο Ιωάννης ο Εβραίος και οι υπόλοιποι, αμφέβαλαν αν ο παπα Νικήτας είχε άσχημο τέλος, αυτός από τον οποίο ο επίσκοπος Μάρκος που χειροτόνησε τον Ιωάννη, είχε λάβει την διαδοχή[liv].»
Ήταν μια βολική λύση. Οι Καθαροί παρέμειναν στην ordo Drugonthia. Νέα προβλήματα ανεφάνησαν, όταν κάποιος Πετράκιος ήρθε από τα Βαλκάνια και εηνμέρωσε, ότι ο ιδρυτής της συγκεκριμένης ordo, ο Συμεών, είχε συλληφθεί με γυναίκα και είχε πράξει κι άλλα άτοπα[lv]. Δεν αναφέρεται σε ποια ordo ανήκε ο Πετράκιος. Το όνομα είναι ιταλικό και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ήρθε από την Κωνσταντινούπολη, διότι εκεί υπήρχαν Βογομίλοι Λατίνοι. Κατά την διάρκεια της σφαγής των Λατίνων στην Κωνσταντινούπολη το 1182 μ.Χ. η μοίρα των Λατίνων Βογομίλων της Πόλης είναι άγνωστη. Σε πρώτη φάση πρέπει να βρήκαν καταφύγιο και να κρύφτηκαν από τους Έλληνες ομοϊδεάτες τους. Στην συνέχεια, όπως δείχνει η επιστροφή του Πετράκιου, κάποιοι γύρισαν στην Δύση.
Από μια ποιμαντική επιστολή του Πατριάρχη Γερμανού Β’[lvi] (1222-1240) φαίνεται ότι στο πρώτο τέταρτο του ΙΓ’ αι. οι Βογομίλοι της Κωνσταντινούπολης είχαν επιστρέψει στην μετριοπαθή δυαρχία και την ordo Bulgaria. Η μεταστροφή φαίνεται ότι ακολούθησε τον θάνατο του παπα Νικήτα. Από την Πόλη στάλθηκε αντιπρόσωπος για να μεταφέρει τις εξελίξεις στην Λομβαρδία. Η πτώση του Συμεών ήταν ακόμη πιο σοβαρή. Σήμαινε ότι ολόκληρη η ordo Drugunthia ήταν έκπτωτη. Οι κοινότητες της Λομβαρδίας χωρίστηκαν σε δυο ομάδες. Η μία εξέλεξε ως επίσκοπο κάποιον Πέτρο από την Φλωρεντία, ενώ η άλλη παρέμεινε πιστή στον Ιωάννη τον Εβραίο[lvii].
Στην Γαλλία οι κοινότητες της Languedoc παρέμειναν στην ordo Drugunthia, ενώ αυτές της Βόρειας Γαλλίας επέστρεψαν στην ordo Bulgaria. Από τις δεύτερες ζητήθηκε επίσκοπος «πέρα από τα βουνά (episcopum ultra montanes), για να διευθετήση το ζήτημα της διαδοχής μεταξύ Πέτρου και Ιωάννου. Κατά την προτροπή του έπρεπε οι δύο υποψήφιοι να ρίξουν κλήρο μεταξύ τους, όποιος εκλέγονταν έπρεπε να μεριμνήσει για την επιστροφή των κκοινοτήτων στην ordo Bulgaria, και όλοι έπρεπε να τον αποδεχθούν[lviii].
Η προτροπή του επισκόπου της Βόρειας Γαλλίας δεν έγινε δεκτή από τον Πέτρο της Φλωρεντίας. Ως αποτέλεσμα συγκλήθηκε σύνοδος των Καθαρών στο Mosio, μεταξύ Μάντουας και Κρεμώνας. Σ’ αυτήν εκλέχτηκε ο Garattus[lix]. Πριν ξεκινήσει για την Βουλγαρία βρέθηκε με γυναίκα, οπότε η εκλογή του ανακλήθηκε. Εκεί σταμάτησε και κάθε προσπάθεια των Καθαρών για ένωση. Οι κοινότητα της Μάντουα εξέλεξε επίσκοπο τον Καλοϊωάννη[lx], και στην Vicenza εξελέγη κάποιος Νικόλαος. Και οι δυο τους πήγαν στην Δαλματία, κι έλαβαν εκεί την χειροθεσία από τον Otto de Bagnolo, γι’ αυτό και τα μέλη αυτών των κοινοτήτων αποκαλέσθηκαν Bagnolenses. Ο Ιωάννης ο Εβραίος επανεξελέγη επίσκοπος στο Concorezzo, κοντά στο Μιλάνο, πήγε στην Βουλγαρία κι έλαβε από κει την χειροθεσία. Στην κεντρική Ιταλία, στην περιοχή της Τοσκάνης, δημιουργήθηκαν δύο επισκοπικές έδρες στην Φλωρεντία και το Σπολέτο. Δεν είναι γνωστό σε ποια ordo υπάγησαν[lxi].
Η ενότητα δεν αποκαταστάθηκε ποτέ μεταξύ των Καθαρών στην Δύση. Οι Καθαροί της Languedoc και του Desenzano (ονομάζονται και Albanenses από κάποιον επίσκοπό τους) παρέμειναν στην ordo Drugonthia. Το Concorezzo συντάχθηκε με την ordo Bulgaria. Οι Καθαροί στην Μάντουα και την Βόρεια Γαλλία συντάχθηκαν με την εκκλησία της Σκλαβονίας. Οι κοινότητες της Φλωρεντίας του Σπολέτο και της Vicenza είχαν επικοινωνία με τους Bagnolenses. Περισσότερα για την ιστορία των Καθαρών στο οικείο κεφάλαιο. Στο παρόν εξετάστηκαν τα γεγονότα, όσα αφορούσαν τις σχέσεις τους με τους Βογομίλους.
Τελετή μύησης Βογομίλων, που
προσιδιάζει μ’ εκείνη των Παυλικιανών.
[i] Αρχικά η λέξη χρησιμοποιούταν για να ονομάσει μια από τις πρώτες σλαβικές φυλές που εγκαταστάθηκαν στα Βαλκάνια, ορμώμενες από την αρχαία Ρωσσία. Θαύματα Αγίου Δημητρίου Βιβλίο Β’ κεφ α’: «Ἐγένετο τοίνυν, ὡς εἴρηται, ἐπί τῆς τοῦ ἐν ὁσίᾳ τῇ μνήμῃ ἐπισκοπῆς Ιωάννου τό τῶν Σκλαβίνων ἐπαρθῆναι ἔθνος, πλῆθος ἄπειρον συναχθέν ἀπό τε τῶν Δρογουβιτῶν, Σαγουδατῶν, Βελεγεζητῶν, Βαιουνητῶν, Βερζητῶν, και λοιπῶν ἐθνῶν,…» (PG 116.1325A). Αναφέρεται και από τον Κωνσταντίνο Ζ’ Πορφυρογέννητο, De administrando imperio IX.108, ed. G. Moravsik – R. J. Jenkins, Boudapest 1949, p. 62.
[ii] J. Dujcev, Dragovitia, εν Revue des etudes byzantines 22 (1964), 218-219.
[iii] Υπέρ της άποψης αυτής D. Obolensky, The Bogomils, p. 123-125. Ο Steven Runciman θεωρεί ότι το αρχικό δόγμα των Βογομίλων ήταν η απόλυτη δυαρχία και εκ των υστ΄ρων εισήλθε η μετριοπαθής, The Medieval Manichee, p. 79, 88-89, 91. Ο Hans Soederberg προτείνει ότι η απόλυτη δυαρχία υιοθετήθηκε από τους Βογομίλους εκ Παυλικιανής επιρροής, ενώ η μετριοπαθής μεταδόθηκε σε αυτούς από γνωστικές επιρροές, οι οποίες επέζησαν της αρχαιότητας, La Religion des Cathares, chap. V & VI, pp. 269-270.
[iv] B. Hamilton, Christian dualist heresies, p.250.
[v] Βερνάρδου του Κλαιρβώ, Επιστολή CDXXXII, PL 182.679.
[vi] Rainier Saccino, Summa de Catharis et Pauperibus de Lugduno, ed. F. SanjeK Archivium Fratrum Praedicatorum 44 (1974). Αγγλικήμετάφρασηστο R.I. Moore, Birth of popular heresy, pp.132-145.
[vii] Rainier Saccino, Summa, ed. F. Sanjek: “ Ego autem frater Rainierus olim heresiarcha, nunc Dei gratia sacerdos in ordine Praedicatorum,… dico indubitander quod in annis XVII, quibus conversatus sum cum eis …”
[viii] Rainier Saccino, Summa, ed. Sanjek, p. 59: “ Ecclesia Bulgariae, Ecclesiae Duguuithie, et omnes habuerunt originem a duobus ultimis”.
[ix] Rainier Saccino, Summa, ed. Sanjek, p. 58.
[x] Rainier Saccino, Summa, ed. Snajek, p. 48.
[xi] O D. Obolensky δεν δέχεται την ύπαρξη ιεραρχίας στις εκκλησίες των Βογομίλων, The Bogomils, p.244-245.
[xii] Υπάρχει μόνο σε ένα χειρόγραφο, το οποίο ανακάλυψε και εξέδωσε ο A. Dondaine, La hiérarchie cathare en Italie. II. Le Tractatus de hereticis d’ Anselme d’ Alexandrie, III, Catalogue de la hiérarchie cathare d’ Italie, εν Archivium Fratrum Praedicatorum 20 (1950), pp. 250-255. Αγγλικήμετάφρασηστο Moore R. I., The Birth of Popular Heresy, pp.152-155.
[xiii] ο.π. 260.
[xiv] ο.π. 308.
[xv] A. Dondaine, Un traité néo-manichéen du XIIIe siècle, le “Liber de duobus principiis”, suivi d’ un Rituel Cathare, Rome 1939, p. 62.
[xvi] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 308: «quidam de Sclavonia, scilicet de terra que dicitur Bossona, iverunt Constantinopolim causa mercacionis; reverse ad terram suam predicaverunt et, multiplicati, constituerunt episcopum qui dicitur episcopus Sclavoniae sive Bossone».
[xvii] B. Hamilton-J. Hamilton, Hough Eteriano, p. 63.
[xviii] Urban III, Epistolae et Privilegia LXVI, PL 202.1446-9.
[xix] Acta Innocentii papae III, ed. T. Halusčinski, εν Pontificia Commisio ad redigendum codicem iuris canonici Orientalis, series III vol. II (Citta del Vaticano 1944) no 19 p. 209.
[xx] Innocent III, Regesta II, no CLXXVI (PL 214.725-6).
[xxi] Τοεξέδωσεο A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, Archivium Fratrum Praedicatorum 19, pp. 280-312. Αγγλικήμετάφρασηστο Moore R. I., The Birth of Popular Heresy, pp. 122-127.
[xxii] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 308.
[xxiii] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 310: «Caloioannes episcopus unius partis hereticorum, qui habent ordinem suam de Sclavania, et Garattus episcopus alterius partis … qui habent ordinem suum de Bulgaria, credunt et predicant unum bonum Deum omnipotentem, sine principio, qui creavit angelos et IIIIor elementa.»
[xxiv] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 311.
[xxv] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 308: «Postea Francigene, qui iverant Constantinopolim, redierunt ad propria et predicaverunt, et multiplicati constituerunt episcopum Francie. Et quia Francigene seducti fuerunt primo in Constantinopoli a Bulgaris, vocant per totam ranciam hereticos Bulgaros.»
[xxvi] Την συζήτηση για την εύρεση της Σταυροφορίας και τις σχετικές ημερομηνίες στο B. & J. Hamilton, Hough Eteriano, p. 61 και βιβλιογραφία στο ίδιο σημείωση 293.
[xxvii] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 306: «In primis temporibus, cum heresies Catharorum in Lombardia multiplicari cepit, primum habuerunt quondam episcopum Marcum nomine, sub cuius regimine omnes Lombardi et Tussi et Marchisiani regebantur. Et iste Marcus habebat ordinem suum de Bulgaria.»
[xxviii] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 308: «Post longum tempus quidam notarium de Francia venit in Lombardiam, scilicet in comitatu Mediolanensi, in partibus de Concorezio; et invenit ibi unum qui dicebatur Marchus, qui erat de loco ibi proper qui dicitur Cologina, et seduxit eum.»
[xxix] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 309.
[xxx] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 319: «Isti portaverunt heresim in Lombardiam a Neapoli: Marchus, Iohannes Iudeus, Ioseph et Aldricus, circa tempus quo currebat Mclxxiiii.»
[xxxi] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 306: «Adveniens quidam, papa nicheta nomine, de Constantinopolitanis partibus in Lombardiam, cepit causari ordinem Bulgarie, quem Marchus hababat. Unde Marchus episcopus, cum suis subditis hesitare incipiens, relicto ordine Bularie, sucepit ab ipso Nicheta ordinem Drugonthie.»
[xxxii] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 309: «Postea venit qui vocabatur Papas Nicheta, qui episcopus erat illorum de Constantinopolim, et dixit: Vos estis tot quod bene expedit quod habeatis episcopum. Et sic elegerunt Marchum in episcopum, cui obediebant omnes supradicti Lombardi, Tusci et illi de Marchia. Et iste Papas Nicheta confirmative eum.»
[xxxiii] B. & J. Hamilton, Hough Eteriano, p. 78.
[xxxiv] Ησχετικήσυζήτησηστα A. Dondaine, Les actes du concile albigeois de Saint-Félix de Caraman, εν Miscellanea Giovanni Mercati 5, Studi e Testi 125 (Citta del Vaticano 1946), pp. 324-55˙ Y. Dossat, Remarques sur un pretend évêque cathare du Val d’ Aran en 1156, εν Bulletin philologique et historique, Paris 1957, pp. 339-47˙ τουιδίου, A propos du concile cathare de Saint-Félix: Les Milingues, εν Cahiers de Fanjeaux 3 (1968), pp. 201-14˙ M. Zerner, L’ histoire du Catharisme en discussion. Le Concile de Saint-Félix (1167), εν Collection du Centre d’ etudes médiévales de Nice 3 (2001), pp. 223-5.
[xxxv] J. Dalarun, A. Dufour, A. Grandoux, D. Muzerelle, F. Zinelli, ‘La charte de Niquinta, analyse formelle’, in Zerner, Catharisme en discussion, pp. 135–201.
[xxxvi] «Anno MCLXVII Incarnationis Dominice, in mense Madii, in diebus illis Ecclesia Tolosana adduxit Papa Niquita in Castro Sancti Felicii et magna multitude hominum et mulierum Ecclesiae Tolosanae, aliarque Ecclesiarum vicine congregaverunt se ibi, ut acciperent consolamentum quod Papa Niquinta coepit consolare.»
[xxxvii] «Vos dixistis mihi, ut ego dicam vobis, consuetudines primitavarum ecclesiarum sint leves aut graves, et ego dicam vobis: Septem Ecclesiae Asiae fuerunt divisas et terminates inter illas, et nulla illarum faciebat ad aliam aliquam rem ad suam contradictionem. Et Ecclesias Romanae, et Dragometiae et Melenguiae, et Bulgariae et Dalmatiae sunt divisa et terminate et una ad altera non facit aliquam rem ad suam contradicionem et ita pacem habent inter se. Similiter et vos facite.»
[xxxviii] Y. Dossat, A propos du concile…, 209-14.
[xxxix] ed. G. Moravcsik – R. J. H. Jenkins, CFHB 1(1967), p.232.
[xl] C. Devic – J. Vaissète, Histoire générale de Languedoc, ed. Milinier 16 vol. , Toulouse 1872-1915, Index geograficus VIII cols. 2289-90.
[xli] E. Griffe, Le Languedoc cathare au temps de la Croisade 1209-1229, Paris 1973, p.91.
[xlii] «In tantum equidem haec putida haeresis tabes praevaluit, ut omnes fere illi consentientes arbitrentur obsequium se praestare Deo, et ipse iniquus qui misterium jam operator iniquitatis in filios diffidentiae, sic transfigurat se in angelum lucis. ut uxor a viro, filius a patre, nurus a socru discedant, proh dolor! Insuper sic in finibus nostris obscuratum est aurum, ut quasi lutum sub predibus sternatur; quonism et qui sacerdotio funguntur sum pedibus diabolic sternatur.», Gervasii Cantuariensis, Opera Historica, ed. William Stubbs, London 1879, vol. I p. 270.
[xliii] Acta Consilii Lombariensis, εν Recueil des histories des Gaules et de la France, ed. Martin Buquet, Paris 1806, t. XIV pp. 430-4.
[xliv] J. Duvernoy, Le Catharisme II. L’ histoire de Cathares, Toulouse 1979 (Privat), 229-36.
[xlv] Y. Dossat, Un pretend évêque du Val d’ Aran, pp. 339-47.
[xlvi] C. Thouzellier, Catharisme et Valdéisme en Languedoc à la fin du XIIe et au début du XIIIe siècle, Paris 1966 pp. 14-15, n.7.
[xlvii] Roger of Hoveden, Chronica, trans. Henry T. Riley, London 1853, vol. I pp. 472.
[xlviii] Guillaume de Puylaurens, Chronic ch. II, ed. & trans. W.A. Sibly-M.D.Sibly, New York 2003, pp.12-13.
[xlix] Guillaume de Puylaurens, Chronic ch. IV, ed. & trans. W.A. Sibly-M.D.Sibly, p.15-16.
[l] Un Somme anti-cathare: Le Liber contra Manicheos de Durant de Huesca, ed. C. Thouzellier, Université Catholique de Luvain 1964, p.34.
[li] Sacconi, Summa, ed. Sanjek p. 49.
[lii] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 309.
[liii] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 309. Όπως φαίνεται από την διήγηση υπήρχε εστία Βογομίλων/Καθαρών στην Νότια Ιταλία, αλλά είναι άγνωστο πότε δημιουργήθηκε.
[liv] Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 309: «et omnes Cathari de Lombardia, tam Iohannes Iudeus quam alii, dubitaverunt quia papas Nicheta fecerat malum finem, a quo descederant episcopus Marchus, qui predictum Iohannem confirmaverant.»
[lv] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 306: «… venit quidam de ultrmarinis partibus, Petracius nomine, cum sociis suis, et quedam retulit nova de quodam Symone episcopo Drugonthie, a quo origo suscepti ordinis processerat, Et dicebat ipse Petracius, quod ille Symon fuit inventus in conclave cum quadam, et quia alia contra rationem fecerat.»
[lvi] Η επιστολή δεν υπάρχει στην PG ούτε στην συλλογή του Σπ. Λαγοπάτη. Έχει περιληφθεί μόνο στην συλλογή πηγών για τον Βογομιλισμό του Ficker, Die Phundagiagiten, p.117.
[lvii] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 306.
[lviii] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 307.
[lix] Αναφέρθηκε παραπάνω, βλ. σημ. 137.
[lx] Αναφέρθηκε επίσης παραπάνω σημ. 137.
[lxi] A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 308: Similiter et in Tussia duo episcope ordinate sunt” & A. Dondaine, Le “De heresy Catharorum”, p. 310: «Illi de Florencia elegerunt quedam Petrum Florentinum, qui fuit episcopus ibidem et pet totam Tusciam.» Ο Άνσελμος επιβεβαιώνει τις πληροφορίες για την δημιουργία των παραπάνω επισκοπών, εκτός αυτής του Σπολέτο. Anselm, Tractatus, ed. A. Dondaine, p. 309-10.
(Πηγή: Ιερά Μονή Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου)
Βογομιλική Νεκρόπολη στο Radimlja (Βοσνία - Ερζεγοβίνη)
Ο Βογομιλισμός από την Φραγκοκρατία μέχρι την Τουρκοκρατία
α. Ο Βογομιλισμός στο Β’ Βουλγαρικό Κράτος
Δύο πολύ σημαντικά γεγονότα στην ιστορία του Βυζαντίου/Ρωμανίας είχαν το ανάλογο αντίκτυπο στην αντιμετώπιση του Βογομιλισμού. Το πρώτο ήταν η σύσταση του Β’ Βουλγαρικού κράτους (1186-1396) και το δέυτερο η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204. Οι αιρετικοί έπαιξαν τό δικό τους ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων αυτών. Παυλικιανοί και Βογομίλοι αδιακρίτως βοήθησαν στην ευνοϊκή για τους Βούλγαρους εξέλιξη της επανάστασης, λειτουργώντας ως πέμπτη φάλαγγα, εντός των πολιορκούμενων αυτοκρατορικών πόλεων. Επίσης, είχαν εγκαινιάσει πολιτική επιγαμιών με τους Κουμάνους και χρησίμευσαν ως μεσάζοντες στην δημιουργία Βουλγαρο-κουμανικής συμμαχίας. Η συμμαχία αυτή έσωσε την επανάσταση των Άσεν και οδήγησε τελικά στην δημιουργία του Β’ Βουλγαρικού Κράτους, με πρωτεύουσα το Τύρνοβο (η παλαιά πρωτεύουσα Πρεσλάβα καταλήφθηκε αργότερα).
Το 1189 Παυλικιανοί και Βογομίλοι βοήθησαν τα στρατεύματα της Γ’ Σταυροφορίας του Φρειδερίκου Βαρβαρόσσα να καταλάβουν την Φιλιππούπολη. Υποδέχθηκαν με χαρά τους Γερμανούς κατακτητές:
«τήν δέ Φιλιππούπολιν εἰσιών κεκενωμένην εὗρε τῶν πλειόνων καί ἐπιφανεστέρων αὐτῆς οἰκητόρων˙ εἰ γάρ τις καί ὑπολέλειπτο, πτωχεύων ἦν οὗτος καί τήν οὐσίαν πᾶσαν ἐν οἷς ἐνεδέδυτο ἀριθμῶν καί τοῖς Αρμενίοις κατειλεγμένος. οὗτοι γάρ μόνοι τῶν ἁπάντων οὐκ ἐπιδρομή ἐθνῶν ἀλλά φίλων παρουσίαν τήν τῶν Ἀλαμανῶν διέλευσιν ἡγηντο, ἐπειδή καί συγχρῶνται Ἀρμενίοις Ἀλαμανοί καί κατά τῶν αἱρέσεων τάς πλείστας ἀλλήλοις συμφέρονται˙ Ἀρμενίοις γάρ καί Ἀλαμανοῖς ἐπ’ ἴσης ἡ τῶν ἁγίων εἰκόνων προσκύνησις ἀπηγόρευται, καί τοῖς ἀζύμοις κατά τάς ἱεροτελεστίας ἀμφότεροι κέχρηνται, καί ἄλλα ἄττα ὀρθοδόξοις Χριστωνύμοις ἀπόβλητα οὗτοι σφαλλόμενοι τοῦ ὀρθοῦ τηροῦσιν ὡς ἔννομα[i].»
Ως Αρμένιους καλούσαν συνήθως τους Παυλικιανούς, αλλά η αναφορά στα άζυμα δείχνει ότι ήταν Βογομίλοι.
Τον ίδιο ρόλο έπαιξαν αργότερα, όταν το 1205 η πόλη βρίσκονταν στα χέρια του Φράγκου Renier de Trit. Κάλεσαν τον Τσάρο των Βουλγάρων Καλογιάννη, Ιβάν Α’ Ασεν, γνωστό στις ελληνικές πηγές και ως «Σκυλογιάννη», και του παρέδωσαν την Φιλιππούπολη. Όταν ο Καλογιάννης εισήλθε στην πόλη έσφαξε όλους τους Λατίνους. Ο Ιβάν Α’ κατάλαβε την έμπρακτη βοήθεια που μπορούσαν να του παράσχουν οι αιρετικοί στην δήωση της Θράκης και εμφανίζονταν ως προστάτης τους.
Το δεύτερο συνταρρακτικό γεγονός της περιόδου, η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους και η ίδρυση της λατινικής αυτοκρατορίας, ανάγκασε το ορθόδοξο πατριαρχείο να μετεφερθεί στην Νίκαια. Η διαταγή του πάπα Ιννοκέντιου Γ’ να δηλώσει όλος ο ορθόδοξος κλήρος της Πόλης υποταγή σ’ αυτόν και η συνακόλουθη άρνηση, είχε ως αποτέλεσμα διωγμό των ορθόδοξων ιερέων. Συνεπώς κέντρο του αντιαιρετικού αγώνα, συν τοις άλλοις, μεταφέρθηκε στη Νίκαια .
Στις αρχές του ΙΓ’ αι. η Εκκλησία της Βοσνίας, αν και ακολουθούσε το σλάβικο μυστηριακό τυπικό βρίσκονταν στην δικαιοδοσία του πάπα. Από την Historia Salonitarum[ii] του Θωμά, αρχιδιάκονου στο Σπαλάτο (Σπλιτ), και την αλληλογραφία του πάπα Ιννοκέντιου ΙΙΙ, γίνεται γνωστό ότι οι Βογομίλοι διώχθηκαν στην περιοχή από τον Βερνάρδο του Σπαλάτο, και βρήκαν προστασία στον Ban Kulin. Κατόπιν συνεννοήσεως του πάπα με τον βασιλιά των Ούγγρων , και τις πιέσεις που ασκήθηκαν από τον δεύτερο στον Ban Kulin, έγινε μια συνάντηση με τον παπικό λεγάτο Ιωάννη της Κασαμάρης. Αποτέλεσμα της συνάντησης ήταν οι Βογομιλικές κοινότητες της Βοσνίας να υπαχθούν στην παπική "εκκλησία".
Στην Βουλγαρία, η πολιτική του Ιβάν Α΄δεν ακολουθήθηκε από τον διάδοχό του (1207-1218). Παπικός λεγάτος σταλμένος ήδη από το 1206[iii], τον έπεισε να ξεκινήσει διώξεις εναντίον των Βογομίλων. Ως κατάληξη είχε την σύγκληση Συνόδου της Βουλγαρικής Εκκλησίας το 1211 στο Τύρνοβο, όπου αναθεματίστηκαν οι Βογομίλοι και ο αρχηγός τους Πέτρος ο Καππαδόκης. Ο Πέτρος ήταν ο Βογομίλος επίσκοπος Σαρδικής[iv]. Η Σύνοδος εξέδωσε Συνοδικό (διακρίνεται από το Συνοδικό της Ορθοδοξίας ως του Τσάρου Βορίλα) με αναθέματα κατά των αιρεσιαρχών και των κακοδοξιών. Όπως απέδειξε ο Guillard, το Συνοδικό του Τσάρου Βορίλα[v] δανείζεται τα αναθέματα, τα οποία περιέχονται στην Επιστολή του πατριάρη Κοσμά Α’, που αναφέρθηκε παραπάνω, με διαφορετική σειρά[vi].
Η Σύνοδος αποφάσισε την προσωποκράτηση των Βογομίλων. Οι κρατούμενοι θα έπρεπε να μετανοήσουν και να επιστρέψουν στην Ορθοδοξία ειδάλλως θα φυλακίζονταν[vii]. Από τις ανακρίσεις που περιγράφονται, φαίνεται ότι ο τσάρος Βορίλας αντέγραψε τον Αλέξιο Κομνηνό. Πολλοί μετεστράφησαν στην Ορθοδοξία. Ωστόσο, ισχυρός πυρήνας Βογομίλων παρέμεινε αμετανήτος και λίγα χρόνια μετά βοήθησαν τον σφετεριστή Ιωάννη Ασάν Β’ (1218-1245), να τον ανατρέψει και ν’ αναλάβει την εξουσία[viii].
Ο νέος τσάρος φάνηκε ανεκτικός απέναντί τους. Ο πάπας Γρηγόριος ΙΧ (1227-47) παραπονέθηκε στον βασιλιά της Ουγγαρίας Μπέλα IV (1235-1270) , ότι ο Ιωάννης Ασάν προστάτευε τους αιρετικούς στην επικράτειά του[ix]. Τα κίνητρα του πάπα δεν ήταν αγνά. Ο Ιωάννης Ασάν είχε διακόψει τις σχέσεις του μαζί του και είχε στρέψει την θρησκευτική πολιτική του στην φυσική πηγή της, το Ορθόδοξο πατριαρχείο, που την εποχή εκείνη βρισκόταν στην Νίκαια. Ταυτόχρονα, πίεζε στρατιωτικά μαζί με τους Έλληνες τον Βαλδουίνο στην Κωνσταντινούπολη. Ο πάπας κήρυξε σταυροφορία εναντίον των Βουλγάρων το 1238 και όρισε αρχηγό της τον βασιλιά των Ούγγρων. Η μογγολική εισβολή στην Ουγγαρία το 1241-2 ανέτρεψε τα σχέδιά του.
β. Ο αντιαιρετικός αγώνας της Νίκαιας
Την ίδια εποχή στην Νίκαια ο πατριάρχης Γερμανός Β’ (1222-1240) έδινε πολυμέτωπο αγώνα. Με επιστολές και ομιλίες εμψύχωνε τους υπόδουλους στους Φράγκους να υπομένουν τις διώξεις των Λατίνων και να κρατούν την ορθόδοξη πίστη τους, τους Κανόνες, την Παράδοση και τα εκκλησιαστικά έθιμα [x].
«Καί θέλομεν ὑμῖν, τοῖς καλοῖς τέκνοις, καί προσελθεῖν καί προσεγγίσαι καί παρακαλέσαι τάς κατωδύνους ὑμῶν ψυχάς καί θρέψαι βρώματι λογικῷ, ἀλλά με τό προφανές τοῦ κινδύνου ἱστᾷ. Θέλω τηγανιζομένοις ἡμῖν τῇ φλογί τῶν συμφορῶν καί τῶν μακρῶν περιστάσεων προσελθεῖν καί δακτύλῳ, πνευματικῷ φημι χαρίσματι τῆς διδασκαλίας, ἐκτακείσας δροσίσαι ὑμῶν τάς καρδίας. Ἀλλά μέγα χάσμα ἐστήρικται μεταξύ ἡμῶν καί ὑμῶν[xi]».
Ταυτόχρονα, δεν παρέλειπε να στιγματίζει τις κακοδοξίες των Βογομίλων[xii].
γ. Ο άγιος Θεοδόσιος Τυρνόβου
Για αρκετές δεκαετίες οι Βογομίλοι εξαφανίστηκαν από τις πηγές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η αίρεση εξέλειπε. Θεωρείται περίοδος παρακμής του Βογομιλισμού, μέχρι την εξάλειψή του από τους Οθωμανούς. Εμφανίζονται ξανά στο βίο του αγίου Θεοδοσίου Τυρνόβου. Ο άγιος Θεοδόσιος έζησε στα τέλη του ΙΓ’ και αρχές του ΙΔ’ αι. Ήταν μαθητής του οσίου Γρηγορίου του Σιναΐτη. Σε ώριμη ηλικία ίδρυσε μοναστήρι κοντά στο Τύρνοβο, στην Βουλγαρία, υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της επιστασίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, την οποία ο Θεοδόσιος Βουλγαρίας προσπαθούσε να απεμπολίσει. Κοιμήθηκε το 1363 κατά την διάρκεια επίσκεψής του στην Κωνσταντινούπολη.
Τον Βίο του συνέγραψε ο πατριάρχης Κάλλιστος Α’ (1350-1353 & 1355-1363). Υπήρξε επίσης μαθητής του οσίου Γρηγορίου του Σιναΐτη, και ασκήθηκε για πολλά χρόνια στο Άγιο Όρος. Εκεί διετέλεσε μέλος επιτροπής κατά των Βογομίλων, οι οποίοι από την δεκαετία του ‘20 προσπαθούσαν να διεισδύσουν στον Άθω. Ο Βίος του αγίου Θεοδοσίου δεν σώζεται στην ελληνική, αλλά μόνο σε παλαιοσλαβονική μετάφραση του ΙΕ’ αι[xiii].
Σύμφωνα με τον Βίο η αίρεση διαδόθηκε μεταξύ των μοναχών του Αγίου Όρους από μια καλόγρια την Ειρήνη. Αυτή ζούσε στην Θεσσαλονίκη και εμφάνιζε ευσεβή ζωή. Στην πραγματικότητα κατηχούσε όσους την επισκέπτονταν στην δυσέβειά της. Οι Βογομίλοι μοναχοί περιφέρονταν ως ζητιάνοι στην περιοχή του Άθωνα, απαιτώντας ελεημοσύνες από τα μοναστήρια. Αν κάποιο μοναστήρι αρνούνταν να τους ελεήσει, κατέστρεφαν τις ελιές και τα αμπέλια του. Αυτό συνεχίστηκε για μια τριετία, μέχρι που η κοινότητα του Αγίου Όρους συνήλθε σε σύνοδο, τους αναθεμάτισε και τους έδιωξε. Η Ιερά Κοινότης όρισε τότε υπεύθυνο του αντιβογομιλικού αγώνα τον μετέπειτα Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Κάλλιστο Α’. Πολλοί από αυτούς κατέφυγαν στην Θεσσαλονίκη και την Βέροια κατά τον Νικηφόρο Γρηγορά[xiv].
Δύο από εκδιωχθέντες κατέφυγαν στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας, ο Λάζαρος και ο Κύριλλος, ο επονομαζόμενος γυμνόπους. Ο Λάζαρος έγινε Αδαμίτης και εφάρμοζε γυμνισμό. Οργάνωνε συναθροίσεις σε σπίτια και βεβήλωνε τις άγιες εικόνες και τον Τίμιο Σταυρό. Δίδασκε ότι τα όνειρα είναι θεϊκές αποκαλύψεις και ενθάρυνε τους ακόλουθούς του να χωρίζουν και να επιδίδονται σε ασχήμιες. Ο δεύτερος, ο Κύριλλος αναφέρεται στον αντι-βογομιλικό τόμο του Αγίου Όρους.
Το 1350 έγινε σύνοδος στο Τύρνοβο κι εκεί καταδικάστηκαν οι βογομιλικές δοξασίες, ο Λάζαρος, ο Κύριλλος και ο μαθητής του Στέφανος. Ο Λάζαρος μετανόησε κι επέστρεψε στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Οι άλλοι δύο έμειναν μετανόητοι και στιγματίστηκαν με πυρωμένο σίδηρο, κατά διαταγή του τσάρου Ιωάννη Αλεξάνδρου (1331-1371)[xv].
Λίγο νωρίτερα ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, μεταβαίνοντας στο Άγιο Όρος, μετά την εκδημία του πατέρα του, στάθμευσε στο Παπίκιο όρος στη Θράκη. Εκεί συνάντησε Μασσαλιανούς μοναχούς, ονομασία συνηθισμένη για τους Βογομίλους. Κατά την διήγηση του αγίου Φιλόθεου Κόκκινου:
«Καί οἱ πρός τῷ γειτνιάζοντι σκηνοῦντες αὐτοῖς ὅρει τά Μαρκιανιστῶν ἤ Μασαλιανῶν ἄνωθεν ἐκ προγόνων νοσοῦντες τῆς Γρηγορίου θαυμαστῆς δηλαδή γλώττης οὐκ ἀγενές γεγόνασι τρόπαιον˙ ὡς γάρ ἥσθοντο κἀκεῖνοι τοῦ ἀνδρός ἐκεῖ παρά τῷ ὅρει καί ταῖς μοναστῶν σκηναῖς γεγονότος, πρῶτα μέν κατά δύο καί τρεῖς ἀπήεσαν πρός ἐκεῖνον, ὁμιλίας χάριν καί διαπείρας˙ ὡς δέ ἔγνωσαν μηδ’ ἵκταρ τό τοῦ λόγου πρός αὐτόν βάλλειν δεδυνημένοι, πρός ἑαυτούς ὑπεχώρουν αὖθις, ἀδυναμίαν μέν ἑαυτοῖς διαλέξεώς τε καί τοῦ σώζοντος λόγου, τοῖς δέ σφῶν αὐτῶν διδασκάλοις τήν διαλεκτικήν δύναμιν καί τό κράτος τῶν περί Θεοῦ λόγων, καί τήν δογματικήν ακρίβειαν ὑπ’ ἀπορίας προσμαρτυρούντες, καί ὡς οὐδ’ ἄν, φησί, δυνηθείης εἰς ὅψιν τε καί λόγους αὐτός ποτ’ ἐκείνοις οὐδέ πρός ὀλίγον ἐλθεῖν. Ἀλλ’ ὁ Γρηγόριος Πνεύματος γεγονώς πλήρης, καί τόν περί Θεοῦ συκοφαντούμενον ζηλοτυπήσας κάλλιστα λόγον, οὐδέ τήν φέρουσαν πρός ἐκείνους ἀπείπεν, ἀλλώ τῶν ἀδελφῶν μεθ’ ἑαυτοῦ λαβών τόν ἕτερον μόνον, σπουδῇ πρός ἐκείνους ἀνήει. Οἶα μέν οὖν καί ὅσα τοῖς ἐξάρχεις τε καί καθηγηταῖς τῆς αἱρέσεως, εἰς διάλογον καταστάς, καί συμμίξας Πνεύματι διείλεκται θείῳ, καί ὡς τά παρ’ ἐκείνων προβλήματα καί ζητήματα δίκην ἀραχνίων ἀμογητί διαλύων ὁμοῦ πάντα, πρός πᾶν τοὐναντίον τά τοῦ ἀγῶνος αὐτοῖς περιέτρεψε, μηδέν ὑγιές μήτ’ αὐτούς μηδοπωσοῦν λέγοντας ἀποδείξας, καί μάτην κατά τῆς Ἐκκλησίας τά μή ὄντα παραληροῦντάς τε καί συμπλάττοντας, λέγειν ἐφεξῆς οὐ τοῦ παρόντος ἄν εἴη καιροῦ καί τοῦ λόγου, μείζονος ἰστορίας ἔργον γε ὄντα[xvi].»
Η θεόπνευστη σοφία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά αποδείχθηκε ακαταγώνιστη. Στην προβαλλόμενη επιχειρηματολογία των Βογομίλων, απαντούσε με αγιογραφικά χωρία, δείχνοντας τις φλυαρίες τους αστοιχείωτες. Όταν αυτοί κατάλαβαν ότι δεν μπορούν ν’ αντιπαρατεθούν μαζί του, προσπάθησαν να τον δηλητηριάσουν, υποτυπώνοντας την επικίνδυνη επίδραση της αίρεσης. Το σχέδιό τους απέτυχε. Και σαν να μην έφτανε η αποτυχία της δολοπλοκίας, πείσθηκαν και οι ίδιοι για την ματαιολογίας τους και επέστρεψαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου μετανόησαν, εξομολογήθηκαν και εντάχθηκαν στην Εκκλησία.
Στο δεύτερο μισό του ΙΔ’ (1365-70) οι βόρειες επαρχίες της Βουλγαρίας κατακτήθηκαν από τους Ούγρους. Μέσω αυτών επιχειρήθηκε η υπαγωγή τους στον Παπισμό. Για τον σκοπό αυτό στάλθηκαν Φραγκισκανοί μοναχοί στην περιοχή, οι οποίοι ανέφεραν την ύπαρξη αμέτρητων Παταρηνών[xvii]. Αυτή είναι και η τελευταία αναφορά σε Βογομίλους στην Βουλγαρία. Ως το 1393 η χώρα κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς και οι αιρετικοί εξαφανίστηκαν, χωρίς ν’ αφήσουν ίχνη. Πιθανολογείται ότι εξισλαμίστηκαν.
δ. Η βογομιλική Εκκλησία της Βοσνίας
Την ίδια εποχή (1391) πέθανε ο βασιλιάς της Βοσνίας Στέφανος Tvrtko, έχοντας οδηγήσει το βασίλειό του σε μέρες ακμής. Επί των ημερών του η βογομιλική εκκλησία της Βοσνίας γνώρισε την μεγαλύτερη άνθησή της. Όντας ανάμεσα στους Ορθόδοξους Σέρβους και τους Παπικούς Ούγγρους, ο Στέφανος επέλεξε να κάνει την βογομιλική, επίσημη Εκκλησία του κράτους του. Εις μάτην ο πάπας Ιννικέντιος Δ’ έδωσε εντολή στον παπικό επίσκοπο Βοσνίας να ζητήσει κυβερνητική βοήθεια για την εξάλειψη της αίρεσης[xviii]. Εις μάτην ο πάπας Ουρβάνος Ε’ αφόρισε προκαταβολικά όσους θα έδιναν φιλοξενία στους αιρετικούς[xix]. Εις μάτην ο βασιλιάς της Ουγγαρίας Λουδοβίκος ανάγκασε τον Tvrtko να υποσχεθεί ότι θα εκδιώξει τους Παταρηνούς[xx]. Η εκκλησία της Βοσνίας παρέμεινε βογομιλική για πολιτικούς λόγους.
Αλλά με τον θάνατο του Tvrtko η χώρα περιήλθε σε κατάσταση δυναστικού ανταγωνισμού, με τους Τούρκους προ των πυλών, ήδη από την μάχη του Κόσσοβο το 1389. Στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα η Βοσνία έγινε ουγγρική επαρχία. Ο Ούγγρος Σιγισμούνδος, όρισε τον γιο του προηγούμενου βασιλιά, Tvrtko Β’, ως ηγεμόνα της χώρας. Ο τελευταίος δεν κατάφερε να κρατηθεί στη θέση του και ανατράπηκε από τον υποτελή στους Τούρκους ηγεμόνα της Ερζεγοβίνης, Στέφανο Οστόγια. Τόσο ο ίδιος, όσο και ο γιος του Οστόγιτς παρείχαν πλήρη υποστήριξη και κάλυψη στον Βογομιλισμό. Υπολογίζεται ότι ολόκληρη η Ερζεγοβίνη, όπως και η σημαντική λόγω ύπαρξης μεταλλείων αργύρου, επαρχία της Σρεμπρένιτσα, είχαν αμιγείς βογομιλικούς πληθυσμούς.
Παρά την ανάκτηση της Βοσνίας από τον Tvrtko Β’, δεν έγιναν ιδιαίτερες προσπάθειες για την αντιμετώπιση των Βογομίλων. Η παπική Ουγγαρία είχε στρέψει το ενδιαφέρον της στην αντιμετώπιση των αιρετικών Χουσσίτων. Το 1432 ο πάπας Ευγένιος ο Δ’ έστειλε έναν Φραγκισκανό μοναχό, τον Ιάκωβο της Μπρέσκια, για ν’ ανασυντάξει την οργάνωση των Φραγκισκανών στην Βοσνία. Του παραχωρήθηκε πλήρη εξουσιοδότηση και ο τίτλος του Ιεροεξεταστή[xxi]. Αυτός εργάστηκε επί τετραετία, αλλά η αυστηρότητά του τον έκανε μισητό ακόμη και από την ίδια την αδελφότητά του. Ο Μέγας Μάγιστρος των Φραγκισκανών αναγκάστηκε να του στείλει επιστολή από την Τουλούζη, και να του συστήσει να είναι λιγότερο αυστηρός με τους αδελφούς[xxii]. Ο ζήλος του προσέκρουσε στην απάθεια του βασιλιά Tvrtko και αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Στην πραγματικότητα ο βασιλιάς δεν είχε και πολλές δυνατότητες για να ελέγξει την αίρεση.
Στην Βοσνία είχε πια δημιουργηθεί βογομιλική αριστοκρατία, η οποία, όπως φαίνεται ήλεγχε τις πολιτικές εξελίξεις. Γνωστοί Βογομίλοι αριστοκράτες ήταν ο Σανδάλ Χράνιτς και ο Βοεβόδας Ράντοσαβ Παύλοβιτς. Το 1443 ο Tvrtko εκτελέστηκε και στην θέση του τοποθετήθηκε ο Βογομίλος Στέφανος Θωμάς, γιος του Στέφανου Όστογιτς. Την επόμενη χρονιά ο Στέφανος Θωμάς, έχοντας λάβει υποσχέσεις από τον πάπα για βοήθεια κατά των Τούρκων, αποκήρυξε την αίρεση και έγινε Παπικός. Χώρισε την Βογομίλα σύζυγό του και παντρεύτηκε την ευγενικής καταγωγής Αικατερίνη, κόρη του Δούκα του Αγ. Σάββα, η οποία επίσης από Βογομίλα έγινε Παπική[xxiii]. Οι κινήσεις αυτές ήταν διπλωματικές. Το βασιλικό ζεύγος δεν σκόπευε να προχωρήσει σε διώξεις των Βογομίλων και επιβολή του Παπισμού στην χώρα. Το 1446 ο πάπας, δια του Ούγγρου Ιωάννη Ουνιάδη προσπάθησε ν’ ασκήσει πίεση στον Στέφανο Θωμά, ώστε να ασχοληθεί πιο ενεργά με το θέμα της αίρεσης. Μόλις το 1450 ο Στέφανος Θωμάς, υπό την προτροπή του παπικού νούντσιο απαγόρευσε την τέλεση των βογομιλικών μυστηρίων[xxiv]. Η κίνηση αυτή δίχασε την χώρα. Οι Βογομίλοι στράφηκαν στους Οθωμανούς για βοήθεια. Από την πλευρά του ο πάπας υπόσχονταν σταυροφορίες, οι οποίες δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ.
Το 1461 ο Στέφανος Θωμάς δολοφονήθηκε από τον γιο του Στέφανο Τομάσεβιτς. Το 1463 ο Μωάμεθ ο Πορθητής εισέβαλε στην Βοσνία. Το κλειδί για την κατάκτησή της ήταν το φρούριο Μπόμποβατς. Φρούραρχος ήταν κάποιος Ράντακ, ο οποίος είχε αποκηρύξει με την βία τον Βογομιλισμό και είχε γίνει Παπικός. Αυτός δεν έχασε την ευκαιρία. Παρέδωσε το φρούριο στον Μωάμεθ, κάνοντας την υποταγή της Βοσνίας στους Οθωμανούς, θέμα ημερών. Η Ερζεγοβίνη από την πλευρά της όντας περιτειχισμένη από ορεινούς όγκους παρέμεινε ανεξάρτητη για μια εικοσαετία. Μόνο η Ζέτα ή Μοντενέγκρο δεν υπέκυψε στους Τούρκους.
Οι Βογομίλοι αγαλλίασαν με την πτώση των Βαλκανίων στα χέρια των Τούρκων. Δεν γνώριζαν ότι αυτή θα ήταν και η καταστροφή τους. Με διαταγή του Σουλτάνου, μόνο όσοι εξισλαμίζονταν μπορούσαν να κρατήσουν τις περιουσίες και τους τίτλους τους. Οι Βογομίλοι αριστοκράτες της Βοσνίας, απηυδησμένοι από την συμπεριφορά των παπικών απέναντί τους, προτίμησαν τον εξισλαμισμό. Οι απλοί αιρετικοί ακολούθησαν το παράδειγμα των πρώην κυρίων τους.
ε. Τα τελευταία χρόνια
Στην ελληνική επικράτεια, σε ότι απέμεινε από αυτήν, η τελευταία αναφορά στους Βογομίλους γίνεται μέσα από το εργο του Συμεών Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης (1411-1429) «Διάλογος κατά πασών των αιρέσεων» . Στο έργο του κατατάσει τους Βογομίλους μεταξύ των γνωστικών, Σίμωνος του Μάγου και Μάνεντος, ως διαδόχων του δευτέρου. Στο κεφ. ΙΑ’ , Κατά Σίμωνος του μάγου, και Μάνεντος, και κατά των δυσσεβών Βογομύλων, ήτοι Κουδουγέρων, γράφει:
«Καί πλείστοι ἄλλοι τοῖς ἀληθείας ἐχθροί, οἴτινες καί ἀθέως δύο ἀρχάς ἐδογμάτιζον. Ἐξ ὧν καί νῦν εἰσιν οἱ Βογομύλοι, ἀνθρώπια δυσσεβῆ, οἱ καί Κουδούγεροι καλούμενοι. Διό καί ὑμᾶς περί αὐτῶν ἀνάγκη μαθεῖν, ὡς καί πλησίων ὅντων τῇ κατοικίᾳ[xxv].»
Για την ερμηνεία του όρου «Κουδούγεροι» έχουν γίνει κάποιες προτάσεις. Ο Steven Runciman θεωρεί ότι ο Αρχιεπίσκοπος Συμεών τους ονομάζει έτσι από το όνομα κάποιου υποτιθέμενου χωριού, το οποίο θα πρέπει να ήταν το κέντρο τους[xxvi]. Ο D. Obolensky αντιδρά σε αυτήν την ερμηνεία διότι ο Runciman υπονοεί ότι οι Βογομίλοι είχαν εξαλειφθεί από τα Βαλκάνια και είχαν περιοριστεί σε μια μικρή κοινότητα, οπότε θεωρεί την υπόθεση μειωτική και συνάμα προσβλητική κάποιου εθνικιστικού συναισθήματος – προφανώς όχι θρησκευτικού. Για να την ακυρώσει προχωρά σε μια άλλη, σύμφωνα με την οποία η λέξη έχει κοινή ρίζα με δυο χωριά της Μακεδονίας[xxvii], κάτι που κατά τον ίδιο σημαίνει ότι η αίρεση ακόμη έθαλε, μαζί με την εθνική συνείδηση των Βογομίλων. Με την σειρά του ο Milan Loos ερμηνεύει την λέξη ως παραφθορά της λέξεως «καλογέροι» και την αντιστοιχεί στην λέξη “Bonshommes” των Καθαρών.
Και οι τρεις σφάλλουν διότι αγνοούν την καταγραφή του Λαόνικου Χαλκοκονδύλη στην «Απόδειξις Ιστοριών»:
«Τούτου δέ τῆς χώρας ἔχεται ἡ τοῦ Στεφάνου τοῦ Σανδάλεω χώρα, Ἰλλυριών τό γένος, καθήκουσα ἐπί θάλασσαν ἐς τό Ἰόνιον παρά […] καλουμένη. τό μέν δη γένος τοῦτο Ἰλλυρικόν ὄν ἀπό παλαιοῦ διέσχισται ἀπό τοῦ λοιποῦ τῶν Ἰλλυριῶν γένους˙ ἤθεσι μέν γάρ καί διαίτῃ τῇ αὐτῇ διαχρῶνται, νόμοις δέ οὐ τοῖς αὐτοῖς.Κουδούγεροι δ’ όνομάζονται σύμπαντες οἱ ἐς την Σανδαλέω χώραν τελοῦντες[xxviii].»
Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Λαόνικο Χαλκοκονδύλη, Κουδούγεροι είναι οι Βόσνιοι. Ο Στέφανος Σανδάλ είναι ο Στέφανος Οστόγια, τον οποίο αναφέραμε παραπάνω και ο Χαλκοκονδύλης ιστορεί την υποχρέωσή του να καταβάλει φόρο υποτέλειας στον σουλτάνο. Συνεπώς, οι Κουδούγεροι που αναφέρει ο Συμεών Θεσσαλονίκης, ήταν οι Βογομίλοι της Βοσνίας, και ούτε ήταν περιορισμένοι σε κάποιο χωριό της περιοχής, όπως πιστέυει ο Runciman - εξάλλου τα χωριά πέριξ της Θεσσαλονίκης είχαν πέσει στα χέρια των Οθωμανών την εποχή αυτή -, ούτε εκτείνονταν από την Μακεδονία μέχρι τα βόρεια σύνορα των Σκοπίων, όπως πιστεύει ο Obolensky, αλλά ως αποτέλεσμα της τουρκικής επεκτατικότητας είχαν απομείνει μόνο στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όπως δείξαμε παραπάνω. Σε αυτό συμφωνεί και ο Γεννάδιος Β’ Σχολάριος, πρώτος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως μετά την άλωση. Σε μια επιστολή, την οποία έστειλε στον μοναχό Μάξιμο και τους συνασκουμένους του στο όρος Σινά έγραψε:
«Περί τοῦ ἐπισκόπου τοῦ ἀπό Πόσνας, ἔστιν ὀρθόδοξος˙ Σέρβος γάρ˙ καί ὥσπερ ἐποίησαν διδάσκαλοι τινες λατῖνοι, ὅτε ἀπῆλθον εἰς τό ἄλλο μέρος τῆς Πόσνας, καί ἐποίησαν ἐκεῖ πολλούς ἀπό Κουδουγέρων εἰς τήν ὑποταγήν τῆς Ῥωμαϊκῆς Ἐκκλησίας, οὕτω καί αὐτός ἐφιλοτιμήσατο ἵνα τόν αὐθέντην χερτζέκαν ἐν ἄλλῳ μέρει τῆς Πόσνας καί ὅσους δυνηθῇ ἐκεῖ ποιῆσῃ χριστιανούς εἰς τήν Ἐκκλησίαν ἡμῶν. Εἰθε να ἐποίουν τοῦτο καί τῶν ἡμετέρων τινές˙ ἀλλά ποῦ ζῆλος τοιοῦτος; Ποιεῖ οὖν ἐκεῖ, ὡς μανθάνομεν, καί πολλήν ὠφέλειαν[xxix].»
Στις λίγες αυτές γραμμές ο Γεννάδιος Σχολάριος επιβεβαιώνει τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω για τις προσπάθειες των παπικών να μετεστρέψουν τους Βογομίλους στον Παπισμό. Συμπληρώνει ότι ανάλογη προσπάθεια έγινε και από τον ορθόδοξο επίσκοπο της Βοσνίας, ο οποίος ήταν Σέρβος στην καταγωγή. Το «ποιεί εκεί πολλήν ωφέλειαν» σημαίνει ότι η ορθόδοξη ιεραποστολή ήταν επιτυχής, οπότε δεν έγιναν όλοι οι Βογομίλοι Μωαμεθανοί.Μερικοί από αυτούς έγιναν Ορθόδοξοι. Η επιστολή τοποθετείται από τους εκδότες μεταξύ των ετών 1454-1456, εποχή κατά την οποία η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ήταν ακόμη ελεύθερη. Τότε βασιλιάς της Βοσνίας ήταν ο Στέφανος Θωμάς, ο «αυθέντης χερτζέκας» της επιστολής. Γι’ αυτόν γράφει ο Γεννάδιος Σχολάριος:
«ὁ δέ αὐθέντης ἐκεῖνος φανερῶς μέν οὐδέν χωρίζεται τελείως τῶν Κουδουγέρων διά τόν περί τῆς ἀρχῆς φόβον καί οἰκονομίᾳ χρώμενος, ἵνα διά τοῦ τοιούτου συγκαλύμματος ἑλκύσῃ τούς ἄλλους τῇ συνεργείᾳ τοῦ ἐπισκόπου˙ ἔστι δέ τῇ διαθέσει χριστιανός ἀπό ὀλίγου καιροῦ˙ διά τοῦτο καί πέμπει εἰς τούς χριστιανούς ἐλεημοσύνας˙ εἰ δέ μή ἦν χριστιανός, οὐκ ἔμελλε ῥίπτειν ματαίως τά χρήματα αὐτοῦ.»
Τον αποκαλεί «χερτζέκα» από την γερμανική ονομασία της περιοχής στα νότια της Βοσνίας, της Χουμ ή Ζαχλουμίας, που στα Γερμανικά καλούνταν Herzegovina, ονομασία η οποία επικράτησε σήμερα[xxx]. Κατόπιν τούτων το «πλησίων όντων» του Συμεών Θεσσαλονίκης πρέπει να εκλαμβάνεται σχετικά.
Στο σημείο αυτό τελειώνει και το ιστορικό μέρος της εξέτασης του Βογομιλισμού.
Θηλυκός προσνατολισμός (σελήνη) της σβάστικα
σε Βογομιλικό τάφο στο Rajac της Σερβίας
[i] Νικήτα Χωνιάτη, Ιστορία ΙΙ.3, ed. I. Bekker, CSHB 35 (1835), 527.10-21.
[ii] Thomae Spalatensis, Historia salonitarum pontificum atque spalatensium a S. Domnio usque ad Rogerium §30, ed. F. Racki, Monumenta spectantia Historiam Slavorum meridionalium 26, Zagreb 1894, pp. 79-80.
[iii] Albericus Trium Fontium, Chronicon, Monumenta Germaniae Historiae SS XXIII p.886. Παρόλο που η αποστολή ήταν μυστική, γίνεται δεκτό εκ της αλλαγής της βουλγαρικής πολιτικής έναντι των Βογομίλων και εκ της συμπτώσεως της αλλαγής με τον Αλβιγηνικό Πόλεμο, ότι αφορούσε τους Βογομίλους.
[iv] D. Obolensky, The Bogomils, p. 240.
[v] Κείμενο: Sinodik carja Borila, ed. M. Popruzhenko, Sofia 1928, γαλλικήμετάφραση H. C. Puech – A. Vaillant, Le traité contre les Bogomiles de Cosmas le Prêtre, Travaux pubiliés par l’ Institut d’ Études Slaves, Paris 1945, pp. 343-6.
[vi] J. Gouillard, Un Source greque du synodik de Boril, Travaux et Memoires 4 (1970), pp. 361-374.
[vii] D. Obolensky, The Bogomils, p.236. & S. Runciman, The Medieval Manichee, p. 95.
[viii] S. Runciman, ο.π.
[ix] A. Theiner, Vetera monumenta historica Hungariam sacram illustrantia, Romae 1859, t. 1 p. 160: «Perfidus… Assanus… receptat in terra sua hereticos et defensat, quibus tota terra ipsa infecta dicitur et replete».
[x] «Γερμανοῦ τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως ἐπιστολή σταλεῖσα ἐν τῇ νήσῳ Κύπρῳ παράτε αὐτοῦ καί τῆς ἱερᾶς συνόδου, ἀρχιερατεύοντος ἐν τῇ αὐτῇν ήσῳ τοῦ κυροῦ Νεοφύτου, καί ἀναγκαζομένου παρά Λατίνων ὑποταγῆν αι αὐτῆς» , PG 140.601 κ.ε. &Κ. Σαθά, Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, Βενετία 1873, τ.Β’ σσ. 5-14.
«Τοῦ αὐτοῦ ἁγιωτάτου κυροῦ Γερμανοῦ ἐπιστολή δευτέρα προς Κυπρίους», PG 140.613 κ.ε & Κ. Σαθά, Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, τ. Β’ σσ. 14-19.
Επιστολή στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Πέτρας στην Κωνσταντινούπολη, εκδ. G. Gill, An unpublished letter of Germanus, Patriarch of Constantinople (1222-1240), εν Byzantion 44 (1974), pp. 138-151.
[xi] «Τοῦ αὐτοῦ ἐπιστολή μετά τήν χειροτονία, ἡνίκα καί ἄκοντι εἰς τόν θρόνον πρός τόν ἐν Κωνσταντινοπόλει λαόν», εκδ. Σπ. Λαγοπάτη, Τρίπολη 1913, σελ. 351.
[xii] «Εἰς τήν ὕψωσιν του τιμίου Σατυροῦ καί κατά Βογομίλων», PG 140.621 κ.ε.
«Εἰς τήν πρώτην Κυριακήν τῶν νηστειῶν καί εἰς τήν τῶν ἁγίων καί σεπτῶν εἰκόνων ἀναστήλωσιν», PG 140.660 κ.ε.
«Ὁμιλία τρίτη περί τῆς ἐκκλησιαστικῆς εὐταξίας καί κατά Βογομίλων», εκδ. Σπ. Λαγοπάτη, σελ. 231 κ.ε.
[xiii] Ed. V. I. Zlatarski, Sbornik za narodni umotvorenija nauka I knizhnina 20, Sofia 1904, pp. 1-44. Αγγλική μετάφραση Y. Stoyanov, The hidden tradition in Europe, London 1994.
[xiv] Νικ. Γρηγορά, Ρωμαϊκή Ιστορία XIV.7, ed. L. Schopen, CSHB 26 (1830), II 719.23: «οἵ δη καί πρός πόλεις μετεῤῥηυήκεσαν Θεσσαλονίκην καί Βέῤῥοιαν, καί ἥ κατά πασῶν καί ἅπαν ἔσχε τό κράτος».
[xv] Y. Stoyanov, ο.π. σελ. 458.
[xvi]Φιλόθεου, Λόγος εγκωμιαστικός εις τον εν αγίοις πατέρα ημών Γρηγόριον Αρχιεπίσκοπον Θεσσαλονίκης τον Παλαμάν κεφ. 3.2-4 , PG 151.562D-563B.
«Έπειτα καί οι κατοικούντες στο γειτονικό τους βουνό μοναχοί, που εξ αρχής από τους απογόνους των είχαν τήν ασθένειαν των Μαρκιανιστών καί Μασσαλιανών, έγιναν σπουδαίο τρόπαιο της γλώσσα του Γρηγορίου.
Πραγματικά, μόλις αντιλήφθηκαν κι εκείνοι την παρουσία του ανδρός στο όρος και στη σκήτη των μοναστών, αρχικά επήγαιναν σ’ αυτόν ανά σύο ή τρεις για συζήτησι καί αναγνώρισι. Όταν όμως εκατάλαβαν ότι δεν μπορούσαν ούτε καν να τον πλησιάσουν, υποχωρούσαν πάλι στα καταλύματά τους, αποδίδοντας από αμηχανία στους εαυτούς των μεν αδυναμία στην διαλεκτική και τον σωτηριώδη λόγο, στους διδασκάλους των δε διαλεκτική δύναμι, κατοχή της θεολογίας και δογματική ακρίβεια˙ προς αυτούς, λέγει, δεν μπορείς εσύ ούτε για λίγο ν’ ατενίσης ή να συζητησης. Αλλά ο Γρηγόριος, γεμάτος Πνεύμα και ζήλο ένθεο για τον συκοφαντημένο λόγο περί του Θεού, δεν εδίστασε ν’ αναλάβη τον δρόμο που οδηγεί ρπος εκείνους, αλλ’ ανέβηκε βιαστικά προς αυτούς παίρνοντας μαζί του ένα μόνο από τους αδελφούς του.
Εκεί λοιπόν ήλθε σ’ έπαφη και διάλογο με τους προϊσταμένους και καθηγητάς της αιρέσεως, και με την φώτησι του θείου Πνέυματος ανέπτυξε αξιόλογες απόψεις˙ λύοντας ανέτως σαν ιστούς αράχνης όλα τα τιθέμενα από εκείνους ζητήματα, μετέστρεψε εντελώς σε βάρος τους τον αγώνα, διότι απέδειξε ότι αυτοί δεν λέγουν απολύτως τίποτε ορθό και ότι ματαίως παραληρούν και κατασκευάζουν ανύπαρκτα πράγματα κατά της εκκλησίας. Αλλά δεν είναι του παρόντος καιρού και λόγου να διηγηθώ με τη σειρά αυτά τα πράγματα, διότι είναι έργο μεγαλυτέρας ιστορίας.» (Μετ. Π. Χρηστου, ΕΠΕ, Θεσσαλονίκη 1984, σελ. 67-9).
[xvii] M. Loos, Dualist Heresy in the Middle Ages, p. 334.
[xviii] Επιστολή 327 (1360), Monumenta Slavica Meridionalium, ed. Theiner, vol. 1 p. 240.
[xix] Επιστολή 366 (1369), Monumenta Slavica Meridionalium, ed. THeiner, vol. 1 p. 265.
[xx] Acta Bosnae, no CLXXXIV, p.3.
[xxi] Steven Runciman, The Medieval Manichee, p. 112.
[xxii] Acta Bosnae, no DCCLXIX, p.168.
[xxiii] Monumenta Slavorum Meridionalium, ed. Theiner, vol. 1 p. 388.
[xxiv] Monumenta Hungarica, ed. Theiner, vol. II pp. 255-6.
[xxv] PG 155,65D.
[xxvi] St. Runciman, The Medieval Manichee, p. 97. Βλ. σημ. 22.
[xxvii] Τα δύο χωριά που αναφέρει είναι το Kotugertsi στα σημερινά Σκόπια, και το Kotugeri στα Βοδενά. The Bogomils, p.97.
[xxviii] Λαόνικου Χαλκοκονδύλη, Απόδειξις Ιστοριών V, ed. B. G. Niebhur, CSHB 10 (1843), 248-9.
[xxix] Γεννάδιου Σχολάριου, Τῷ τιμιωτάτῳ ἐν μοναχοὶς κῦρ Μαξίμῳ, τῷ κατά κόσμον Σοφιανῷ, καί πᾶσι τοῖς ἐνασκουμένοις τῇ ἁγίᾳ μονῇ τοῦ Σινᾶ ὁσιωτάτοις ἱερομονάχοις καί μοναχοῖς, ed. L. Petit, X. Sideridès, M. Jugie, Paris 1935, t.IV p. 200.
[xxx] St. Runciman, The Medieval Manichee, p. 100.
(Πηγή: Ιερά Μονή Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου )
Eπιστολή -Ντοκουμέντο του Στέφεν Μίλλερ για την Μακεδονία στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ομπάμα - Δημοσιεύθηκε στο επίσημο περιοδικό του Αρχαιολογικού Ινστιντούτου Αμερικής, από τα σημαντικότερα περιοδικά του κόσμου στον τομέα της Αρχαιολογίας
Μοιάζει με σκηνή από κινηματογραφική ταινία, αλλά είναι πραγματικός εφιάλτης:
το Κυβερνητικό Μέγαρο των Σφετεριστών της Μακεδονίας μας, ντυμένο με ...;«παρελθόν»
Ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλευ Στέφεν Μίλλερ, με μνημειώδη επιστολή του, προς το επίσημο Περιοδικό του Αμερικανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου «Archaeology Magazine», ξεσκεπάζει τους σφετεριστές της Ιστορικής Αλήθειας και με αδιαμφισβήτητα επιστημονικά επιχειρήματα, καταρρίπτει απόλυτα τους ισχυρισμούς των Σκοπίων, περί του δήθεν δικαιώματός τους να αποκαλούνται «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» και «ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ»!
Ειδικότερα, ο διάσημος Καθηγητής, με αφορμή προκλητικό άρθρο του Δημοσιογράφου Matthew Brunwasser για τα Σκόπια, υπό τον τίτλο «Letter From Macedonia: Owning Alexander», που δημοσιεύθηκε στο προηγούμενο τεύχος Ιανουαρίου - Φεβρουαρίου του καταξιωμένου αμερικανικού περιοδικού «Archaeology», ανατρέπει με γραπτή επιστολή του το «θεμελιώδες ιδεολόγημα» των Σκοπίων, τεκμηριώνοντας πως η περιοχή εκείνη ήταν η Παιονία και πως δεν έχουν δικαίωμα άρα οι σημερινοί Σκοπιανοί κάτοικοί της, να αποκαλούν το κράτος τους «Μακεδονία», αλλά ούτε και τους εαυτούς τους «Μακεδόνες», όπως δεν μπορούν να το κάνουν λόγου χάρη και «οι Αιγύπτιοι»!
ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ - ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ
ΠΑΙΟΝΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ...;«ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ»!
Συγκεκριμένα, γράφει κατά λέξη ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής προς τον Εκδότη του Archaeology:
«Ανοίγοντας σήμερα το τεύχος Ιανουαρίου/Φεβρουαρίου του περιοδικού Archaeology, ανέτρεξα με ενδιαφέρον στο «Γράμμα από τη Μακεδονία» , και διαπίστωσα ότι στην πραγματικότητα ήταν ένα γράμμα από την Παιονία - περιοχή βόρεια του όρους Βαρνούς και του όρους Όρβηλος. Η περιγραφή του Livy για τη δημιουργία της ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας (45.29.7 και 12) κάνει σαφές ότι οι Παίονες ζούσαν βόρεια των εν λόγω βουνών, (τα οποία σήμερα αποτελούν γεωγραφικά τα φυσικά όρια της Ελλάδας) και νότια της Δαρδανίας, που σήμερα βρίσκεται το Κόσοβο.
Κατά το Στράβωνα (7.τμ.4) είναι ακόμη περισσότερο σαφές να λεχθεί, ότι η Παιονία βρισκόταν βόρεια της Μακεδονίας και η μόνη δίοδος από την μία στην άλλη περιοχή ήταν (και παραμένει σήμερα) η διάβαση μέσω του στενού περάσματος του Αξιού ποταμού (ή Βαρδάρη). Με άλλα λόγια η περιοχή την οποία περιγράφει ο Matthew Brunwasser στο άρθρο του "Owning Alexander", ήταν στην αρχαιότητα η Παιονία.
Αν και είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι εκείνοι υποτάχτηκαν στον Φίλιππο τον Β΄, πατέρα του Αλεξάνδρου το 359 π.Χ. (Διόδωρος Σικελός 16.4.2), δεν ήταν ποτέ Μακεδόνες και ποτέ δεν έζησαν στη Μακεδονία. Πραγματικά, ο Δημοσθένης (Ολυνθιακός 1.230), μας λέγει ότι είχαν σκλαβωθεί από τον Μακεδόνα Φίλιππο και σαφώς κατά συνέπεια δεν ήταν Μακεδόνες. Ο Ισοκράτης (5.23) σημειώνει τα ίδια. Ομοίως, για παράδειγμα, οι Αιγύπτιοι, οι οποίοι υποτάχτηκαν από τον Αλέξανδρο, ήταν υπό μακεδονική μεν διοίκηση, συμπεριλαμβανομένης και της Κλεοπάτρας, αλλά ποτέ δεν υπήρξαν οι ίδιοι Μακεδόνες και η Αίγυπτος ποτέ δεν ονομαζόταν Μακεδονία (και από όσα γνωρίζω δεν επιζητεί αυτή την ονομασία σήμερα).
ΠΑΙΟΝΕΣ ΕΣΤΩ, "ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ" ΠΟΤΕ!
Βεβαίως (συνεχίζει ο Καθηγητής), όπως μας λέει ο Θουκυδίδης (2.99), οι Μακεδόνες είχαν καταλάβει «μία στενή λωρίδα της Παιονίας, που εκτείνεται από το εσωτερικό μέχρι την Πέλλα και τη θάλασσα, κατά μήκος του Αξιού ποταμού. Θα ήταν ίσως κατανοητό εάν οι σημερινοί κάτοικοι της δημοκρατίας των Σκοπίων ονόμαζαν τους εαυτούς τους Παίονες και θεωρούσαν ότι τους ανήκει η περιοχή που περιγράφει ο Θουκυδίδης. Αλλά γιατί, αντίθετα, προσπαθούν οι σημερινοί κάτοικοι της αρχαίας Παιονίας να ονομάζονται Μακεδόνες και η περιοχή τους Μακεδονία;
ΤΑ ΣΚΟΠΙΑ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΔΑΦΟΣ!
O κ. Brunwasser, (Σ.55) αναφέρεται στους Ελληνικούς ισχυρισμούς, ότι η στάση αυτή αποτελεί «ένδειξη διεκδικήσεων Ελληνικών εδαφών» και επισημαίνει ότι «η βόρεια περιοχή της Ελλάδας, ονομάζεται επίσης Μακεδονία». Αφήνοντας κατά μέρος ότι αυτή η βόρεια περιοχή της Ελλάδας ονομάζεται συνεχώς Μακεδονία για περισσότερα από 2500 χρόνια, (βλέπε μεταξύ άλλων και Ηρόδοτος 5.17 - 7.128 και αλλού) η πλέον σύγχρονη Ιστορία καταδεικνύει ότι οι Ελληνικές ανησυχίες είναι νόμιμες.
Ενδεικτικά σημειώνεται ότι Χάρτης που εκτύπωσαν τα Σκόπια το 1992 (Εικόνα 1) δείχνει καθαρά την διεκδίκηση, ότι η Μακεδονία εκτείνεται από εκεί, μέχρι το όρος Όλυμπος, προς νότον, συγχωνεύοντας έτσι τις περιοχές της αρχαίας Παιονίας και Μακεδονίας σε μία ενότητα.
Η ίδια διεκδίκηση είναι διακριτή και σε χαρτονόμισμα τράπεζας της "Δημοκρατίας της Μακεδονίας", που δείχνει ως ένα από τα Μνημεία της τον Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης, που βρίσκεται στην Ελλάδα (Εικόνα 2). Υπάρχουν πολλά ακόμη παραδείγματα ημερολογίων, χριστουγεννιάτικων καρτών, αυτοκόλλητων για αυτοκίνητα κτλ, με τις ίδιες διεκδικήσεις.
ΣΕ ΠΟΙΑ "ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ" ΠΗΓΕ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ;
Ο κ. Brunwasser έχει επί πλέον αναδείξει συμφωνώντας, (International Herald Tribune 10-1-2003, εργασία του «Μακεδονικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Ερευνών 16:9» που αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη (16:9), κατά την οποία ένας Μακεδόνας παρουσιάστηκε στον Απόστολο Παύλο, παρακαλώντας τον «Έλα στη Μακεδονία να μας βοηθήσεις». Σε ποίες περιοχές της Μακεδονίας πήγε ο Απόστολος Παύλος; Πήγε στη Νεάπολη (Καβάλα), στους Φιλίππους, στην Αμφίπολη, στη Απολλωνία, στη Θεσσαλονίκη και στη Βέροια (Πράξεις 16:11-17:10). Όλες αυτές οι περιοχές αποτελούν την ιστορική Μακεδονία και καμία δεν βρίσκεται στην Παιονία. Τι είδους απαίτηση εγείρεται από ένα Ινστιτούτο των Σκοπίων, που αναφέρεται σε περιγραφή της αρχαίας Μακεδονίας και στη σημερινή περιοχή της σημερινής βόρειας Ελλάδας;
"Η ΜΕΓΑΛΗ ...;ΦΛΩΡΙΔΑ"
Δεν ξέρω τι θα συμπεραίναμε, εάν ένα μεγάλο νησί κοντά στις νοτιοδυτικές ακτές των ΗΠΑ άρχιζε να αυτοαποκαλείται Φλώριδα και εμφάνιζε σε χαρτονομίσματά του εικόνες της από το Disney World, ενώ παράλληλα κυκλοφορούσε χάρτες που θα παρουσίαζαν τη "Μεγάλη Φλώριδα"!
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΣΤΕΤΤΙΝΙΟΥΣ,1944
Σίγουρα δεν υπάρχει αμφιβολία για το τι είχε στο μυαλό του ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Edward Stettinious, όταν στις 26 Δεκεμβρίου 1944 έγραφε [Πηγή: U.S. State Department, Foreign Relations vol viii, Washington, D.C., Circular Airgram (868.014/26Dec.1944)]:
"Το Υπουργείο (Εξωτερικών) σημείωσε με σημαντικό ενδιαφέρον αυξανόμενες προπαγανδιστικές διαδόσεις και ημιεπίσημες δηλώσεις υπέρ μιας αυτόνομης Μακεδονίας, που προέρχονται κυρίως από τη Βουλγαρία, αλλά επίσης και από Γιουγκοσλαβικές πηγές παρτιζάνων και άλλων, με την πρόθεση να συμπεριληφθούν και ελληνικές περιοχές στο υπό διαμόρφωση κράτος. Η Κυβέρνηση των ΗΠΑ θεωρεί τις συζητήσεις περί μακεδονικού «κράτους», Μακεδονικής «πατρίδας» ή Μακεδονικής «εθνικής συνειδήσεως» αδικαιολόγητη δημαγωγία που δεν αντιπροσωπεύει εθνική ή πολιτική πραγματικότητα και διαβλέπει με τη σημερινή της επανεμφάνιση σε μια πιθανή συγκάλυψη επιθετικών προθέσεων κατά της Ελλάδας."
ΕΛΛΗΝΑΣ Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΤΟΥ!
Ο κάτοικος Βουλγαρίας κ. Brunwasser αναφέρει στη συνεχεία (συνεχίζει πάντα στην Επιστολή του ο Καθηγητής), με έκδηλη καταφρόνηση, ότι η Ελλάδα ισχυρίζεται πως ο "Αλέξανδρος Γ΄, ο Μέγας Αλέξανδρος είναι ...;..Έλληνας". Αυτή η στάση με περιπλέκει. Τι "διεκδίκηση" υπάρχει;
Ο προ-προ-πάππος του Αλεξάνδρου, ο Αλέξανδρος Α΄ είχε πιστοποιηθεί ως Έλληνας στην Ολυμπία και σύμφωνα με τα λεγόμενα του πατέρα της ιστορίας:"Συμβαίνει να γνωρίζω ότι [οι πρόγονοι του Αλεξάνδρου] είναι Έλληνες" (Ηρόδοτος 5.22)
Ο πατέρας του Αλεξάνδρου, ο Φίλιππος, είχε νικήσει σε διάφορα ιππευτικά αθλήματα στην Ολυμπία και τους Δελφούς (Πλούταρχος, Αλέξανδρος 4.9; Ηθικά 105A), που αποτελούν τα πλέον Ελληνικά από όλα τα Ιερά της αρχαίας Ελλάδας, στα οποία
Γραμμένα με ελληνικά γράμματα, 2.300 χρόνια πριν, πιστοποιούν αδιαμφισβήτητα την ελληνικότητα των Μακεδόνων και της Μακεδονίας, που με τον Αλέξανδρο τον Α΄ έσωσε στις Πλαταιές την Ελλάδα, με τον Φίλιππο ετοίμασε το όραμα και το στράτευμα και με τον Αλέξανδρο Γ΄ τον Μέγα, πέτυχε την κατάλυση της απέραντης και πανίσχυρης Περσικής Αυτοκρατορίας, στο όνομα όλων των Ελλήνων δεν ήταν επιτρεπτή η συμμετοχή μη Ελλήνων σε αγώνες. Εάν ο Φίλιππος ήταν Έλληνας, δεν ήταν επίσης και ο γιός του Αλέξανδρος Έλληνας;
ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΑ ΕΡΓΑ ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ
Ο Ευριπίδης, ο οποίος πέθανε και ετάφη στη Μακεδονία (Θουκυδίδης apud Pal. Anth. 7.45; Παυσανίας 1.2.2; Διόδωρος ο Σικελός 13.103), έγραψε το έργο Αρχέλαος, προς τιμή τού προγόνου του Αλεξάνδρου, στη Σλαβική γλώσσα;
Όταν έγραψε τις Βάκχες, ευρισκόμενος στην Αυλή του Αρχέλαου, δεν το έγραψε στα Ελληνικά, όπως έχει διασωθεί μέχρι τις ημέρες μας;
Μήπως πρέπει να υποθέσουμε ότι ο Ευριπίδης ήταν «Μακεδόνας», που έγραφε στα Σλαβικά (σε μια εποχή που αυτή η γλώσσα δεν υπήρχε) και μετά τα έργα του μεταφράστηκαν στα Ελληνικά;
ΣΕ ΠΟΙΑ ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΔΑΣΚΕ Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ;
Ποια ήταν η γλώσσα στην οποία ο Αριστοτέλης δίδασκε τον Αλέξανδρο;
Ποια γλώσσα μετέφερε ο Αλέξανδρος στις εκστρατείες του στην Ανατολή;
Γιατί έχουμε σήμερα αρχαίες επιγραφές στην Ελληνική, σε πόλεις που ίδρυσε ο Αλέξανδρος, φθάνοντας μέχρι το Αφγανιστάν, και όχι στη Σλαβική;
Γιατί η Ελληνική επικράτησε παντού στην Αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου, εάν αυτός ήταν πραγματικά όχι Έλληνας αλλά "Μακεδόνας"; (σ.σ. εν. εθνικά "Μακεδόνας")
Γιατί η Καινή Διαθήκη γράφτηκε στην Ελληνική και όχι στη Σλαβική;
Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΝ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΕΙ ΣΛΑΒΙΚΑ
Στη σελίδα 57 της αποκαλούμενης «Επιστολής από τη Μακεδονία», υπάρχει φωτογραφία
του συγγραφέα, που στέκεται μπροστά από "μπρούτζινο άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην πόλη Πριλέπ". Το άγαλμα είναι έκδηλα σύγχρονης κατασκευής, αλλά το ερώτημα είναι εάν Αλέξανδρος θα μπορούσε να διαβάσει την επιγραφή που φέρει στη Σλαβική γλώσσα, κάτω από τα πόδια του. Με την δεδομένη ιστορικά μεταγενέστερη ανάπτυξη της Σλαβικής σε σχέση με την Ελληνική γλώσσα, η απάντηση είναι προφανής.
"ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΟΗΣΙΕΣ" ΤΟΥ MATTHEW BRUNWASSER
Παρά το ότι είναι καλοδεχούμενη η αναφορά του κ. Brunwasser σε αρχαιολογικά θέματα της Παιονίας, η εκ μέρους του υιοθέτηση και η προβολή συγχρόνων πολιτικών επιδιώξεων των κατοίκων της ως προς την χρήση της ονομασίας Μακεδονία, δεν είναι μόνο μη καλοδεχούμενη, αλλά αποτελεί παροχή κακών υπηρεσιών προς τους αναγνώστες του περιοδικού Archaeology, οι οποίοι φαντάζομαι ότι ενδιαφέρονται για ιστορικές αλήθειες. Αλλά τότε, η απόφαση εκ μέρους του περιοδικούArchaeology - ενός εντύπου του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ - για την διάδοση αυτής της ιστορικής ανοησίας, αποτελεί εγχείρημα σε βάρος της αξιοπιστίας του.
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΗΤΑΝ ΜΟΝΑΧΑ ΜΙΑ
Ας λεχθεί ακόμη μία φορά: Η περιοχή της αρχαίας Παιονίας, ήταν μέρος της Μακεδονικής Αυτοκρατορίας, όπως ήταν επίσης η Έφεσος, η Τύρος, η Παλαιστίνη, η Μέμφις, η Βαβυλώνα, τα Τάξιλαe και δωδεκάδες ακόμη. Όλες αυτές είχαν γίνει «Μακεδονικές» για μία περίοδο, αλλά καμία από αυτές δεν ήταν ποτέ η «Μακεδονία».
"ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ" ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ
Ας μου επιτραπεί να περατώσω αυτή τη επεξήγηση κάνοντας μία πρόταση, για την επίλυση του ερωτήματος της σύγχρονης χρήσεως της ονομασίας «Μακεδονία». Η Ελλάδα πρέπει να προσαρτήσει την Παιονία, όπως έκανε ο Φίλιππος Β΄ το 359 π.Χ. Αυτό θα φαινόταν αποδεκτό από τους σύγχρονους κατοίκους της εν λόγω περιοχής, δεδομένου ότι ισχυρίζονται πως είναι Ελληνική, ενστερνιζόμενοι το όνομα της Μακεδονίας και του πλέον διάσημου τέκνου της. Τότε οι σύγχρονοι κάτοικοι αυτής της νέας Ελληνικής περιοχής, θα μπορούσαν να ασχοληθούν να μάθουν, να μιλούν και να γράφουν Ελληνικά, ας ελπίσουμε τόσο καλά, όσο τα ήξερε και ο Μέγας Αλέξανδρος.
Ειλικρινώς,
Stephen G. Miller, Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Berkley, Καλιφόρνια, ΗΠΑ
Υ.Γ. Για μία πληρέστερη εξέταση αρχαίων αποδείξεων περί της Παιoνίας, βλέπε I. L. Merker, "The Ancient Kingdom of Paionia," Balkan Studies 6 (1965) 35-54
Κοινοποίηση:
C. Brian Rose, President, Archaeological Institute of America
Hillary Rodham Clinton, Secretary of State of the United States of America
Dora Bakoyiannis, Minister of Foreign Affairs of Greece
Antonis Samaras, Minister of Culture of Greece
Olli Rehn, European Commissioner for Enlargement
Erik Meijer, Member, European Parliament»
Πηγή: Ινφογνώμων Πολιτικά
Τὸ γεγονὸς τῆς Ὑπαπαντῆς, ποὺ ἐξιστορεῖ ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς στὸ β’ κεφάλαιο τὸ Εὐαγγελίου του, συνέβη σαράντα ἡμέρες μετὰ τὴν γέννηση τοῦ Ἰησοῦ. Σύμφωνα μὲ τὸν Μωσαϊκὸ Νόμο, ἂν τὸ πρῶτο παιδὶ τῆς οἰκογένειας ἦταν ἀγόρι, ἀφιερωνόταν στὸν Θεὸ καὶ συγχρόνως προσφερόταν γιὰ θυσία ἕνας ἀμνὸς ἢ ἕνα ζευγάρι τρυγόνια ἢ δυὸ μικρὰ περιστέρια. Τὸ γράμμα τῶν ἐντολῶν αὐτῶν πληροῦντες ὁ Ἰωσὴφ καὶ ἡ Παρθένος Μαρία, ἀνῆλθαν τὴν τεσσαρακοστὴ ἡμέρα ἀπὸ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ στὸ ναὸ τῶν Ἱεροσολύμων, γιὰ νὰ προσφέρουν τὸν Ἰησοῦ στὸν Θεὸ καὶ νὰ δώσουν τὴν θυσία περὶ καθαρισμοῦ. Τὸ ζευγάρι ὑποδέχθηκε στὸ ναὸ ὁ ὑπερήλικας Προφήτης Συμεών, ὁ ὁποῖος δέχθηκε τὸν Ἰησοῦ στὴν ἀγκαλιά του φωτισμένος ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ἔχοντας λάβει ἀποκάλυψη ἀπὸ Αὐτὸ ὅτι δὲν θὰ ἀπέθνησκε πρωτοῦ δεῖ Ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖο ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἔχρισε Βασιλέα καὶ Σωτῆρα τοῦ κόσμου.
(Πηγή: Μέγας Συναξαριστής)
* * *
Ὁμιλία στήν Ὑπαπαντή τοῦ Κυρίου,
Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ
Του οσίου πατρός ημών Γρηγορίου του Παλαμά, ομιλία 5, στην Υπαπαντή Του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού όπου γίνεται λόγος και περί σωφροσύνης και της αντίθετης με αυτήν κακίας.
Εκείνη την προγονική κατάρα και καταδίκη προ Χριστού την είχαμε όλοι κοινή και ίδια, εκχυμένη σε όλους από έναν προπάτορα, σαν να αναπτυσσόταν από τη ρίζα του γένους και να ήταν συνημμένη με τη φύσι. Ο καθένας επέσυρε από τον Θεό στην υπόστασί του με όσα έπραττε προσωπικώς ή την μομφή ή τον έπαινο, ενώ δεν μπορούσε να κάμη τίποτε απέναντι σ’ εκείνη την κοινή κατάρα και καταδίκη και απέναντι στον πονηρό κλήρο που κατεβαίνει από επάνω σ’ αυτόν και δι’ αυτού στους απογόνους του.
Άλλ’ ήλθε ο Χριστός ελευθερωτής της φύσεως, που μετέβαλε την κοινή κατάρα σε κοινή ευλογία˙ αφού ανέλαβε την ένοχη φύσι μας από την ακήρατη Παρθένο και την ήνωσε στην υπόστασί του, νέαν, χωρίς να έχη μετάσχει σε παλαιό σπέρμα, την κατέστησε αθώα και δικαιωμένη, ώστε και οι γεννώμενοι από αυτόν έπειτα κατά πνεύμα να μένουν όλοι έξω από την προγονική εκείνη κατάρα και καταδίκη. Τί λοιπόν; Δεν μεταδίδει τη χάρι του σε καθεμιά από τις υποστάσεις μας και δεν λαμβάνει ο καθένας μας άφεσι των πλημμελημάτων του από αυτόν, επειδή αυτός δεν ανέλαβε υπόστασι από εμάς, αλλά την φύσι μας, την οποία ανανέωσε ενωθείς με αυτήν κατά την ιδιαίτερη υπόστασί του; Πώς όμως θα ενεργούσε έτσι, αυτός που θέλει να σωθούν όλοι τελείως και κατήλθε κλίνοντας τους ουρανούς για χάρι όλων και, αφού δι΄ έργων και λόγων και παθημάτων του υπέδειξε κάθε δρόμο σωτηρίας, επανήλθε στους ουρανούς, ελκύοντας προς τα εκεί τους πιστούς τους; Επομένως για να παράσχη τελεία απολύτρωσι όχι μόνο στη φύσι την οποία έλαβε ο ίδιος από εμάς σε αδιάσπαστη ένωση, αλλά και στον καθένα από τους πιστεύοντας σ’ αυτόν; Τούτο λοιπόν έπραξε και δεν έπαυσε να πράττη, συνδιαλλάσσοντας τον καθένα μας δι’ εαυτού προς τον Πατέρα και επαναφέροντας τον καθένα στην υπακοή και θεραπεύοντας κάθε παρακοή.
Γι’ αυτό λοιπόν καθώρισε και θείο βάπτισμα κι’ έθεσε σωτηρίους νόμους, εκήρυξε μετάνοια σε όλους και μετέδωσε δεν μεταδίδει τη χάρι του σε καθεμιά από τις υποστάσεις μας από το σώμα και αίμα του. Διότι δεν είναι γενικώς η φύσις αλλά η υπόστασις του καθενός από τους πιστεύοντας που δέχεται το βάπτισμα και πολιτεύεται κατά τις θείες εντολές και γίνεται μέτοχος του θεουργού άρτου και του ποτηρίου. Δια των μέσων τούτων βέβαια ο Χριστός μας εδικαίωσε υποστατικώς και μας επανέφερε στην υπακοή του ουρανίου Πατρός˙ την ίδια δε τη φύσι που προσέλαβε από εμάς και ανανέωσε, την έδειξε αγιασμένη και διαιωμένη και σε όλα υπήκοο στον Πατέρα, δι’ εκείνων που έπραξε και έπαθε αυτός κατ’ αυτήν ενωμένος με αυτήν υποστατικώς. Ανάμεσα σε αυτά είναι και η εορταζομένη σήμερα από εμάς ανάβασις ή αναβίβασίς του στον παλαιό εκείνο ναό προς καθαρισμό, η προϋπάντησις από τον θεόληπτο Συμεών και η ευχαριστία της Άννας, η οποία παρέμενε στον ναό όλη τη ζωή της.1
Πραγματικά μετά την γέννησι του Σωτήρος από την Παρθένο και την κατά τον μωσαϊκό νόμο περιτομή την ογδόη ημέρα, όπως λέγει ο ευαγγελιστής Λουκάς, «όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού αυτών κατά τον νόμο του Μωϋσέως, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα για να τον παρουσιάσουν στον Κύριο». Περιτέμνεται κατά τον νόμο, ανεβάζεται κατά το γεγραμμένο, προσφέρεται θυσία κατά τα λεγόμενα στον νόμο Κυρίου. Βλέπετε ότι ο ποιητής και δεσπότης του νόμου γίνεται καθ’ όλα υπήκοος στον νόμο; Επιτελώντας τί με αυτά; Καθιστώντας καθ’ όλα υπήκοο την φύσι μας στον Πατέρα και θεραπεύοντας την κατ’ αυτήν παρακοή μας και μετατρέποντας την γι’ αυτήν κατάρα σ’ ευλογία. Όπως δηλαδή όλη η φύσις μας ήταν στον Αδάμ, έτσι και στον Χριστό˙ και όπως δια του από την γη Αδάμ όλοι όσοι ελάβαμε από εκείνον την ύπαρξι εστραφήκαμε προς την γη και καταρριφθήκαμε, φεύ, στον Άδη, έτσι δια του από τον ουρανό Αδάμ, κατά τον απόστολο, όλοι ανακληθήκαμε στον ουρανό και αξιωθήκαμε την εκεί δόξα και χάρι. Τώρα όμως αξιωθήκαμε μυστικώς, διότι, λέγει «η ζωή σας μαζί με τον Χριστό είναι στον Θεό όταν δε ο Χριστός φανερωθή κατά την δευτέρα επιφάνεια και παρουσία, τότε και σεις όλοι θα φανερωθήτε σε δόξα».2 Ποιοί «όλοι»; Όσοι υιοποιήθηκαν κατά τον Χριστό δια του Πνεύματος αποδείχθηκαν και δια των έργων πνευματικά τέκνα τούτου.
Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού αυτών, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα για να τον παρουσιάσουν στον Κύριο. Ποιών «αυτών»; Ο λόγος του νόμου είναι περί των γεννητόρων, καθώς επίσης και των γεννωμένων από την ένωσί τους, που έχουν ανάγκη καθάρσεως. Διότι και ο ψαλμωδός λέγει «συνελήφθηκα σε ανομίες και η μητέρα μου μ’ εκυοφόρησε σε αμαρτίες».3 Εδώ δε που δεν υπάρχουν γεννήτορες, αλλά ήταν μόνο μητέρα, και αυτή Παρθένος, που υπάρχει επίσης γέννησις παιδιού συλληφθέντος ασπόρως, οπωσδήποτε δεν υπήρχε χρεία καθαρισμού, άλλ’ ήταν έργο υπακοής και τούτο, που επανέφερε την παρακούσασα φύσι και απήλειφε την ευθύνη εξ αιτίας της παρακοής. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκαν οι ημερες του καθαρισμού των, τον ανέβασαν για να τον παρουσιάσουν στον Κύριο, να τον αφιερώσουν, να καταστήσουν φανερό ότι είναι πρωτότοκος, όπως έχει γραφή στον νόμο του Κυρίου, ότι «κάθε αρσενικό παιδί που διανοίγει την μήτρα, θα αποκληθή αφιερωμένο στον Κύριο».4
Και όμως αυτός είναι ο μόνος που διάνοιξε μήτρα, αφού εκυοφορήθηκε χωρίς γεννετήσια ένωσι με μόνο το προσφώνημα και το μήνυμα του Θεού, που εδέχθηκε στις ακοές της η Παρθένος δι’ αγγέλου˙ πώς λοιπόν ο νόμος λέγει «κάθε αρσενικό παιδί που διανοίγει μήτρα»; Όπως πολλοί λέγονται προφήτες και πολλοί χρισμένοι, καθώς λέγει ο Θεός δια του ψαλμωδού, «μη εγγίζετε τους χρισμένους μου και μη κακοποιήτε τους προφήτες μου»,5 ενώ ένας είναι ο Χριστός και ένας μόνο ο Προφήτης αυτός, έτσι λέγεται ότι και κάθε πρωτότοκο διανοίγει μήτρα, άλλ’ ο αληθώς διανοίξας είναι αυτός ο μόνος άγιος του Ισραήλ. Λέγει δε ότι τον ανέβασαν για να δώσουν θυσία κατά το λεγόμενο στον νόμο του Κυρίου, ένα ζεύγος τρυγονιών ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Το μεν ζεύγος των τρυγονιών λοιπών, δηλώνοντας την σωφροσύνη των γονέων, είχε κάποια σχέσι προς τους συνεζευγμένους κατά τον νόμο του γάμου, προεδήλωναν σαφώς την Παρθένο και τον γεννηθέντα από την Παρθένο αυτή που είναι έως το τέλος Παρθένος. Και πρόσεξε την ακρίβεια του νόμου. Πραγματικά για τα τρυγόνια είπε ζεύγος διότι υπαινίσσονται τους συνεζευγμένους σε γάμο, ενώ για τα περιστεράκια το απέφυγε τούτο˙ διότι άπειροι γάμου ήσαν και η μητέρα και ο υιός. Αλλά ο μεν νόμος, προμηνύοντας από παλαιά την παρθενική γέννησι, τέτοια χρησμοδοτεί και με τέτοια την προτυπώνει˙ τώρα δε που ωδηγήθηκε στον ναό ο ίδιος ο παραδόξως γεννηθείς, το άγιο Πνεύμα ετοίμασε άλλα τρυγόνια και άλλους νεοσσούς περιστεριών περισσότερο ταιριαστούς. Ποιούς λοιπόν; Τον Συμεών και την Άννα, τους οποίους είτε νεοσσούς περιστεριών τους ειπή κανείς, λόγω της τελείως νηπιακής διαθέσεως προς την κακία, είτε τρυγόνια για το άκρο ύψος της σωφροσύνης, σωστά αθ ειπή.
Αλλά ο μεν Συμεών, για να διέλθωμε σύντομα τα ευαγγελικά λόγια, δίκαιος και ευλαβής και προεμπνευσμένος από άγιο Πνεύμα, ήλθε στον ναό κινημένος και τώρα από αυτό, προϋπάντησε και ασπάσθηκε τούτο το ουράνιο και επίγειο βρέφος, προφέροντας σ’ αυτό ως Θεόν τον ύμνο και την ικεσία, παρακαλώντας ν’ απαλλαγή ειρηνικά από το σώμα και διακηρύσσοντας σε όλους ότι αυτό είναι το σωτήριο φως, ισχυριζόμενος δε ότι τούτο έχει τεθή σε πτώσι των απιστούντων και σε ανάστασι των πιστευόντων σ’ αυτό.
Έπειτα συνωμίλησε με την Παρθένο και Μητέρα του βρέφους, δεικνύοντας από την οδύνη για τον μελλοντικό σταυρό του παιδιού ότι θα φανερωθή κατά φύσι μητέρα του τώρα θεανθρώπου βρέφους και ό,τι αφού αποκαλύψη τους αμφιβόλους γι’ αυτό λογισμούς θα τους απαλείψη από τις καρδιές˙ διότι και ο Συμεών την γνησία μητέρα του αμφιβόλου παιδιού 6 προσδιώρισε από την σχετική με το πάθος οδύνη και από την γι’ αυτό το πάθος σφοδρά λύπη και συμπάθεια.
Η δε προφήτις Άννα, χήρα του Φανουήλ ηλικίας ογδόντα τεσσάρων ετών, επιδιδομένη σε νηστείες και δεήσεις και μη απομακρυνομένη καθόλου από τον ναό, καταληφθείσα τότε περισσότερο από θείο Πνεύμα ευχαρίστησε τον Θεό και ευαγγελίσθηκε ότι θα έλθη η λύτρωσις σ’ όσους την προσδέχονται, δεικνύοντας ότι αυτή είναι το βρέφος τούτο. Τέτοια λογικά τρυγόνια προέπεμψε το άγιο Πνεύμα προς προϋπάντησι του Χριστού, καθώς ανέβαινε στον ναό και μας έδειξε οποίοι πρέπει να είναι οι δεχόμενοι μέσα τους τον Χριστό, και οποίοι και οποίες πρέπει να είναι αυτές που έχασαν τους άνδρες των και αυτοί που έχασαν τις συζύγους των. Διότι η Άννα αυτή ήταν χήρα του Φανουήλ αλλά και προφήτις. Πώς; Διότι, αφού άφησε τις κοσμικές και βιωτικές φροντίδες, δεν εγκατέλειψε τον ναό˙ διότι είχε άμωμο τον βίο διημερεύοντας και διανυκτερεύοντας με νηστείες και αγρυπνίες, με προσευχές και ψαλμωδίες. Γι’ αυτό και η γυναίκα αυτή τον Κύριο, που ελάτρευε με έργα, ευλόγως τον ανεγνώρισε όταν ήλθε, όπως λέγει προς αυτόν ο ψαλμωδός προφήτης, «θα ψάλω και θα προσέξω στην τελεία οδό, πότε θα έλθης προς εμένα».7
Τέτοιες και τέτοιοι πρέπει να είναι όσοι από τον γάμο δια της έντιμης χηρείας αποφασίζουν να προσέλθουν προς τον παρθενικό βίο ή στην συμβίωσι. Εάν λοιπόν καταφρονήσης τελείως την δευτέρα συζυγία ως χαμερπή, κράτησε σταθερά την πρόθεσί σου, βάδιζε στα ίχνη των από την αρχή έως το τέλος αγάμων. Κάποτε είχε και ο Πέτρος πεθερά, αλλά δεν υστέρησε του παρθένου Ιωάννου, όταν έτρεξε προς το ζωαρχικό μνήμα˙ σε μερικά σημεία μάλιστα και υπερτέρησε, γι’ αυτό και από τον κοινό δεσπότη κατέστη κορυφαίος των κορυφαίων. Προς τόσο ύψος αναβιβάζει ο πόθος που μεταφέρεται από την σάρκα προς το πνεύμα.
Εσύ δε πρόσεχε, μη τυχόν από μεν την συζυγία απόσχης ως πάνδημη, την δε αγαμία δεν επιτύχης ως δυσέφικτη, οπότε θα εκτραπής και χωρίς να το καταλάβης θα καταπέσης, διότι θ’ ακολουθής όχι τα κατά νόμο ούτε τα υπέρ νόμο, αλλά τα παρά νόμο. Αν εμείς τους ευρισκομένους σε χηρεία, εφ’ όσον δεν σωφρονούν, τους θεωρούμε κατακρίτους, ενώ, και αν συνέλθουν νομίμως σε δεύτερο γάμο, δεν τους θεωρούμε εντελώς αμέμπτους (ο Παύλος έλεγε ότι αθέτησαν την πρώτη πίστι), πόσο μεγαλυτέρας καταδίκης άξιοι είναι εκείνοι που, ενώ συζούν με γυναίκες, δεν απέχουν της πορνείας; Πορνεία, η οποία επέφερε τον παγκόσμιο εκείνο κατακλυσμό σε αυτούς που ωνομάσθηκαν αρχικώς υιοί Θεού και προεκάλεσε τον από τον ουρανό εμπρησμό στους Σοδομίτες και έφερε στους Ισραηλίτες την ήττα από τους Μωαβίτες και τον πολυάνθρωπο εκείνο φόνο, τώρα δε, νομίζω, φέρει σ’ εμάς τις από τα αλλόφυλα έθνη ήττες και τις πολυειδείς από μέσα και έξω κακώσεις και συμφορές; Υιούς δε Θεού εκάλεσε η Γραφή πρώτους τους απογόνους του Ενώς, ο οποίος πρώτος ήλπισε ότι θα καλήται με το όνομα του Κυρίου.8 Ήταν δε αυτός υιός του Σήθ, του οποίου το γένος ήταν διαφορετικό από το καταραμένο γένος του Κάϊν και εζούσε σωφρόνως. Εξ αιτίας αυτών εστεκόταν ακόμη τότε ο κόσμος, έως ότου κατά το γεγραμμένο είδαν ότι οι θυγατέρες των ανθρώπων, δηλαδή οι κόρες από την γενεά του Κάϊν, ήσαν ωραίες και γοητευμένοι από την πορνική ομορφιά τους επήραν όσες εδιάλεξαν από όλες αυτές και έμαθαν τα έργα τους. Τότε αυξήθηκε η κακία επάνω στη γη, ήλθε ο κατακλυσμός και τους εξαφάνισε όλους˙ και αν τότε δεν ευρίσκονταν επάνω στη γη σώφρονες, ο Νώε και οι υιοί του Νώε (τούτο δε φανερώνεται από το γεγονός ότι ο καθένας ήταν σύζυγος μιας γυναικός με την οποία εισήλθε στην κιβωτό), δεν θα υπολειπόταν καμμιά ρίζα και αρχή για τη γένεσι δευτέρου κόσμου.
Βλέπετε ότι εξ αιτίας των πορνευόντων θα καταστρεφόταν παλαιά ο κόσμος αυτός, αν δεν διατηρείτο από τους σωφρονούντας; Αυτοί δε που δεν είναι άξιοι ούτε του παρόντος κόσμου, αφού τον μεταβάλλουν σε ακοσμία, πώς δεν θα εξωσθούν και από τον μέλλοντα αιώνα, παραδιδόμενοι στο πυρ της γεέννης, διότι δεν άνθεξαν στο πύρ των σαρκικών ηδονών, αν δεν σπεύσουν τώρα να το αποσβέσουν δια της μετανοίας και να ξεπλύνουν με τα δάκρυα τούς από αυτό γενομένους ήδη μολυσμούς; Ας μη αγνοούν δε και τούτο, ότι αν δεν σπεύσουν ν’ αντισταθούν στο πάθος δια της μετανοίας, με τον καιρό θα παραδοθούν σε χειρότερα παρά φύσι πάθη, τα οποία είναι γεννήματα πορνικής επιθυμίας, ελκύει δε εδώ το πυρ της γεέννης, για να συναρπάση από εδώ τους ακολάστους σ’ αιώνια κόλασι.
Ποιός δεν γνωρίζει τους Σοδομίτες και την παρανομωτέρα από πορνεία έξαψί τους και την παραδοξοτέρα βροχή του πυρός επάνω σ’ αυτούς και την απώλεια; Πολλές φορές μάλιστα ολόκληρη πόλις υπέστη τις συνέπειες της διαγωγής ενός μόνο ασελγούς ανδρός, όπως συνέβηκε στην πόλι των Σικίμων, οι οποίοι αφανίσθηκαν τελείως από τα παιδιά του Ιακώβ, επειδή ο Συχέμ άρπαξε την θυγατέρα του Ιακώβ Δείνα.9 Αλλά για ν’ αφήσωμε τώρα τους προ του νόμου, ο ίδιος ο μωσαϊκός νόμος δεν παραγγέλλει να λιθοβολήται η νύφη, αν δεν ευρεθή παρθένος, η δε πορνευομένη κόρη ιερέως να καίεται στο πύρ; Δεν απαγορεύει δε να προσφέρεται στον ναό του Κυρίου ο μισθός πόρνης; Όταν δε οι Ισραηλίτες συνήλθαν πορνικώς με τις Μωαβίτιδες, έπεσαν με μάχαιρα σε μια ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες άνδρες. Γι’ αυτό και ο μέγας Παύλος μας λέγει˙ «μη πορνεύετε, όπως επόρνευσαν μερικοί από αυτούς και έπεσαν σε μια ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες».10 Τέτοια είναι τα επιτίμια της πορνείας και προ του μωσαϊκού νόμου και στο νόμο και δια του νόμου. Τί πρέπει λοιπόν ν αισθανώμαστε εμείς που, ενώ έχομε διαταχθή να σταυρώσωμε τη σάρκα μαζί με τις επιθυμίες, περιπίπτομε πάλι στα ίδια, εξ αιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού προς τους υιούς της απειθείας; Που, ενώ διαταχθήκαμε να νεκρώσωμε τα μέλη τα επί της γης, πορνεία, ακαθαρσία, πάθος κακό και την επιθυμία, δεν εφαρμόζομε την παραίνεσι;11 δεν θα φοβηθούμε λοιπόν κάποτε, αν όχι τίποτε άλλο, τουλάχιστο τις θεομηνίες, τις από κάτω, τις από επάνω, τις περασμένες, τις μελλοντικές εκείνες και αιώνιες που μας απειλούν; Δεν θα σεβασθούμε την κατά σάρκα επιφάνεια του ηλίου της δικαιοσύνης Χριστού, ώστε να περιπατήσωμε προσεκτικά σαν σε ημέρα; Δεν θα φρίξωμε τις αποστολικές προειδοποιήσεις και αποφάσεις και παραινέσεις, που λέγουν, «δεν γνωρίζετε ότι είσθε ναοί Θεού και μέσα σας κατοικεί το Πνεύμα του Θεού; Όποιος φθείρει το ναό του Θεού, θα τον φθείρη ο Θεός»12 ˙ και πάλι, «φανερά είναι τα έργα της σαρκός, που είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια και τα όμοια, για τα οποία προλέγω, όπως και ήδη προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού»13˙ και πάλι, «τούτο να γνωρίζετε, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, δηλαδή ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομία στη βασιλεία του Χριστού και Θεού»14˙ και πάλι, «τούτο είναι το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός μας, η αποχή από την πορνεία˙ διότι δεν μας εκάλεσε ο Θεός για ακαθαρσία, αλλά για αγιασμό˙ επομένως όποιος το αθετεί, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό που δίδει το άγιο Πνεύμα του σ’ εμάς».15
Ποιός θα μπορούσε να συλλέξη όλες τις παραγγελίες των Αποστόλων και των προφητών για το θέμα τούτο; Σ’ αυτούς ακριβώς που σωφρονούν και γι΄ αυτό ευρίσκονται ανάμεσα στα μέλη του Χριστού, τί παραγγέλλει ο απόστολος; «Σας έγραψα στην επιστολή, μη συναναστρέφεσθε πόρνους».16 Πραγματικά επειδή εκείνοι δεν εντρέπονται οι ίδιοι, συμβουλεύει τους άλλους να τους αποφεύγουν και να τους εντροπιάζουν, λέγοντας προς αυτούς, «εάν κάποιος κατ’ όνομα αδελφός είναι πόρνος, με αυτόν˙ ούτε να συντρώγετε».17 Βλέπεις ότι όποιος κυλίεται στην πορνεία είναι κοινό μόλυσμα της Εκκλησίας, και γι’ αυτό πρέπει όλοι να τον αποφεύγουν και να τον απομακρύνουν; Ο ίδιος δε ο Παύλος παρέδωσε στον Σατανά τον πορνεύοντα στην Κόρινθο και δεν συνέστησε προς αυτόν αγάπη ούτε τον προσέλαβε, έως ότου επέδειξε την μετάνοια ικανοποιητικώς.
Σώζε οπωσδήποτε την ψυχή σου από τα τόσα κακά, ώ άνθρωπε, των παρόντων και των μελλόντων, των τελευταίων διττών μάλιστα, και στον μέλλοντα και στον παρόντα αιώνα. Το γένος του Ησαύ ήταν απόβλητο, διότι εκείνος ήταν πόρνος και βέβηλος, και ο Ροβοάμ έχασε το μεγαλύτερο μέρος της βασιλείας, επειδή ο πατέρας του Σολομών, γυναικομανής περισσότερο από κάθε άλλον, επέθανε χωρίς να πάθη τούτο ο ίδιος λόγω του Δαβίδ, ο οποίος το προσαφθέν κάποτε σε βάρος του άγος εκαθάρισε με ροές δακρύων και με τα άλλα έργα της μετανοίας. Αποφεύγετε την πορνεία, αδελφοί, παραγγέλλει πάλι ο απόστολος.18 Αν την απέφευγε ο Σαμψών, δεν θα έπιπτε στα χέρια της Δαλιδάς, ώστε μαζί με τα μαλλιά του να χάση και την δύναμί του, δεν θα ετυφλωνόταν, δεν θα έχανε αδόξως τη ζωή του μαζί με τους αλλοφύλους. Αν την απέφευγαν οι οδηγούμενοι από τον Μωϋσή ως στρατηγό και νομοθέτη Ιουδαίοι δεν θα εθυσίαζαν στον Βεελφεγώρ, δεν θα έτρωγαν θυσίες, δεν θα έπιπταν όσο έπεσαν. Αν την απέφευγε ο Σολομών, δεν θ’ απομακρυνόταν από τον Θεό που τον κατέστησε βασιλέα και σοφό ούτε θα ανήγειρε ναούς και είδωλα.
Βλέπετε ότι το πάθος της πορνείας ωθεί τον άνθρωπο και προς ασέβεια; Ούτε το κάλλος της Σωσάννης, που εξαπάτησε στη Βαβυλώνα τους πρεσβυτέρους, θα εθριάμβευε έπειτα και θα συνεκάλυπτε τον λιθοβολισμό, αν αυτοί απέφευγαν από την αρχή το βδέλυγμα και δεν την παρατηρούσαν κάθε μέρα ακολάστως πρωτύτερα. Ούτε ο Ολοφέρνης θα εκοιτόταν με κομμένον τον λαιμό ο άθλιος, αν προηγουμένως, όπως έχει γραφή, δεν είλκυε τον οφθαλμό του το σανδάλιο της Ιουδίθ και δεν αιχμαλώτιζε την ψυχή του η ομορφιά της. Γι’ αυτό λέγει ο Ιώβ˙ «έβαλα κανόνα στους οφθαλμούς μου, και δεν θα προσέξω παρθένο»,19 πόσο μάλλον άσεμνο γύναιο, άγαμο ή έγγαμο.
Ή αγαμία θεοφιλή να τηρής, αγαπητέ, ή συζυγία θεόδοτη. Πίνε ύδατα απ΄οτα πηγάδια σου, κι αυτό με σωφροσύνη, άπεχε δε τελείως από νοθευμένο ποτό, διότι είναι ύδωρ Στυγός, ρεύμα του ποταμού Αχέροντος, είναι γεμάτο θανατηφόρο ιό, έχει τη δύναμι δηλητηρίου˙ διότι έχει την ιδιότητα να ρίπτη τους μυχούς του Άδη. Απόφευγε το μέλι από πορνικά χείλη, διότι έχουν την ιδιότητα να επαλείφουν πορνικό θάνατο, που είναι ο χωρισμός από το Θεό. Προς αυτόν λέγει ο Δαβίδ, «εξωλόθρευσε όλους όσοι πορνεύουν».20 Είναι λοιπόν ανάγκη να καθαρεύη ή να καθαίρεται κι έτσι να μένη διαρκώς αμίαντος αρκούμενος στις επιτρεπτόμενες ηδονές, αυτός του οποίου το σώμα έγινε ναός του Θεού δια του Πνεύματος και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί σ’ αυτό, να σπεύδη προς απόκτησι αγνείας και σωφροσύνης και προς αποφυγή πορνείας και κάθε ακαθαρσίας, για να παραμείνωμε αιωνίως ευφραινόμενοι μαζί με τον άφθαρτο νυμφίο στις αγνές παστάδες, με τις πρεσβείες της αειπαρθένου και παναμώμου και υπερδοξασμένης Μητέρας που τον εγέννησε παρθενικώς για την σωτηρία μας˙ τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Λουκά 2, 22 – 38.
2. Κολ. 3, 3.
3. Ψαλμ. 50, 7.
4. Έξ. 13, 2. 12.15. Λουκά 2.23.
5. Ψαλμ. 104, 15.
6. Αμφίβολο παιδί είναι ο Χριστός λόγω της διπλής ιδιότητός του, θείας και ανθρωπίνης.
7. Ψαλμ. 100,1.
8. Γεν. 4, 26.
9. Γεν. 34, 1 έ έ.
10. Α’ Κορ. 10, 8.
11. Κολ. 3, 5.
12. Α’ Κορ. 3, 16.
13. Γαλ. 5, 19.
14. Εφ. 5, 5.
15. Α’ Θεσσ. 4, 3.
16. Α’ Κορ. 5, 9.
17. Α’ Κορ. 5, 11.
18. Α’ Κορ. 6, 18.
19. Ιώβ 31, 1.
20. Ψαλμ. 72, 27.
(Πηγή: Ορθόδοξη Πορεία, Η/Υ επιμέλεια Σοφίας Μερκούρη, Ιερά Μητρόπολις Μόρφου )
Λόγος εἰς τὴν ὑπαπάντην τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ εἰς τὸν Συμεῶνα τὸν Θεοδόχον,
Ἁγίου Κυρίλλου Ἀρχιεπισκόπου Ἱεροσολύμων
Χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών.
Κήρυττε χαράν, θύγατερ Ἱερουσαλήμ.
Χόρευε λαὸς πόλεως τῆς τοῦ Θεοῦ.
Σκιρτήσατε πύλαι καὶ τείχη Σιὼν καὶ πᾶσα ἡ γῆ.
Βοήσατε τὰ ὄρη, καὶ οἱ βουνοὶ μεγάλα σκιρτήσατε.
Ποταμοὶ κροτήσατε χεῖρας, καὶ ὄχλοι Σιὼν περιλάβετε, Θεοῦ παρουσίαν ἐν αὐτῇ βλέποντες.
Συμφωνείτω σήμερον τὰ οὐράνια τοῖς ἐπιγείοις, καὶ ἀνυμνείτω ἡ ἄνω μετὰ τῆς κάτω Ἱερουσαλήμ, διὰ Χριστὸν τὸν ἐν αὐτῇ, Οὐράνιον καὶ Ἐπίγειον.
Οὐράνιον νοεραὶ δυνάμεις περιχορεύσατε, Ἐπίγειον οἱ ἐπὶ τῆς γῆς σὺν ἀγγέλοις ὑμνήσατε.
Σήμερον γὰρ ὤφθη ὁ Θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιών.
Σήμερον δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ Ἱερουσαλήμ, ἡ πόλις τοῦ Βασιλέως τοῦ Μεγάλου ἄνοιγε τὰς πύλας τῷ ἀνοίξαντι πᾶσι τὰς οὐρανίους πύλας καὶ ἀνοίξαντι πᾶσι τὰς παραδείσου πύλας καὶ ἀνοίξαντι τῶν τάφων ἐπὶ σταυροῦ τὰς πύλας καὶ συντρίψαντι ᾅδου τὰς ἀπ' αἰῶνος πύλας καὶ συγκλείσαντι παραδόξως τῆς παρθενίας τὰς πύλας.
Σήμερον ὁ πάλαι τῷ Μωσῇ χρηματίσας ἐπὶ τοῦ ὄρους Σινᾶ θεοπρεπῶς πληροῖ τὸν νόμον ὑπὸ νόμον γενόμενος δουλοπρεπῶς.
Σήμερον ὁ Θεὸς ἀπὸ Θαιμὰν ἐν Σιὼν ἔρχεται.
Σήμερον ὁ Οὐράνιος νυμφίος μετὰ Θεομήτορος παστάδος ἐν τῷ ναῷ παραγίνεται.
Θυγατέρες Ἱερουσαλὴμ ἐξέλθετε εἰς ἀπάντησιν Αὐτοῦ.
Τὰς λαμπάδας φαιδρῶς τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ ἐξάψατε, τοὺς χιτῶνας τῶν ψυχῶν τῷ νυμφίῳ Χριστῷ εὐτρεπίσατε.
Μετὰ τῆς Σιὼν οἱ τῶν ἐθνῶν λαοὶ φωτοφοροῦντες ὑπαντήσωμεν.
Ἐν τῷ ναῷ σὺν τῷ ναῷ καὶ Θεῷ καὶ Χριστῷ συνεισέλθωμεν.
Μετὰ ἀγγέλων τὸν τῶν ἀγγέλων ὕμνον βοήσωμεν Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος Kύριος Σαβαώθ, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης Aὐτοῦ.
Πλήρη τὰ πέρατα τοῦ κόσμου τῆς ἀγαθότητος Aὐτοῦ.
Πλήρης πᾶσα ἡ κτίσις τῆς αἰνέσεως Αὐτοῦ.
Πλήρης πᾶσα ἡ ἀνθρωπότης τῆς συγκαταβάσεως Αὐτοῦ.
Τὰ οὐράνια, τὰ ἐπίγεια, τὰ καταχθόνια πλήρη τῆς εὐσπλαγχνίας Αὐτοῦ, πλήρη τοῦ ἐλέους Αὐτοῦ, πλήρη τῶν οἰκτιρμῶν, πλήρη τῶν δωρεῶν, πλήρη τῶν εὐεργεσιῶν Αὐτοῦ.
Τοιγαροῦν πάντα τὰ ἔθνη κροτήσατε χεῖρας.
Πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ.
Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον.
Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτω, πᾶσα γλῶσσα ᾀσάτω, πᾶσα ψαλλέτω, πᾶσα δοξολογησάτω Παιδίον Θεόν, τεσσαρακονθήμερον καὶ προαιώνιον, Παιδίον μικρὸν καὶ Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν, Παιδίον θηλάζον καὶ τῶν αἰώνων Ποιητήν.
Βρέφος βλέπω καὶ Θεόν μου γνωρίζω, Βρέφος θηλάζον καὶ τὸν κόσμον διατρέφον, Βρέφος κλαυθμυρίζον καὶ κόσμῳ ζωὴν καὶ χαρὰν χαριζόμενον, Βρέφος σπαργανούμενον καὶ τῶν σπαργάνων με τῆς ἁμαρτίας λυτρούμενον, Βρέφος ἐν ἀγκάλαις Μητρὸς μετὰ σαρκὸς ἀληθῶς ἀνελλιπῶς ἐπὶ γῆς, καὶ Αὐτὸν καὶ ἐν κόλποις τοῦ Πατρὸς ἀληθῶς καὶ ἀνελλιπῶς ἐν οὐρανοῖς.
Βρέφος βλέπω ἐκ Βηθλεὲμ εἰς Ἱερουσαλὴμ εἰσερχόμενον καὶ τῆς ἄνω Ἱερουσαλὴμ οὐδαμῶς χωριζόμενον.
Βρέφος βλέπω νομικῶς τῷ ναῷ θυσίαν προσάγων ἐπὶ γῆς, ἀλλ' Αὐτὸ τὰς πάντων εὐσεβεῖς θυσίας δεχόμενον ἐν οὐρανοῖς, Αὐτὸν ἐν ἀγκάλαις τοῦ πρεσβύτου οἰκονομικῶς καὶ Αὐτὸν ἐν θρόνοις χερουβικοῖς θεοπρεπῶς, Αὐτὸν προσφερόμενον καὶ ἁγνιζόμενον καὶ Αὐτὸν τὰ πάντα ἁγνίζοντα καὶ καθαίροντα.
Αὐτὸς τὸ δῶρον καὶ Αὐτὸς ὁ ναὸς ὤν.
Αὐτὸς ὁ ἀρχιερεὺς καὶ Αὐτὸς τὸ θυσιαστήριον, Αὐτὸς τὸ ἱλαστήριον [καὶ Αὐτὸς ὁ πρεσβεύων].
Καὶ Aὐτὸς ὁ προσφέρων καὶ Αὐτὸς ὁ ὑπὲρ κόσμου θυσία προσφερόμενος, καὶ Αὐτὸς τὰ ξύλα τῆς ζωῆς καὶ τῆς γνώσεως, Αὐτὸς ὁ ἀμνὸς καὶ Αὐτὸς τὸ πῦρ ὑπάρχων.
Αὐτὸς ἡ ὁλοκαύτωσις καὶ Αὐτὸς ἡ μάχαιρα τοῦ πνεύματος.
Αὐτὸς ὁ ποιμὴν καὶ Αὐτὸς τὸ ἀρνίον.
Αὐτὸς ὁ θύτης καὶ Αὐτὸς ὁ θυόμενος.
Αὐτὸς ὁ ἀναφερόμενος καὶ Αὐτὸς ὁ τὴν θυσίαν δεχόμενος.
Αὐτὸς ὁ νόμος καὶ Αὐτὸς ὁ νῦν ὑπὸ νόμον γινόμενος.
Ἀλλὰ γὰρ φέρε λοιπὸν τὰ περὶ τῆς ἡμέρας ἐκ τῶν ἱερῶν εὐαγγελίων ἀκούσωμεν.
Φησὶ γὰρ περὶ Χριστοῦ ὁ θαυμάσιος Λουκᾶς, ὅτι, ὅτε ἐπληρώθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον Μωυσέως, ἀνήγαγον τὸν Ἰησοῦν εἰς Ἱερουσαλήμ, τοῦ παραστῆσαι Αὐτὸν τῷ Κυρίῳ, καθὼς γέγραπται ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου, ὅτι πᾶν ἄρσεν διανοῖγον μήτραν Ἅγιον τῷ Κυρίῳ κληθήσεται.
Σαμουὴλ μὲν οὖν καὶ Ἰσαὰκ ὁμοῦ τε καὶ Ἰακὼβ Ἰωσήφ τε καὶ ἕτεροι οἱ ἐκ στειρώσεως παρ' ἐλπίδα τεχθέντες καὶ διανοίξαντες ἀκάρπους μήτρας μητέρων ἅγιοι τῷ Κυρίῳ ἐκλήθησαν, Χριστὸς δὲ ὁ μόνος ἐκ μόνης, τοῦ μόνου μονογενής, Παρθένου τεχθεὶς καὶ μὴ διανοίξας πύλας παρθενικὰς οὐχ Ἅγιος τῷ Κυρίῳ, ἀλλ' Ἅγιος τῶν ἁγίων καὶ Κύριος τῶν κυρίων καὶ Θεὸς τῶν θεῶν καὶ Πρωτότοκος τῶν πρωτοτόκων ἀρχόντων ἄρχων τε καὶ Βασιλεὺς βασιλευόντων καὶ κληθήσεται καὶ πιστευθήσεται καὶ προσκυνηθήσεται καὶ νῦν ἐν τῷ ναῷ ὑπὸ Συμεὼν κηρυχθήσεται.
Ἦν γάρ, φησίν, ἄνθρωπος ἐν Ἱερουσαλήμ, ᾧ ὄνομα Συμεών.
Καὶ ὁ ἄνθρωπος οὗτος δίκαιος, καὶ πνεῦμα Ἅγιον ἦν ἐν αὐτῷ.
Καὶ ἦν αὐτῷ κεχρηματισμένον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίου μὴ ἰδεῖν θάνατον πρὶν ἢ ἰδεῖν τὸν Χριστὸν Κυρίου.
Καὶ ἦλθεν ἐν τῷ πνεύματι εἰς τὸ ἱερόν.
Καὶ ἐν τῷ εἰσαγαγεῖν τοὺς γονεῖς τὸ παιδίον Ἰησοῦν, τοῦ ποιῆσαι αὐτοὺς κατὰ τὸ εἰθισμένον τοῦ νόμου περὶ Αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς ὁ Συμεὼν ἐδέξατο Αὐτὸν εἰς τὰς ἀγκάλας αὐτοῦ καὶ ηὐλόγησε τὸν Θεὸν καὶ εἶπε· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν Σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά Σου ἐν εἰρήνῃ, ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν Σου, ὃ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν, φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν καὶ δόξαν λαοῦ Σου Ἰσραήλ.
Τίς λαλήσει τὰς δυναστείας τοῦ Κυρίου, ἀκουστὰς ποιήσει πάσας τὰς αἰνέσεις Αὐτοῦ;
Ὁ κατέχων τὴν γῆν πᾶσαν δρακὶ ἀγκάλαις πρεσβύτου χωρεῖται, καὶ βαστάζεται ὁ φέρων τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως Αὐτοῦ.
Ἀγαλλιάσθω ὁ Ἀδὰμ διὰ Συμεὼν πρὸς Χριστὸν λέγων· Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν Σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά Σου ἐν εἰρήνῃ.
Νῦν ἀπολύεις με τῶν αἰωνίων δεσμῶν νῦν ἀπολύεις με τῆς φθορᾶς.
Νῦν ἀπολύεις με τοῦ θανάτου.
Νῦν ἀπολύεις με τῆς λύπης, ὁ ἐμὸς Υἱὸς καὶ Θεός.
Ὃν ἐν τῷ ναῷ Συμεὼν ἐναγκαλιζόμενος καὶ τὸ ξένον τῆς οἰκονομίας μυστήριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι καὶ Ἰουδαίοις εὐαγγελιζόμενος σκιρτᾷ καὶ ἀγαλλιᾷ, καὶ λαμπρᾷ καὶ διαπρυσίῳ φωνῇ περὶ Αὐτοῦ ἀνακέκραγε λέγων· Οὗτός ἐστιν ὁ ὢν καὶ προὼν καὶ ἀεὶ τῷ Πατρὶ συμπαρών, ὁμοούσιος, ὁμόθρονος, ὁμόδοξος, ὁμοδύναμος, ἰσοδύναμος, παντοδύναμος, ἄναρχος, ἄκτιστος, ἀναλλοίωτος, ἀπερίγραπτος, ἀόρατος, ἄῤῥητος, ἀκατάληπτος, ἀψηλάφητος, ἀκατανόητος, ἀτέκμαρτος.
Οὗτός ἐστι τῆς πατρικῆς δόξης τὸ ἀπαύγασμα.
Οὗτός ἐστιν ὁ χαρακτὴρ τῆς πάντων συστάσεως.
Τοῦτο τὸ φῶς τῶν φώτων, ἐκ πατρικῶν ἀνατέλλον τῶν κόλπων.
Οὗτος ὁ Θεὸς τῶν θεῶν, καὶ ἐκ Θεοῦ Θεὸς γνωριζόμενος.
Οὗτος ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς ἐκ πηγῆς τῆς τοῦ Πατρὸς ζωῆς προερχόμενος.
Οὗτος ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, ἐξ ἀβύσσου θείας ἐκπορευόμενος, ἀλλ' οὐ χωριζόμενος.
Οὗτος ὁ θησαυρὸς τῆς ἀγαθότητος τῆς πατρικῆς καὶ ἀεννάου μακαριότητος.
Τοῦτο τὸ ὕδωρ τῆς ζωῆς καὶ τὸ ζωὴν τῷ κόσμῳ χαριζόμενον.
Οὗτος ἡ ἀκτὶς ἡ ἄκτιστος, ἐκ προφώτου ἡλίου γεννώμενος, ἀλλ' οὐ τεμνόμενος.
Οὗτός ἐστιν ὁ ἐκ μὴ ὄντων εἰς τὸ εἶναι Θεὸς λόγος λόγῳ μόνῳ τὰ πάντα συστησάμενος.
Oὗτός ἐστιν ὁ ἑωσφόρος πρὸ ἑωσφόρου τὰς ἀσωμάτους διακοσμήσας δυνάμεις τῶν οὐρανίων, ἀσωμάτων, ἀοράτων στρατευμάτων καὶ ταγμάτων.
Οὗτός ἐστιν ὁ τανύσας τὸν οὐρανὸν μόνος καὶ περιπατῶν ἐπὶ θαλάσσης ὡς ἐπὶ ἐδάφους.
Οὗτός ἐστιν ὁ ὀμίχλῃ σπαργανώσας τὴν ἄβυσσον.
Οὗτός ἐστιν ὁ στερεώσας τὴν γῆν ἐπὶ τῶν ὑδάτων.
Οὗτός ἐστιν ὁ ψάμμῳ περιτειχίσας τὴν θάλασσαν.
Οὗτός ἐστιν ὁ διορίσας τὸ φῶς ἀπὸ τοῦ σκότους.
Οὗτός ἐστιν ὁ τὴν κυκλικὴν τῶν ἀστέρων συντάξας διακόσμησιν.
Οὗτός ἐστιν ὁ πάντα τὸν ὁρώμενον καὶ νοούμενον κόσμον ἐν σοφίᾳ συστησάμενος.
Οὗτος ὁ χερσὶν ἀχειροπλάστοις ἐκ πηλοῦ διαπλάσας καὶ μορφώσας τὸν ἄνθρωπον.
Οὗτός ἐστιν ὁ κατ' εἰκόνα Θεοῦ δημιουργήσας ἡμᾶς, καὶ νῦν Aὐτὸς κατ' εἰκόνα τὴν ἡμετέραν γενόμενος ἄνθρωπος.
Ἄνθρωπος, ἀλλὰ μὴν καὶ Θεὸς ὁ Αὐτός.
Ἄνθρωπος τὸ ὁρώμενον, ὅλως ὡς κἀγὼ αὐτὸς μετὰ τῶν ἐμῶν, ἵνα με καθαρίσας σώσῃ, Θεὸς τὸ νοούμενον, τέλειος ἐκ τελείου Πατρὸς τὴν οὐσίαν ἔχων.
Ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων δεσποτικῇ νῦν τὴν ἐμὴν μορφὴν ἔλαβε τὴν δουλικήν, οὐ μειώσας τῆς θεότητος τὸ ἀξίωμα, ἀλλ' ἁγιάσας τῆς ἐμῆς φύσεως τὸ φύραμα.
Ἄνω ὅλος καὶ κάτω ὅλος ὁ Αὐτὸς γνωριζόμενος, ἄνω γεννηθεὶς ἀχρόνως καὶ κάτω ἀσπόρως, τῶν ἄνω ποιητὴς ὡς Θεὸς καὶ κάτω ποίημα ὡς ἄνθρωπος.
Ἀκούσατε ταῦτα, πάντα τὰ ἔθνη, ἄκουε, Ἰσραήλ.
Κύριος ὁ Θεός σου οὗτός ἐστιν ὃν ἐγὼ ὁ σὸς ἱερεὺς Συμεὼν ἐν ἀγκάλαις βαστάζων μεγάλῃ κηρύττω τῇ φωνῇ τῷ λαῷ ἐν τῷ ναῷ διαμαρτυρόμενος.
Διὸ προσέχετε λαός μου τὸν λόγον μου, κλίνατε τὸ οὖς ὑμῶν εἰς τὰ ῥήματα τοῦ στόματός μου.
Τοῦτο τὸ παιδίον ἐστί, περὶ οὗ Ἰσαΐας προεκήρυξε λέγων, ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, Υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεγάλης βουλῆς (τῆς τοῦ Πατρός) ἄγγελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεὸς ἰσχυρός, ἐξουσιαστής, ὦ Ἰσραήλ, ἄρχων εἰρήνης, πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος.
Εἰ οὖν Θεὸς ἰσχυρὸς τοῦτο τὸ Παιδίον, περὶ Αὐτοῦ δῆλον ὅτι εἴρηκε ∆αβίδ· Ὀφθήσεται ὁ Θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιών.
Περὶ τούτου παιδίου Ἱερεμίας βοᾷ· Ὅτι ὁ Θεὸς ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.
Τοῦτο τὸ Παιδίον ἐστὶν ὁ πάλαι τῷ Ἰσραὴλ τὴν θάλασσαν διαῤῥήξας καὶ τὸν φαραὼ βυθίσας καὶ τὸν νόμον δοὺς τοῖς Ἰσραηλίταις καὶ τὸ μάννα ἐπομβρίσας καὶ στύλῳ πυρὸς τὸ γένος τῶν Ἑβραίων ὁδηγήσας καὶ πέτραν ῥήξας καὶ βάτον πυροδρόσου φλογὸς ἄφλεκτον φυλάξας.
Τοῦτο τὸ Παιδίον τεσσαρακονταετῆ φονευτὴν Μωσέα τοῦ αἰγυπτιακοῦ λαοῦ πεποίηκε καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ποιμένα προβάτων ἀνέδειξε καὶ τεσσαράκοντα ἔτη ὁδηγὸν τῷ Ἰσραὴλ κατέστησε, καὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας νηστεῦσαι ἐδυνάμωσεν, ὡς καὶ αὐτὸ τὸ Παιδίον μετὰ τὸ βάπτισμα τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐνήστευσε καὶ μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέρας τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἀνελήλυθε καὶ μετὰ τεσσαράκοντα ἡμέρας τῆς ἐκ Παρθένου γεννήσεως νῦν εἰς τὴν ἐπίγειον Ἱερουσαλὴμ εἰσελήλυθε.
Περὶ τούτου τοῦ Παιδίου Ἀμβακοὺμ προεκήρυξε λέγων· ὁ Θεὸς ἀπὸ Θαιμὰν ἥξει, τουτέστιν ἐκ τοῦ νότου.
Ἐκ νότου γὰρ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἐκ Βηθλεέμ, νῦν ἐν Σιὼν εἰσελήλυθε.
Διὰ τοῦτο τὸ Παιδίον Μωυσῆς ὑμῖν διεμαρτύρετο λέγων ὅτι προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ Θεὸς ἐκ τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, καὶ πᾶς ὁ μὴ ἀκούων Αὐτοῦ ἐξολοθρευθήσεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ.
Περὶ τούτου τοῦ παιδίου ὁ προφήτης ∆αβὶδ ηὔχετο λέγων· Ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν χερουβὶμ ἐμφάνηθι, ἐξέγειρον τὴν δυναστείαν Σου καὶ ἐλθὲ εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς.
Καὶ πάλιν· Ταχὺ προκαταλαμβανέτωσαν ἡμᾶς οἱ οἰκτιρμοί Σου Κύριε.
Καὶ πάλιν· Κύριε κλῖνον τοὺς οὐρανούς Σου καὶ κατάβηθι.
Καὶ ἄλλως· Σὺ κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων πρόσσχες τοῦ ἐπισκέψασθαι πάντα τὰ ἔθνη.
Διὸ γνῶτε ἔθνη καὶ ἡττᾶσθε.
Ἴδετε Ἰουδαῖοι καὶ πείσθητε ὅτι τοῦτο τὸ Παιδίον ὑμνοῦσιν ἄγγελοι, Τούτῳ προσκυνοῦσιν ἀρχάγγελοι, Τοῦτο τρέμουσιν ἐξουσίαι, Τοῦτο δοξάζουσι δυνάμεις, Τούτῳ δουλεύουσι τὰ Χερουβίμ, Τοῦτο θεολογεῖ τὰ Σεραφείμ.
Τούτῳ δουλεύει ὁ ἥλιος, Τούτῳ λειτουργεῖ σελήνη, Τούτῳ ὑπακούει τὰ στοιχεῖα, Τούτῳ ὑποτάσσονται αἱ πηγαί.
Τοῦτο τὸ παιδίον ἰδοῦσαι πύλαι ᾅδου συνετρίβησαν, πύλαι δὲ οὐράνιοι ἀνεπετάσθησαν, καὶ ᾅδης ἰδὼν ἐτρόμαξε.
Τοῦτο τὸ παιδίον θάνατον κατήργησε, τὸν διάβολον ᾔσχυνε, τὴν κατάραν ἔλυσε, τὴν λύπην κατέπαυσε, τὸν ὄφιν συνέτριψε, τὸ μεσότοιχον διέκοψε, τὸ πονηρὸν χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν διέῤῥηξε, τὴν ἁμαρτίαν ἐπάτησε, τὴν πλάνην κατέλυσε, τὴν κτίσιν ἀνέστησε.
Τοῦτο τὸ παιδίον τὸν Ἀδὰμ διέσωσε, τὴν Εὔαν ἀνέπλασε, τὰ ἔθνη ἐκάλεσε, τὸν κόσμον ἐφώτισε.
∆ιὸ δεῦτε καὶ ὑμεῖς φιλόχριστοι καὶ φιλόθεοι.
Τῇ τοῦ Κυρίου καὶ Δεσπότου ὑπαντῇ φαιδροὶ πάντες καὶ καθαροὶ ὑπαντήσωμεν, μὴ νομικῶς, ἀλλὰ πνευματικῶς, μὴ γαστρὶ τρυφῶντες, ἀλλὰ πνεύματι σκιρτῶντες, μὴ οἴνῳ μεθύοντες, ἀλλὰ τῷ πνεύματι ζέοντες.
Οὕτως σήμερον φαιδροὶ φαιδρῶς τὰς λαμπάδας κοσμήσωμεν.
Οὕτως ὡς υἱοὶ φωτὸς τοὺς κηροὺς τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ Χριστῷ προσαγάγωμεν, διότι φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν τῷ κόσμῳ ἐπέφανε.
Διὸ ὡς φῶτα ἐκ φωτὸς ὑπὲρ χιόνα ἀναλάμψωμεν, ὑπὲρ γάλα τυρωθέντες, ὑπὲρ λίθον σάπφειρον αὐγασθέντες, ὑπὲρ περιστερὰς ἀσπίλους εἰς οὐρανοὺς ἀναπτάντες, οὕτως ἐν νεφέλαις εἰς Θεοῦ ὑπάντησιν ἐξέλθωμεν.
Ἅπαντες σήμερον καὶ διὰ παντὸς τὰ τῆς ἑορτῆς βοήσωμεν.
Μετὰ ἀγγέλων χορεύσωμεν.
Μετὰ ποιμένων καταυγασθῶμεν.
Μετὰ μάγων προσκυνήσωμεν.
Μετὰ τῆς Βηθλεὲμ ἑορτάσωμεν.
Μετὰ τῆς Σιὼν ὑπαντήσωμεν.
Μετὰ τοῦ ναοῦ ἁγιασθῶμεν.
Μετὰ τῆς Παρθένου μεγαλύνοντες ἀγαλλιασθῶμεν.
Μετὰ Ἰωσὴφ προσενέγκωμεν ὡς δύο τρυγόνας τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα.
Μετὰ Συμεὼν Χριστὸν ἐναγκαλισώμεθα, καὶ μετὰ Ἄννης ἀνθομολογησώμεθα.
Ὅπως τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἐντὸς γενώμεθα χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
(Πηγή: Orthodox Fathers )
Ομιλία στην Υπαπαντή του Χριστού,
Μητροπολίτου Νικοπόλεως π. Μελετίου Καλαμαρά
῾Η σημερινή ἑορτή, ἡ ῾Υπαπαντή τοῦ Χριστοῦ, σημαίνει προαπάντηση, ὑποδοχή τοῦ Χριστοῦ. ῎Ας μελετήσομε τό νόημά της γιά νά διδαχθοῦμε.
῾Ο Χριστός γεννήθηκε σ᾿ ἕνα σπήλαιο. Δέν ἦταν ἡ φυσική του θέληση νά γεννηθεῖ ὁ Θεός, ὁ κυρίαρχος τοῦ κόσμου, στό σπήλαιο. Ἦταν δεῖγμα τῆς ταπεινώσεώς του γιά νά μᾶς διδάξει τήν αὐταπάρνηση καί τήν ταπείνωση. Κατοίκησε σέ ἕνα χωριό καί αὐτό δέν εἶχε καμμιά σχέση μέ τό Χριστό. ῾Η Ναζαρέτ ἤ ἡ Βηθλεέμ ἤ κάποιο ἄλλο χωριό τί σχέση ἔχει μέ τό Χριστό; Ποιός ἦταν ὁ τόπος του;
᾿Απάντηση: ᾿Αφοῦ ὁ Χριστός εἶναι ὁ Θεός, δικός του πάνω στή γῆ εἶναι μόνο ὁ ναός του, ὁ τόπος τῆς λατρείας του. Οἶκος Θεοῦ, οἶκος Χριστοῦ, σπίτι τοῦ Χριστοῦ εἶναι μόνο ὁ ναός, ἡ ἐκκλησία.
῏Ηρθε καί ἡ ἡμέρα πού ὁ Χριστός θά πήγαινε στόν οἶκο του, στό σπίτι του γιά πρώτη φορά. Πότε; ῾Ο νόμος, ὅπως καί σήμερα ἔτσι καί τότε, ὅριζε ὅτι πρίν νά πάει τό παιδί σαράντα ἡμερῶν δέν τό πηγαίνουν στό Ναό. Στίς σαράντα ἡμέρες τό πᾶνε νά πάρει τήν πρώτη εὐλογία. Καί ἐκεῖνο καί ἡ μητέρα πού τό γέννησε καί μαζί καί ὁ πατέρας. ῎Ετσι λοιπόν ὅταν ὁ Κύριος ἔγινε σαράντα ἡμερῶν ἐπῆρε ὁ δίκαιος ᾿Ιωσήφ τήν ῾Υπεραγία Θεοτόκο καί τό Χριστό βρέφος καί ἀνέβηκαν ἀπό τήν Βηθλεέμ στήν ῾Ιερουσαλήμ νά πᾶνε στό ναό. Τί θά πήγαιναν νά κάνουν; ῾Η ἀπάντηση εἶναι, ὅπως σήμερα, πού μία γυναίκα φεύγει ἀπό τό σπίτι της νά πάει νά σαραντίσει στήν Ἐκκλησία. Τότε, ὅταν μία γυναίκα μέ τό βρέφος ἐπήγαινε στό ναό εὑρισκόταν κάποιος ἀπό τούς πολλούς ἱερεῖς, πού ἦταν στό ναό τοῦ Σολομῶντος, καί ἔκανε τήν προβλεπόμενη θυσία.
῎Επαιρνε τά δύο τρυγόνια ἤ περιστεράκια πού ἐπήγαινε στό ναό σά θυσία, σά προσφορά -αὐτό προσφέραν οἱ φτωχότεροι- τῆς διάβαζε μία εὐχή καί ἔφευγε. Περίπου ὅπως καί σήμερα. Πόσα παιδιά ἐπήγαιναν στό ναό τοῦ Σολομῶντος γιά νά πάρουν εὐχές; Πολλά παιδιά, γιατί ἡ ῾Ιερουσαλήμ ἦταν μεγάλη πόλη. Τί προσοχή ἔδινε ὁ Ἱερέας ὅταν ἔβλεπε ἕνα παιδάκι νά πηγαίνει νά τοῦ διαβάσει τήν εὐχή; Καμμία σημασία. «Ἄ! κι ἄλλο ἦρθε, νά σᾶς ζήσει». Τίποτα ἄλλο.
᾿Επῆγε λοιπόν ἡ ῾Υπεραγία Θεοτόκος στόν ναό μαζί μέ τόν ᾿Ιωσήφ. Ποιός τῆς ἔδωσε σημασία; ῾Η ἀπάντηση εἶναι: κανένας. Τίποτα δέν ἔγινε. Κανένας δέν κατάλαβε τίποτε. Καί πολύ περισσότερο δέν κατάλαβε τίποτε ὁ ἱερεύς πού πῆρε τά δύο περιστέρια πού τοῦ πρόσφεραν σά δῶρο καί πού διάβασε τήν εὐχή. Τίποτα δέν κατάλαβε. Φαντασθῆτε, περνάει ὁ Χριστός ἀπαρατήρητος ἀπό ὅλους. Οὔτε ὁ ἀρχιερέας τῶν ῾Εβραίων ἦταν παρών, οὔτε οἱ ἱερεῖς, οὔτε οἱ ψαλτάδες, οὔτε τό λαό μαζέψανε, οὔτε βάγια στρώσανε, οὔτε χαλιά. Τίποτε ἀπολύτως. Οἱ μόνοι πού τόν προϋπάντησαν, οἱ μόνοι πού πῆγαν ἐπίτηδες νά τόν προϋπαντήσουν ἦταν δύο γεροντάκια. ῾Ο ἕνας ἦταν ὁ δίκαιος Συμεών καί ἡ ἄλλη ἦταν ἡ ἁγία καί δικαία προφήτις ῎Αννα. ῎Ας σταθοῦμε στό παράδειγμα τους γιά νά διδαχθοῦμε.
῾Ο δίκαιος Συμεών ἦταν ἱερεύς, ἀλλά ὄχι ἐν ἐνεργείᾳ. ῏Ηταν πιά συνταξιοῦχος ἀπό πολλά χρόνια. ῾Ο νόμος τῶν ῾Εβραίων ἔλεγε ὅτι ὁ ἱερεύς ὅταν φθάσει στά ἑξήντα πέντε ἀποσύρεται ὑποχρεωτικά. Πάνω ἀπό τήν ἡλικία αὐτή δέν ἐπιτρεπόταν νά πηγαίνει πιά νά λειτουργεῖ. ῾Ο Συμεών εἶχε περάσει τά ἑκατό. ῏Ηταν πολύ γέρος. Σερνόταν. Καί τί ἔκανε αὐτός ὁ ἄνθρωπος; ᾿Απ᾿ ὅτι καταλαβαίνει κανείς, σ᾿ ὅλη του τή ζωή ἦταν εὐλαβής. Τό γράφει τό εὐαγγέλιο. ῏Ηταν πολύ εὐλαβής καί δίκαιος ἄνθρωπος. Τί σημαίνει εὐλαβής; Εὐλαβής ἄνθρωπος σημαίνει σέβεται τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Μπαίνοντας μέσα στήν ἐκκλησία φοβᾶται... Αὐτό σημαίνει εὐλαβής.
Τί σημαίνει «μπαίνοντας μέσα στήν ἐκκλησία φοβᾶμαι»; Φοβᾶμαι πῶς θά περπατήσω. Φοβᾶμαι πῶς θά σταθῶ. Φοβᾶμαι πῶς θά κουνήσω τό χέρι μου. Γιατί; Γιατί καταλαβαίνω ὅτι δέν εἶναι οὔτε τό σπίτι μου, οὔτε τό μαγαζί μου. ᾿Αλλά τί εἶναι; Οἶκος τοῦ Θεοῦ. Καί πρέπει μέσα στόν οἶκο τοῦ Θεοῦ νά συμπεριφέρομαι ὅπως ἁρμόζει στό σπίτι τοῦ Θεοῦ. ῾Ο δίκαιος Συμεών ἀπό τήν ἀρχή τῆς ἱερωσύνης του, ἴσως καί τῆς ζωῆς του, πρόσεξε αὐτό τό νόμο. Καί παρακολουθοῦσε αὐστηρά τόν ἑαυτό του, τίς κινήσεις του νά ἰδεῖ τί κάνει μέσα στόν οἶκο τοῦ Θεοῦ.
Τό ἀποτέλεσμα τί ἦταν; Αὐτή ἡ μικρή σκέψη, αὐτό τό ἐλάχιστο τόν ἔκανε κάθε ἡμέρα νά προοδεύει πνευματικά. Γιατί; Εἶναι πολύ ἁπλό:
῞Οταν ὁ ἄνθρωπος ἀρχίζει νά παρακολουθεῖ τόν ἑαυτό του σέ κάθε ἀρετή, ἄν δέν φθάσει σέ τελειότητα δέν ἡσυχάζει. Καί γιά νά φθάσει σέ τελειότητα σέ μιά ἀρετή πρέπει σιγά-σιγά νά τίς ἀποκτήσει ὅλες. Νά γιά ποιό λόγο: ῎Ερχεται κάποιος μπαίνει μέσα στήν ἐκκλησία στέκει μέ προσοχή, κάνει τό σταυρό του μέ εὐλάβεια μπροστά στήν εἰκόνα τοῦ ἁγίου τοῦ ναοῦ καί τοῦ λέει ἀπό μέσα ἡ συνείδησή του. Τό σταυρό ξέρεις καί τόν κάνεις μεγάλο, δέν ἀφήνεις καί ἐκεῖνες τίς ἁμαρτίες πού κάνεις γιά νά ἔχεις καί τή συνείδησή σου πιό καθαρή;
Καί θέλωντας καί τήν ἄλλη μέρα πού θά ρθεῖ νά κάνει τό σταυρό του σωστά, καί νά ἀσπασθεῖ τόν ἅγιο, καί νά ἐλπίζει ὅτι ὁ ἅγιος θά εὐχαριστηθεῖ πού βλέπει τό πνεῦμα του καί θά αἰσθανθεῖ ὅτι τιμᾶται μέ τόν ἀσπασμό πού θά τοῦ κάνει, σκέπτεται καί λέγει στόν ἑαυτό του: φρόντισε καί διορθώσου λιγάκι γιά νά εὐχαριστηθεῖ καί νά σέ εὐλογήσει ὁ ἅγιος, τήν ὥρα πού τόν ἀσπάζεσαι.
Καί ἔτσι τί γίνεται; Αὐτή ἡ ἁπλή διάθεση νά εἶναι σωστός μέσα στήν ἐκκλησία γιατί εἶναι οἶκος Θεοῦ καί τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ παρακολουθεῖ καί βλέπει, αὐτό τό τόσο ἁπλό βοηθᾶ νά διορθωθεῖ σέ ὅλα.
῎Ετσι λοιπόν ὁ ἅγιος καί δίκαιος προφήτης Συμεών ἡμέρα μέ τήν ἡμέρα προόδευε πνευματικά. Καί ὅταν ἕνας ἄνθρωπος προοδεύει πνευματικά τί συμβαίνει; ᾿Αποκτᾶ μεγάλη καί βαθειά ἀγάπη. Γιά ποιούς; Γιά ὅλους. Δέν ξέρει πιά φίλους καί ἐχθρούς. ῎Ετσι καί ὁ ἅγιος καί δίκαιος Συμεών ἀπόκτησε ἀπό τήν προσευχή καί ἀπό τή ζωή μέσα στό ναό πολύ μεγάλη ἀγάπη. Καί μᾶς λέει τό εὐαγγέλιο προσευχόταν συνεχῶς παρακαλώντας τό Θεό νά δώσει λύτρωση στόν ᾿Ισραήλ, νά σώσει τό λαό του.
Φαντασθῆτε πόσο καθαρός πρέπει νά ἔχει γίνει ἕνας ἄνθρωπος γιά νά μή λέει «Θεέ μου δόσ’ μου ἐκεῖνο» ὅπως κάνουμε ἐμεῖς συνήθως, κάνε μου ἐκεῖνο... κάνε μου ἐκεῖνο... πού προσευχόμαστε γιά τόν ἑαυτό μας καί μόνο γιά τόν ἑαυτό μας.
Πῶς πρέπει νά προσευχόμαστε ἅμα ἔχομε ἀληθινή ἐπίγνωση τοῦ Θεοῦ; Γιά ὅλο τόν κόσμο! ῾Ο Συμεών προσευχόταν γιά ὅλο τόν κόσμο, νά τόν σώσει ὁ Θεός. ῞Οταν ἕνας ἄνθρωπος προσεύχεται, παρ᾿ ὅτι εἴμαστε ἁπλοί ἄνθρωποι, χωρίς τήν πνευματική πρόοδο καί τήν ἁγιωσύνη τοῦ Συμεών, ξέρομε ὅτι: ῾Ο Θεός ἀπαντάει. ῞Οταν τοῦ μιλᾶς ὁ Θεός σοῦ ἀπαντάει. ῎Εχει τόν τρόπο του ὁ Θεός καί ἀπαντάει. Σέ ἄλλους ἔμπρακτα καί σέ ἄλλους μιλάει καί πραγματικά μέ τό στόμα του καί ἀκοῦνε τή φωνή του. Στόν Συμεών ἀπάντησε μέ τή φωνή του. Τό πνεῦμα τό ἅγιο τοῦ εἶπε: Μήν ἀνησυχεῖς δέν θά πεθάνεις μέχρι πού αὐτό πού ζητᾶς θά τό ἰδεῖς. Θέλεις τή σωτηρία τοῦ ᾿Ισραήλ, τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ; Θά τήν δεῖς. Δέν θά πεθάνεις. Θά ἰδεῖς τή σωτηρία τοῦ ᾿Ισραήλ.
Καί ὅσο προόδευε ὁ Συμεών τόσο πιό πολύ τό πνεῦμα τό ἅγιο τοῦ ἀπεκάλυπτε καί τόν ἔπειθε, τοῦ ἔδινε τήν πληροφορία ὅτι θά ἰδεῖ τή σωτηρία τοῦ ᾿Ισραήλ. Ποιά ἦταν ἡ σωτηρία τοῦ ᾿Ισραήλ; Οἱ προφῆτες εἶχαν προαναγγείλει ὅτι τή σωτηρία θά τή φέρει ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ὁ Μεσσίας, ὁ Χριστός. Καί γι᾿ αὐτό ὁ Συμεών ὅταν τό ἅγιο Πνεῦμα τοῦ εἶπε ὅτι θά ἰδεῖ τή σωτηρία τοῦ ᾿Ισραήλ κατάλαβε ὅτι θά ἀξιωθεῖ νά ἰδεῖ τόν Υἱό τοῦ Θεοῦ, τό Χριστό.
Καί ἐπερίμενε. Πόσα χρόνια περίμενε; ῾Ο Θεός ξέρει...Ποῦ περίμενε; Στό ναό. Γιατί; Γιατί ἐκεῖ εἶναι ἡ φυσική θέση τοῦ Θεοῦ. Τί μᾶς λέγει αὐτό; Ποῦ πρέπει νά περιμένουμε νά βροῦμε τό Χριστό; Μπορεῖ νά τόν συναντήσεις καί στό σπήλαιο, μπορεῖ νά τόν συναντήσεις καί στή Ναζαρέτ, στή Βηθλεέμ, στό χωράφι, στήν κορφή τοῦ βουνοῦ, ἀλλά ὁπωσδήποτε θά τόν βρεῖς στό ναό, στόν οἶκο του, ὁπωδήποτε. ᾿Εκεῖ μπορεῖ, ἐδῶ ὁπωσδήποτε.
Καί τί ἔγινε; Ὅταν ἐπρόκειτο νά μποῦν ὁ ᾿Ιωσήφ μαζί μέ τήν Παναγία καί τό Χριστό στήν ἀγκαλιά στό ναό τό ἅγιο Πνεῦμα τοῦ εἶπε «ἦρθε ἡ ὥρα ἔλα στό ναό». Καί «ἦλθε ἐν τῷ πνεύματι εἰς τό ἱερόν». ῎Οχι μόνος του, ὄχι τυχαῖα.
«῏Ηλθε ἐν τῷ πνεύματι». Γιά φαντασθῆτε ἐμεῖς γιά νά πᾶμε σέ μιά ὑποδοχή θέλομε νά μᾶς δώσουν πρόσκληση. Νά μᾶς εἰδοποιήσουν. Νά ἔρθει κάποιος νά μᾶς πάρει ἀπό τό χέρι... Τόν Συμεών τόν ἐπῆρε ἀπό τό χέρι τό Πνεῦμα τό ἅγιο. ῾Ο ἴδιος ὁ Θεός τόν ἐκάλεσε καί τοῦ εἶπε «ἔλα τώρα νά ἰδεῖς ἐκεῖνο πού περιμένεις. ῎Ελα νά ἰδεῖς τή σωτηρία τοῦ ᾿Ισραήλ».
«῏Ηλθε ἐν τῷ πνεύματι εἰς τό ἱερόν». Καί ὅταν ἔμπαινε ὁ ᾿Ιωσήφ, ἡ Παναγία καί τό Βρέφος ἅπλωσε τά χέρια του τό πῆρε στήν ἀγκαλιά του καί κατάλαβε ποιός εἶναι. Τό Πνεῦμα τό ῞Αγιο τοῦ ἔδειξε, ὅπως ἔδειξε στόν ᾿Ιωάννη τόν Πρόδρομο, πού τοῦ εἶπε: «Σ’ ἐκεῖνον πού θά δεῖς νά κατεβαίνει πάνω του τό ἅγιο Πνεῦμα σάν περιστέρι ἐκεῖνος εἶναι ὁ ἀναμενόμενος».
Ἔτσι καί στόν Συμεών τοῦ εἶπε νά αὐτός εἶναι. Καί πῆγε ὁ γέρων Συμεών καί ἅπλωσε τήν ἀγκαλιά του καί ἐζήτησε νά πιάσει στά χέρια του τόν Κύριο ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστό. Καί συνέβη τό ἑξῆς συγκινητικό. ῏Ηταν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος μετά τήν Παναγία, πού ἔπιασε τό Χριστό στήν ἀγκαλιά του ξέρωντας ὅτι εἶναι ὁ Θεός. Γι᾿ αὐτό καί τόν ὀνομάζομε θεοδόχο. Εἶχε τή μεγάλη τιμή, τή μεγάλη εὐλογία, τή μεγάλη ἀμοιβή, τό μεγάλο μισθό ἀπό τό Θεό γιά ὅλη του τήν ἀρετή, γιά ὅλη του τή ζωή, γιά ὅλη τήν καλή του πολιτεία νά κρατήσει στά χέρια του τό Θεό ξέροντας ὅτι εἶναι ὁ Θεός.
Καί τί ἔκανε ἀφοῦ τόν ἐκράτησε στά χέρια του; Εὐλόγησε τό Θεό, δοξολόγησε τό Θεό καί εἶπε· «Νῦν ἀπολύεις τόν δοῦλον σου Δέσποτα ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τό σωτήριόν σου». Τώρα Θεέ μου ἄς πεθάνω. Διότι εἶδα τόν Σωτήρα τόν ὁποῖο ἑτοίμασες καί τόν ἔστειλες γιά ὅλο τόν κόσμο. «Φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν καί δόξαν λαοῦ σου ᾿Ισραήλ». Γιά νά φωτισθοῦν τά μάτια ὅλων τῶν ἐθνῶν καί νά δοξαστεῖ ὁ λαός του, ὁ ἐκλεκτός λαός του ὁ ᾿Ισραήλ, ὅπως καί ἐδοξάσθη μόνο ἀπό τό γεγονός ὅτι ἐγεννήθη ὁ Χριστός ἀπό ἕναν ᾿Ισραηλίτη καί ἀπό μιά ᾿Ισραηλίτισσα. Καί ἀπό τό γεγονός ὅτι οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι ἦσαν ᾿Ισραηλῖτες.
Ποιός ὑπεδέχθη τό Χριστό; ῎Οχι ὁ ᾿Ηρώδης, ὁ βασιλιάς. ῎Οχι ὁ ἀρχιερέας. ῎Οχι οἱ γραμματεῖς καί φαρισαῖοι, οἱ μεγάλοι θεολόγοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καί οἱ ἱεροκήρυκες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. ῎Οχι οἱ ἐπίσημοι, ὄχι οἱ ἄνθρωποι πού ἀποτελοῦσαν τούς ζηλωτές καί τούς ἀγωνιστές πού φαινόνταστε, ἀλλά ποιός; ῞Ενας ταπεινός ἄνθρωπος πού τό Θεό δέν τόν ἐλάτρευε μέ λόγια, ἀλλά μέ ἔργα βαθειά μέσα στή καρδιά του.
Τί ἦταν ὁ Συμεών; ῞Ενα γεροντάκι. Πόσης ἡλικίας; ᾿Εσχάτης, βαθύτατου γήρατος. Ποιό ἦταν τό προσόν τοῦ Συμεών; Τό ὅτι ἦταν εὐλαβής καί δίκαιος καί ὅτι ἀγαποῦσε τό λαό τόσο πολύ ὥστε προσευχόταν συνεχῶς παρακαλώντας τόν Θεό νά στείλει τή σωτηρία του. Πῶς τόν παρακαλοῦσε τό Θεό; Ἄς τό προσέξομε.
Οἱ δίκαιοι ἄνθρωποι ἀσκοῦν βία στό Θεό. Οἱ φίλοι τοῦ Θεοῦ τόν πιέζουν τόν Θεό. ῾Ο Θεός ντρέπεται τούς φίλους του. Τούς ντρέπεται καί τούς σέβεται περισσότερο ἀπ᾿ ὅτι ντρέπονται οἱ καλοί ἄνθρωποι τούς φίλους τους καί τούς ἀγαπητούς τους. ᾿Από ποῦ τό καταλαβαίνουμε αὐτό; Λέει σ᾿ ἕνα μέρος στή Παλαιά Διαθήκη ὅτι ὁ Θεός εἶχε πάρει τήν ἀπόφαση ἐξ᾿ αἰτίας τῶν πολλῶν ἁμαρτιῶν τοῦ ᾿Ισραήλ ὅταν ἦταν στήν ἔρημο μετά πού ἔφυγαν ἀπό τήν Αἴγυπτο καί περάσανε τήν ᾿Ερυθρά θάλασσα, ἀπό τίς πολλές ἁμαρτίες πού ἔκαναν ὀργίσθηκε τόσο πολύ ὥστε πῆρε τήν ἀπόφαση νά τούς ἐξολοθρεύσει.
Καί τότε τί ἔγινε; Στάθηκε ὁ προφήτης Μωϋσῆς καί προσευχόταν. Νά συγχωρέσει τό λαό ὁ Θεός. Καί τί ἔλεγε ὁ Θεός; ῎Αφησέ με... ἄφησέ με νά τούς ἐξολοθρέψω. Πάψε νά προσεύχεσαι γιά νά μπορέσω νά κάνω ἐκεῖνο πού θέλω.
Ποιός τόν ἐμπόδιζε τό Θεό; ῾Ο Μωϋσῆς. Μέ τί; Μέ τήν προσευχή του. Μά καλά τί ἦταν ὁ Μωϋσῆς; Καί τί ἦταν ὁ Θεός; Δέσμευε ἡ προσευχή τοῦ Μωϋσῆ τό Θεό; Ναί, τόν ἐδέσμευε. Ποιός μᾶς τό λέει; ῾Ο Θεός. Γιατί τόν ἐδέσμευε; Ντρεπόταν τήν ἀρετή του. Ποῦ ἀλλοῦ τό βλέπομε αὐτό; Στό παράδειγμα τοῦ ἁγίου προφήτου ᾿Αβραάμ. ῞Οταν ἐπρόκειτο νά καταστρέψει ὁ Θεός τά Σόδομα καί τά Γόμορα παρουσιάσθηκε στόν ᾿Αβραάμ καί τοῦ ἀπεκάλυψε τό σχέδιο του καί ὁ ᾿Αβραάμ τοῦ εἶπε:
Θεέ μου, θά καταστρέψεις δικαίους καί ἀσεβεῖς, ὅποιον πάρει ἡ μπόρα; ῎Ετσι τό κάνεις ἐσύ ὁ Θεός;
Καί ὁ Θεός ἀπάντησε· Μή γένοιτο. Ποτέ δέν θά ἐπιτρέψω νά γίνει αὐτό τό πρᾶγμα. ᾿Αλλά τί λές ἐσύ;
Λέει ὁ ᾿Αβραάμ: ἄν εἶναι πενήντα δίκαιοι μέσα στό Σόδομα καί τά Γόμορα θά ἀφήσεις νά καταστραφοῦν πενήντα δίκαιοι, ἐξ᾿ αἰτίας τῶν ἄλλων. Δέν τούς χαρίζεις καλύτερα καί τούς ἄλλους; Δέν τούς ντρέπεσαι τούς πενήντα δικαίους; Θά τούς ἐξολοθρέψεις ἔτσι ἐπειδή τούς πῆρε καί αὐτούς ἡ μπόρα ἀπό τούς πολλούς ἀσεβεῖς;
Τοῦ ἀπαντάει ὁ Θεός: Ποτέ. ῎Αν εἶναι πενήντα θά τούς συγχωρήσω ὅλους.
Γυρίζει ὁ ᾿Αβραάμ καί λέει καί ἄν εἶναι σαράντα;
Καί γιά τούς σαράντα θά τούς συγχωρήσω.
῎Αν εἶναι εἴκοσι;
Καί γιά τούς εἴκοσι τούς συγχωρῶ.
Προσθέτει ὁ ᾿Αβραάμ καί λέει: Θεέ μου, ἐγώ εἶμαι γῆ καί σποδός . Τί εἶμαι ἐγώ μπροστά σου Θεέ μου; Χῶμα εἶμαι, στάκτη εἶμαι. Νά μιλήσω μιά φορά ἀκόμα; Σέ ποιόν τολμάω καί μιλάω; ᾿Αλλά μιά καί μοῦ ἔδωσες ἐσύ τό θάρρος τολμάω γιά μιά ἀκόμα φορά καί λέω: ἄν εἶναι δέκα;
Τοῦ ἀπάντησε ὁ Θεός: γιά τούς δέκα θά συγχωρήσω ὅλους ἀνεξαιρέτως ὅλους τούς ἀνθρωπους τόσο πολύ τούς σέβομαι ἐγώ.
Καί τί ἔγινε; Ντράπηκε ὁ ᾿Αβραάμ νά προσθέσει κάτι καί νά κατέβει, νά τοῦ εἰπεῖ: ᾿Αλλά καί ἄν εἶναι δύο-τρεῖς, ἕνας τί θά κάνεις; Δέν τόν σέβεσαι αὐτόν τόν ἕνα;
Δέν ξέρομε ἄν μίλαγε ἀκόμη ὁ Ἀβραάμ μήπως ὁ Θεός τόν ντρεπόταν καί τοῦ ἔλεγε: Δέν πειράζει ᾿Αβραάμ, ἀλλά δέν ἐσιώπησε ὁ Θεός καί τοῦ λέει: κοίταξε ἐκεῖ εἶναι ὁ Λώτ. ῞Ενας εἶναι... ἐγώ τόν ντρέπομαι. ῾Ο Θεός λέει ἕνας δίκαιος εἶναι ἐγώ τόν ντρέπομαι. ᾿Από μόνος του ὁ Θεός τό λέει ἐγώ τόν ντρέπομαι καί τόν σέβομαι.
Δέν θά πάει καί αὐτός μαζί μέ τούς ἀσεβεῖς.
Τό ἅγιο εὐαγγέλιο μᾶς λέγει ὅτι ὁ προφήτης Συμεών παρακαλοῦσε τό Θεό νά μήν ἰδεῖ θάνατον, μέχρι πού νά δεῖ τό Χριστό, νά ἰδεῖ νά σώζεται ὁ λαός τοῦ Θεοῦ. Καί ὁ Θεός ντράπηκε, ντράπηκε τίς ἀρετές τοῦ Συμεών καί τοῦ ἔκανε τό χατήρι. Νά μήν πεθάνει, νά ζεῖ νά ἔχει πάει σέ γηρατειά πολύ βαθειά γιά νά φθάσει νά ἀξιωθεῖ νά ἰδεῖ τό Χριστό. Τί μᾶς λέει αὐτό; Μᾶς λέγει ὅτι ὅ,τι κάνεις πρός δόξα καί τιμή τοῦ Θεοῦ, ὅσο κουραστεῖς νά ἀποκτήσεις ἀρετές πνευματικές νά τηρήσεις τό θέλημα τοῦ Θεοῦ εἶναι παρακαταθήκη, κατάθεση στό ταμεῖο πού θά σοῦ δώσει τό μεγαλύτερο τόκο. ῎Οχι τά 100, 110 δηλαδή 10% τόκο, ἀλλά τό 1 θά σοῦ δώσει τόκο 100. Ἤ τό 1 τόκο θά σοῦ δώσει 1000. ᾿Αλλά καί αὐτό πού λέμε τό 1 τόκο 100 καί τό 1 τόκο 1000 εἶναι γελοιότητα. Γιατί εἶναι γελοιότητα; Γιατί τί ἀξία ἔχει, ὁ κόπος τόν ὁποῖο κάνεις σέ σύγκριση μέ τήν ἀξία ἐκείνου πού θά σοῦ δώσει ὁ Θεός;
Μόνο τό γεγονός ὅτι ὁ δίκαιος Συμεών ἀξιώθηκε νά κρατήσει στήν ἀγκαλιά του τό Χριστό τί ἀμοιβή εἶναι γιά ὅλους τούς κόπους πού ἔκανε στή ζωή του ἑκατό χρόνια; Χιλιοπλάσια. Γιατί; Ποιό θησαυρό ἐκράτησε; Θά εἰπεῖτε: Μά κράτησε τόν Χριστό μόνο γιά ἕνα λεπτό. Ναί, γιά ἕνα λεπτό, αὐτό τό ἕνα λεπτό τί εὐλογία ἐπῆρε; Τί ἔκανε τήν ῾Υπεραγία Θεοτόκο ὑπερτέρα τῶν Χερουβείμ καί τῶν Σεραφείμ; ῞Οτι κράτησε στήν ἀγκαλιά της καί στήν κοιλιά της τό Χριστό. Αὐτό τήν ἔκανε ἀνωτέρα ἀπό τά Χερουβείμ καί τά Σεραφείμ.
Πρίν νά ἔλθει ὁ Χριστός στόν κόσμο αὐτή τήν εὐλογία οἱ ἄνθρωποι τήν ἀκούγανε, τήν φανταζόντουσαν καί κλαίγανε. Τόν προφήτη ᾿Αβραάμ, τόν ἔπιανε συγκίνηση καί θλίψη ὅταν σκεπτόταν, σάν προφήτης, ὅτι μιάν ἡμέρα θά σαρκωθεῖ ὁ Θεός, θά ἔρθει στόν κόσμο καί αὐτός δέν θά ἔχει τήν χαρά, τήν εὐλογία, τό πλοῦτο νά τόν ἰδεῖ. Ποιός τό λέει αὐτό; ῾Ο Χριστός. Λέει «πολλοί προφῆται καί δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἅ βλέπετε, καί οὐκ εἶδον καί ἀκοῦσαι ἅ ἀκούετε, καί οὐκ ἤκουσαν» .
Τί ἦταν αὐτοί; Προφῆτες. ῾Ο Θεός μίλαγε μέ τό στόμα τους. Καί αὐτοί κλαίγανε. Καί λέγανε σέ τί καταραμένη ἐποχή ζοῦμε καί τί εὐκαιρία χάσαμε μέ τό νά γεννηθοῦμε τόσα χρόνια μπροστά. Νά προφητεύομε καί νά μήν ἀξιωθοῦμε νά τόν δοῦμε.
Ὁ ᾿Αβραάμ «ἠγαλιάσατο ἴνα ἴδει τήν ἡμέρα τήν ἐμήν» λέει ὁ Χριστός. Καί ὁ ᾿Αβραάμ εἶχε μία μεγάλη χαρά. Ποιά ἦταν ἡ χαρά; ῎Οχι νά τόν κρατήσει ἁπλῶς νά ἰδεῖ. ῾Απλῶς νά ἰδεῖ «τήν ἡμέραν τήν ἐμήν». Νά τήν προβλέψει. Καί φαντασθῆτε ὁ Συμεών ἀξιώθηκε νά πάρει πολύ μεγαλύτερη εὐλογία καί ἀπό τόν ᾿Αβραάμ καί ἀπό τόν Μωϋσῆ. Τί εἶναι ὁ ᾿Αβραάμ; ῾Ο Χριστός ὅταν θέλει νά εἰπεῖ παράδεισος λέει ἡ ἀγκαλιά τοῦ ᾿Αβραάμ. Τί εἶναι ὁ ᾿Αβραάμ; ῾Ο συμβολισμός τοῦ παραδείσου. Ποιός εἶναι ὁ ἐκλεκτώτερος ἄνθρωπος στόν κόσμο; Πρίν ἀπό τήν Παναγία καί ἀπό τόν Πρόδρομο καί ἀπό τούς ῾Αγίους ᾿Αποστόλους μόνον ὁ ᾿Αβραάμ. Μόνο ὁ ᾿Αβραάμ ἦταν ὁ ἐκλεκτότερος ἄνθρωπος στόν κόσμο. Γι᾿ αὐτό καί ὅταν θέλανε νά εἰποῦνε παράδεισο λέγανε κοντά στόν ᾿Αβραάμ, στήν ἀγκαλιά τοῦ ᾿Αβραάμ. Μακάρι νά σέ πάρει ὁ Θεός ἐκεῖ πού εἶναι ὁ ᾿Αβραάμ. ᾿Εμεῖς λέμε:᾿Εκεῖ πού εἶναι ἡ Παναγία νά βρεθοῦμε.
Ὁ Συμεών ἀξιώθηκε νά πάρει εὐλογία μεγαλύτερη ἀπό τόν ᾿Αβραάμ. Μπορείτε νά καταλάβετε γιατί; ῾Ο Θεός δέν εἶναι ἄδικος. ῾Ο Θεός εἶναι δίκαιος καί ἀμοίβει τόν καθένα, ὅπως τοῦ ἀξίζει. Καί τόν Συμεών τόν ἄμειψε μέ αὐτό τόν τρόπο ἐπειδή τοῦ ἄξιζε, ἦταν καλύτερος ἀπό τόν ᾿Αβραάμ. Εἶχε πιό καλή ψυχή, ἀγαποῦσε καί φοβόταν τό Θεό περισσότερο.
Ταυτόχρονα, λέει, παρουσιάστηκε καί μία γυναίκα, ἡ ὁποία ὀνομαζόταν ῎Αννα. καί αὐτή, δέν ἐτόλμησε νά πάει νά πιάσει τό Χριστό στά χέρια τής, ἀλλά ἐστάθηκε δίπλα καί διεκήρυττε τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Διεκήρυττε ὅτι τώρα ἦρθε ἡ λύτρωση, ἦρθε ἡ σωτηρία. προφήτευε, δοξολογοῦσε τό Θεό.
῎Ας ἰδοῦμε ποιά ἦταν αὐτή ἡ γυναίκα. Αὐτή ἦταν μία γυναίκα ἡ ὁποία ὅταν ἦταν νέα ἔζησε παρθένος, ἔζησε ὅπως πρέπει νά ζεῖ κάθε σεμνός ἄνθρωπος πού σέβεται τό νόμο τοῦ Θεοῦ. Καί ἀφοῦ παντρεύτηκε ἔζησε μέ τόν ἄνδρα της ἑπτά χρόνια. Καί ὁ ἄνδρας της πέθανε. Καί μετά;
Ἡ ἁγία καί δικαία γυναίκα, ἡ ῎Αννα, ὅταν ἐχήρεψε μετά ἀπό ἑπτά χρόνια συζυγικῆς ζωῆς λέει τό ἅγιο εὐαγγέλιο ἔκανε τή ζωή της ἐκκλησία-σπίτι, σπίτι-ἐκκλησία καί πήγαινε συνεχῶς στήν ἐκκλησία καί προσευχόταν.
Τότε ἡ ῾Αγία ῎Αννα ἦταν 84 χρονῶν. Πόσα χρόνια ἔζησε χήρα; Περίπου πενήντα. Πενήντα χρόνια ἐκκλησία, σπίτι καί προσευχή. Καί αὐτή ἡ γυναίκα τῆς ὁποίας ἐφανέρωσε τόν Χριστό τό Πνεῦμα τό ἅγιο τήν ἔκανε προφήτη, καί πῆγε νά ὑποδεχθεῖ τό Χριστό.
῾Ο Συμεών καί ἡ ῾Αγία ῎Αννα. Τί ἦταν καί οἱ δυό; Δυό ἄνθρωποι πού εἶχαν ξεχάσει ὅλο τόν κόσμο εἶχαν κάνει ζωή τους τήν προσευχή. Τί μᾶς δείχνει αὐτό; ῞Οτι πάνω ἀπ᾿ ὅλα στή ζωή τό πιό εὐάρεστο περισσότερο ἀπό ὅλα εἶναι ἡ ἀγάπη τῆς ἐκκλησίας καί τῆς προσευχῆς. Ἄς δοῦμε τόν ἑαυτό μας. ᾿Εμεῖς δέν ζοῦμε πρό Χριστοῦ, πού ἦταν ἡ κυριαρχία τῆς ἁμαρτίας, τῆς διαφθορᾶς. Ζοῦμε μετά Χριστόν.
᾿Εμεῖς ἔχομε τή διδασκαλία καί τό φῶς τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. ῎Εχομε τή διδασκαλία τοῦ παραδείγματος τῆς Παναγίας, τοῦ Προδρόμου, τοῦ Συμεών, τῆς ῎Αννης, τῶν ἁγίων ᾿Αποστόλων. Καί ἐμεῖς οἱ χριστιανοί προσπαθοῦμε νά ξεμπλέξομε μέ τό θέμα τῆς προσευχῆς κάνοντας τό βράδυ τό σταυρό μας, καί λέγοντας δυό λόγια. Τί λόγια; Λέμε στό Θεό τά θέματά μας, τά προβληματά μας. Θεέ μου θέλω ἐκεῖνο καί ἐκεῖνο.
Τί εἶναι ὀ Θεός καί τοῦ δίνεις τά θέματά σου; ῾Υπάλληλός σου; ᾿Εντολοδόχος σου; Ὑπηρέτης σου;
Ὁ Θεός σοῦ ἔδωσε εἴκοσι τέσσερις ὥρες, τόν τιμᾶς μόνο ἕνα λεπτό γιά νά κάνεις ἕνα σταυρό; ᾿Αφιερώνεις στόν ἑαυτό σου, στόν κόσμο, νά μήν ποῦμε στόν πονηρό ὥρες πολλές, ἀφιερώνεις στό διάβολο ὥρες πολλές καί ἀφιερώνεις στό Θεό ἕνα μόνο λεπτό τό βράδυ κάνοντας τό σταυρό σου; Πόσο πρέπει νά ἀφιερώσει κανείς στό Θεό; ῾Η ἀπάντηση εἶναι «ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» ὅλη τήν ὥρα. ῞Αμα καταλάβομε τί εἶναι ἡ ψυχή μας, πρέπει νά προσευχόμαστε ὅλη τήν ὥρα. ᾿Ακατάπαυστα.
Τί πρέπει νά τοῦ λέμε τοῦ Θεοῦ;
Στό Θεό δέν πρέπει νά λέμε τίποτα. Γιατί; Γιατί τά ξέρει ὅλα. Νά τοῦ εἰπεῖς ποιός εἶσαι; Σέ ξέρει. ᾿Εσύ δέν τόν ξέρεις τόν ἑαυτό σου. ῾Ο Θεός τόν ξέρει ἄριστα. ᾿Εσύ δέν ξέρεις τί ἔχει ἡ καρδιά σου μέσα, τί ἐπιθυμεῖς. ῾Ο Θεός ξέρει τί ἔχει ἡ καρδιά σου. ᾿Εσύ δέν ξέρεις τί θά φέρει ἡ αὔριο. ῾Ο Θεός τό ξέρει.
Τί χρειάζεται νά κάνεις; Νά τοῦ εἰπεῖς Θεέ μου σέ εὐχαριστῶ. Πού δέν κάνουμε οὐσιαστικά ποτέ. Γιατί;
Πρῶτα ἀπ᾿ ὅλα γιατί μέ ἔπλασες.
Δεύτερο γιατί μέ ἀξίωσες νά ξέρω τό ὄνομά σου.
Τρίτο, μέ ἀξίωσες νά γνωρίσω τό Χριστό. Νά ξέρω τίς ἀρετές τῆς Παναγίας. Μέ ἀξίωσες ἔστω καί μιά φορά στή ζωή μου νά μπῶ μέσα στήν ἐκκλησία καί νά κάνω τό σταυρό μου. Τί εἶναι ἡ ἐκκλησία; Παράδεισος. ῾Ο τόπος πού ζοῦσε ὁ ᾿Αδάμ καί ἡ Εὔα πρίν νά ἁμαρτήσουν. Αὐτό εἶναι ἡ ἐκκλησία. Καί μᾶς ἀξιώνει καί μᾶς ὁ Κύριοςκαί μπαίνουμε μέσα.
῞Ενας ἅγιος προσευχόταν καί ἔλεγε στό Θεό. Ἐγώ Θεέ μου, δέν ξέρω οὔτε τί εἶναι καλό οὔτε τί μέ συμφέρει οὔτε τί θέλεις νά μοῦ δώσεις. Σοῦ λέω λοιπόν μόνο τήν ἀλφαβῆτα. Εἰκοσιτέσσερα εἶναι τά γράμματα. Πάρε ὅσα θέλεις, φτιάξε ὅτι θέλεις καί πές ὅτι... εἶναι προσευχή μου. ῞Οτι θέλεις γιά δοξολογία, ὅτι θέλεις γιά δικά μου αἰτήματα... Ἔτσι ἔκανε τήν καλύτερη ἀπ᾿ ὅλες τίς προσευχές.
Τό ἀλφάβητο πού μᾶς παρέδωσαν οἱ πατέρες μας, εἶναι ἡ προσευχή :«Κύριε, ᾿Ιησοῦ Χριστέ, Υἱέ τοῦ Θεοῦ ἐλέησόν με τόν ἁμαρτωλό». Τί εἴμαστε; ῾Αμαρτωλοί. Τί σχέση μπορεῖ νά ἔχει ἡ μεγάλη δόξα τοῦ Θεοῦ μέ τήν ἁμαρτία; ᾿Απάντηση. Καμμία. Νά τό ὁμολογοῦμε καί λέμε καμμία σχέση δέν μπορῶ νά ἔχω ἐγώ μέ ἐσένα Χριστέ μου, παρά μόνο ἐάν ἐσύ μέ ἀγαπᾶς, μέ εὐσπλαγχνισθεῖς καί σύ θέλεις νά μέ πάρεις στά χέρια σου καί νά μέ σηκώσεις στήν ἀγκαλιά σου νά μέ κάνεις παιδί σου. Γι᾿ αὐτό, ἡ πιό βαθειά καί πνευματική προσευχή πού μποροῦμε νά κάνουμε καί πρέπει νά τή λέμε ἀπό τό πρωΐ μέχρι τό βράδυ καί ἀπό τό βράδυ μέχρι τό πρωΐ, εἰ δυνατόν, καί ὅταν θά εἴμαστε κοιμισμένοι εἶναι τό Κύριε ᾿Ιησοῦ Χριστέ, Υἱέ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με τόν ἁμαρτωλόν.
Κάνοντας αὐτό, ὁπωσδήποτε ὁ Θεός μᾶς δίνει χάρη. Πόση χάρη; Μᾶς ἔχει δώσει τή μεγάλη χάρη νά μεταλαμβάνουμε τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος του. ῎Ετσι λοιπόν προσευχόμενοι καί προετοιμαζόμενοι κοινωνοῦμε ἀξίως τό σῶμα Του καί τό αἷμα Του.
ΑΜΗΝ.
Τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Νικοπόλεως κυροῦ Μελετίου.
(Πηγή: Ζωηφόρος )
Η Υπαπαντή του Χριστού,
Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ.κ. Ιεροθέου Βλάχου
Σαράντα ήμερες από την κατά σάρκα Γέννηση Του ό Χριστός προσφέρθηκε στον Ναό, σύμφωνα με τα καθιερωμένα από τον νόμο. Και επειδή εκεί στον Ναό του έγινε υποδοχή από πνευματοκίνητους ανθρώπους, και μάλιστα επειδή ό Συμεών τον πήρε στην αγκαλιά του, γι' αυτό και λέγεται Υπαπαντή. Ή λέξη προέρχεται από το ρήμα υπαντάω και σημαίνει έρχομαι σε συνάντηση κάποιου.
Ή Εκκλησία καθόρισε ή μεγάλη αυτή Δεσποτικοθεομητορική εορτή να εορτάζεται την 2α Φεβρουαρίου, γιατί αυτή ή ήμερα είναι ή τεσσαρακοστή από την 25η Δεκεμβρίου, πού εορτάζεται ή Γέννηση του Χριστού κατά σάρκα. Με αυτόν τον τρόπο διαιρεί τον ετήσιο χρόνο με τους σταθμούς της θείας οικονομίας και τον ευλογεί. Ταυτόχρονα δίνει στον άνθρωπο την δυνατότητα να μυηθή στο μεγάλο μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του θεού.
Το περιστατικό της προσφοράς του Χριστού στον Ναό, κατά την. τεσσαρακοστή ήμερα από την Γέννηση Του περιγράφεται μόνον από τον Ευαγγελιστή Λουκά (Λουκ. 6', 22-39).
α'
Ό ίδιος ό Θεός, δηλαδή ό άσαρκος Λόγος του θεού, έδωσε την εντολή του καθαρισμού κατά την τεσσαρακοστή ήμερα στον Μωϋσή και είχε καθιερωθή για όλους τους Ισραηλίτας. Και μάλιστα ή εντολή αυτή δόθηκε στον Μωϋσή πριν ακόμη γίνη ή έξοδος των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο, δηλαδή πριν την διάβαση τους από την Ερυθρά θάλασσα.
Ή σχετική εντολή είναι ή εξής: «Είπε δε Κύριος προς Μωϋσήν λέγων αγίασόν μοι πάν πρωτότοκον πρωτογενές διανοϊγον πάσαν μήτραν εν τοις υιοίς Ισραήλ από ανθρώπου έως κτήνους, εμοί εστίν» (Εξ, ιγ', 1-2). Αυτή ή εντολή αναφερόταν και στα πρωτότοκα αρσενικά των ζώων, τα όποια έπρεπε να ξεχωρίζωνται και να προσφέρωνται στον Θεό. Ή εντολή του Θεού ήταν σαφής: «και αφελείς πάν διανοίγον μήτραν, τα αρσενικά, τω Κυρίω» (Εξ. ιγ', 12).
Αυτή ή αφιέρωση ήταν σημείο αναγνωρίσεως της ευεργεσίας του Θεού, και απόδειξη ότι ανήκουν σε Αυτόν. Είναι γνωστόν ότι ή εντολή της αφιερώσεως του πρωτοτόκου αρσενικού παιδιού δόθηκε στον Ισραηλιτικό λαό, δια του Μωϋσέως, αμέσως μετά την πάταξη των πρωτοτόκων παιδιών των Αιγυπτίων, οπότε ό Φαραώ αμέσως έδωσε την άδεια της εξόδου, και βέβαια πριν ακόμη περάσουν την Ερυθρά θάλασσα. Είναι χαρακτηριστική ή αιτιολογία της πράξεως αυτής: «εν γαρ χειρί κραταιά εξήγαγε σε Κύριος ό Θεός εξ Αιγύπτου» (Εξ. ιγ', 9).
Σε άλλο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, στο Λευιτικό, φαίνεται ότι ό Θεός δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για την τελετή της αφιερώσεως και της ευγνωμοσύνης. Ή γυναίκα πού θα γέννηση αρσενικό παιδί θα του κάνη την περιτομή την ογδόη ήμερα και κατά την τεσσαρακοστή ήμερα θα το προσφέρη στον Ναό. Και μαζί με την προσφορά του γεννηθέντος «προσοίσει αμνόν ενιαύσιον άμωμον εις ολοκαύτωμα, και νεοσσόν περιστεράς ή τρυγόνα περί αμαρτίας επί την θύραν της σκηνής του μαρτυρίου προς τον ιερέα» (Λευιτ. ιβ', 1-6).
Αφού Αυτός ό ίδιος ό Λόγος του Θεού έδωσε τον νόμο στον Μωϋσή, όταν προσέλαβε την ανθρωπινή σάρκα έπρεπε να τον εφαρμόση, για να μη φανή παραβάτης του νόμου. Ό άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας λέγει ότι όταν βλέπη κανείς τον Χριστό να τηρή τον νόμο αυτόν δεν πρέπει να σκανδαλισθή, ούτε Αυτόν πού είναι ελεύθερος να τον θεώρηση δούλο, αλλά να εννοήση περισσότερο «της οικονομίας το βάθος».
Και ή τήρηση του νόμου της προσφοράς στον Ναό υπάγεται στο μυστήριο της θείας κενώσεως του Υιού και Λόγου του Θεού.
Επίσης, κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ό Χριστός δεν είχε ανάγκη καθαρισμού, αφού ό καθαρμός νομοθετήθηκε στην Παλαιά Διαθήκη και για τους γεννήτορας και για τα γεννώμενα, αλλά το έκανε χάριν υπακοής στον Νόμο πού Αυτός ό Ίδιος έδωσε. Δεν είχε ανάγκη καθαρμού ό Χριστός, γιατί συνελήφθη ασπόρως και γεννήθηκε αφθόρως. «Πάντως ουκ ην χρεία καθαρισμού, άλλ' υπακοής ην έργον». Βέβαια, ή υπακοή έχει την έννοια της υπακοής στον νόμο του Θεού, αλλά και της υπακοής του νέου Αδάμ, εν αντιθέσει με την ανυπακοή του παλαιού Αδάμ. Και εάν ή ανυπακοή του πρώτου Αδάμ είχε συνέπεια την πτώση και την φθορά, ή υπακοή του νέου Αδάμ, του Χριστού, επανέφερε την παρακούσασα ανθρώπινη φύση στον Θεό και θεράπευσε τον άνθρωπο από την ευθύνη της παρακοής.
β'
Ή προσαγωγή των παιδιών στον Ναό την τεσσαρακοστή ήμερα ήταν εορτή καθαρισμού. Ή μητέρα και το παιδί έπρεπε να καθαρισθούν από τις συνέπειες της γεννήσεως.
Βεβαίως, ή γέννηση των παιδιών είναι ευλογία του Θεού, αλλά δεν πρέπει να αγνοήται ότι ό τρόπος με τον όποιο γεννάται ό άνθρωπος είναι καρπός και αποτέλεσμα της πτώσεως, είναι οι λεγόμενοι δερμάτινοι χιτώνες, πού φόρεσε ό Αδάμ μετά την πτώση και την απώλεια της Χάριτος του Θεού. Μέσα στα πλαίσια αυτά πρέπει να δούμε το ψαλμικό: «Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην και εν αμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου» (Ψαλμ. 50, 7). Τελικά, ό Θεός ευλόγησε αυτόν τον τρόπο γεννήσεως του ανθρώπου, κατά παραχώρηση, αλλά όμως είναι καρπός της πτώσεως. Τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά πρέπει να ενθυμούνται αυτήν την πραγματικότητα. Μέσα στα θεολογικά αυτά πλαίσια πρέπει να ερμηνευθή ή τελετή του καθαρισμού.
Όταν σκεφθούμε αυτές τις θεολογικές αλήθειες μπορούμε να δούμε ότι ούτε ό Χριστός ούτε ή Παναγία είχαν ανάγκη καθαρισμού. Ή άσπορη σύλληψη και ή άφθορη γέννηση δεν συνιστούν ακαθαρσία.
γ΄
Ή εντολή του Θεού πού δόθηκε στον Μωϋσή έλεγε: «Γυνή, ήτις εάν σπερματισθή και τέκη άρσεν, και ακάθαρτος έσται επτά ημέρας» (Λεατ. ι6', 2). Αυτό το χωρίο εμμέσως δείχνει την καθαρότητα της Παναγίας, γιατί ακάθαρτος είναι ή γυναίκα πού θα γέννηση αφού σπερματωθή από άνδρα. Ή Παναγία, όμως, συνέλαβε εκ Πνεύματος Αγίου και όχι σπερματικώς, και γι' αυτό δεν ήταν ακάθαρτη. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπαγόταν στην περίπτωση αυτή, αλλά πήγε στον Ναό για να τήρηση τον νόμο.
Ή εντολή του Θεού ήταν σαφής: «αγίασόν μοι πάν πρωτότοκον πρωτογενές διανοίγον πάσαν μήτραν» (Εξ. γι', 2). Αυτή ή εντολή ταυτόχρονα είναι προφητεία, πού αναφέρεται στην σάρκωση του Υιού και Λόγου του Θεού και δεν έχει απόλυτη εφαρμογή σε κάθε πρωτότοκο αρσενικό παιδί.
Το χωρίο αυτό δεν έχει απόλυτη σχέση με τις γεννήσεις των άλλων πρωτοτόκων, γιατί κανείς άνθρωπος, ούτε ό πρωτότοκος, ανοίγει την μήτρα της μητέρας του. Ό Μ. Αθανάσιος σε σχετική ομιλία του λέγει ότι δεν ανοίγουν τα βρέφη την μήτρα της μητέρας τους, «άλλ' ή του ανδρός προς την γυναίκα συνέλευσις». Ή μήτρα ανοίγει κατά την συνέλευση του ανδρογύνου και την σύλληψη του παιδιού. Μόνον ό Χριστός άνοιξε την μήτρα της μητέρας Του, χωρίς βεβαίως να καταστρέψη την παρθενία, αφού την άφησε και πάλιν κεκλεισμένη. «Όταν μηδενός έξωθεν κρούσαντος, αυτό το βρέφος έσωθεν διανοίγει».
Ό άγιος Νικόδημος ό αγιορείτης, αφού αναφέρει ότι αυτό πού γινόταν στην Παλαιά Διαθήκη ήταν τύπος της Γεννήσεως του Χριστού, στην συνέχεια λέγει ότι μόνο ό Χριστός άνοιξε την παρθενική μήτρα «θεοπρεπώς και υπέρ κατάληψιν ανοίξας γαρ αυτήν εν τω γεννάσθαι, κεκλεισμένην πάλιν διεφύλαξεν, ώσπερ ην προ του συλληφθήναι και γεννήσαι».
Ό Χριστός είναι πρωτότοκος, και έτσι χαρακτηρίζεται στην Αγία Γραφή. Βέβαια, αυτός ό χαρακτηρισμός δεν δηλώνει ότι υπάρχει και δευτερότοκος και τριτότοκος, αλλά ότι γεννήθηκε πρώτος, ανεξάρτητα αν υπάρχη δεύτερος ή τρίτος. Ό ορός «πρωτότοκος» πρέπει να συνδεθή με το «μονογενής», όπως και πάλι χαρακτηρίζεται ό Χριστός στην Αγία Γραφή.
Ό όρος πρωτότοκος αναφέρεται και στις δύο γεννήσεις του Χριστού, δηλαδή στην προαιώνια από Παρθένο Πατέρα, χωρίς μητέρα, και την εν χρόνω γέννηση από Παρθένο Μητέρα, χωρίς πατέρα (άγ. Γρηγόριος Παλαμάς).
Ό Χριστός λέγεται πρωτότοκος κατά τρεις τρόπους. Πρώτον, γιατί γεννήθηκε από τον Πατέρα προ πάντων των αιώνων. Ό "Απόστολος Παύλος λέγει: «ος εστίν εικών του θεού του αοράτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως» (Κολ. α', 15). Και όπως είδαμε προηγουμένως το «πρωτότοκος» ταυτίζεται με το «μονογενής». Δεύτερον, λέγεται πρωτότοκος κατά την ανθρώπινη γέννηση, και ανεξάρτητα αν γεννήθηκε άλλος από την Παναγία. «Και έτεκεν τον Υιόν αυτής τον πρωτότοκον» (Λουκ. β', 7). Και τρίτον, λέγεται πρωτότοκος εκ των νεκρών, γιατί πρώτος Αυτός αναστήθηκε, και έτσι έδωσε την δυνατότητα σε κάθε άνθρωπο να αναστηθή στον κατάλληλο καιρό. Ό χαρακτηρισμός «γέννηση» λέγεται και για την ανάσταση, γιατί ή ανάσταση θεωρείται γέννηση. Ό "Απόστολος Παύλος λέγει: «ος εστίν αρχή, πρωτότοκος εκ των νεκρών» (Κολ. α', 18). Ή πρώτη έννοια του πρωτότοκου συνδέεται με την κατά φύση του Υιού του Θεού γέννηση, ό όρος, δηλαδή, αναφέρεται στην θεολογία, και οι άλλες δύο συνδέονται με την ενανθρώπηση του Λόγου και αναφέρονται στην οικονομία.
Κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης ό Χριστός για να ζωοποιήση την δική μας ανθρώπινη φύση έγινε πρωτότοκος κατά τρεις τρόπους. Φυσικά, με αυτό πού λέγει, δεν εννοεί την προ πάντων των αιώνων γέννηση Του από τον Πατέρα. Έτσι, όπως ή δική μας ανθρώπινη φύση ζωοποιειται με τρεις γεννήσεις, ήτοι την από την μητέρα μας, την από του Βαπτίσματος και την από τους νεκρούς πού ελπίζουμε να γίνη στο μέλλον, το ίδιο και ό Χριστός έγινε πρωτότοκος για μας με τρεις τρόπους, ώστε να ζωοποιηθή και να θεοποιηθή ή δική μας ανθρώπινη φύση. Διότι, εκτός από την σωματική γέννηση πρέπει οπωσδήποτε να ακολουθήση και ή πνευματική.
δ'
Είναι συγκινητική ή σκηνή πού ό Χριστός προσφέρεται ως νήπιο, ως βρέφος στον Ναό. Ό προαιώνιος Θεός, πού ταυτόχρονα ως Λόγος του Θεού ήταν πάντοτε ενωμένος με τον Πατέρα Του και το Άγιον Πνεύμα, και διηύθυνε τον κόσμο, όλα τα σύμπαντα, παρουσιάζεται ως δρέφος στον Ναό, ευρισκόμενος στην αγκαλιά της μητέρας Του.
Καιτοι ό Χριστός ήταν νήπιο, ταυτόχρονα ήταν «προ αιώνων Θεός», και γι' αυτό ήταν σοφώτερος από κάθε άλλον. Γνωρίζουμε ότι από την ένωση θείας και ανθρωπινής φύσεως στην υπόσταση του Λόγου, μέσα στην κοιλία της Θεοτόκου, ή ανθρώπινη φύση θεώθηκε, και γι' αυτό ή ψυχή του Χριστού ήταν πλουτισμένη με το πλήρωμα της σοφίας και της γνώσεως. Μόνο πού ή σοφία αυτή εκφραζόταν ανάλογα με την ηλικία Του, γιατί αν γινόταν διαφορετικά θα φαινόταν ότι ήταν τέρας (άγ. Ιωάννης Δαμασκηνός). Πάντως, καιτοι ό Χριστός ήταν νήπιος, εν τούτοις ήταν Θεός, έχοντας όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς και όλη την ανθρώπινη σοφία και γνώση, δυνάμει της υποστατικής ενώσεως θείας και ανθρωπινής φύσεως.
Με την νηπιότητα αυτή θεράπευσε το «νηπιώδες φρόνημα» του Αδάμ. Όταν ό Θεός έπλασε τον Αδάμ στον Παράδεισο, ό Αδάμ ήταν νήπιος ως προς την Χάρη και τον αγιασμό. Είχε, βέβαια, φωτισμό νοός, αλλά έπρεπε να δοκιμαοθή και να φθάση στην θέωση. Επειδή ήταν άπλαστος και νήπιος πνευματικά, επειδή είχε νηπιώδες φρόνημα, γι' αυτό εύκολα απατήθηκε από τον πονηρό δαίμονα, πού εγήρασε στην αμαρτία και την πονηρία. Γι' αυτό ό Χριστός, έχοντας την σωματική νηπιακή ηλικία, θεράπευσε όχι μόνον το νηπιώδες φρόνημα του Αδάμ, αλλά και την ανθρωπινή φύση, και έκανε αυτό πού δεν κατόρθωσε να κάνη ό πρώτος Αδάμ. Έτσι, με την ενανθρώπηση του Υιού Του, ό Θεός Πατήρ έκανε πιο σίγουρη και αποτελεσματική την θέωση του ανθρώπου. Δεν μπορούσε πια ό διάβολος να πλανήση την εν Χριστώ ανθρώπινη φύση, όπως το έκανε με ευχέρεια στον πρώτο Αδάμ.
Ή κένωση του Υιού και Λόγου του Θεοί, όπως φαίνεται και στην περίπτωση της προσφοράς Του στον Ναό, υπερέβη και την αντίληψη των αγγέλων, αφού και αυτοί εξεπλάγησαν από την άπειρη συγκατάβαση του Θεού. Ό Προφήτης Άββακούμ προφητεύει την ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού: «ό Θεός από Θαιμάν ήξει, και ό άγιος εξ όρους κατασκίου δασέος. εκάλυψεν ουρανούς ή αρετή αυτού, και αινέσεως αυτού πλήρης ή γη» (Άββακ. γ', 3). Με την λέξη αρετή εννοείται ή ενανθρώπηση και ή θεία κένωση του Λόγου του Θεού. Το «εκάλυψε τους ουρανούς» δηλώνει ότι εκάλυψε, σκέπασε και το ύψος των αγγέλων, αφού και οι άγγελοι εξεπλάγησαν, βλέποντας την άπειρη και ανέκφραστη συγκατάβαση του Λόγου του Θεού.
ε΄
Ό Θεός είχε καθορίσει ώστε ή προσφορά του αρσενικού πρωτοτόκου να συνοδεύεται με προσφορά αμνού άμωμου ή ζεύγους τρυγόνων ή δύο νεοσσών περιστερών. Στο Λευιτικό γράφεται: «προσοίσει άμνόν ενιαύσιον άμωμον εις ολοκαύτωμα και νεοσσόν περιστεράς ή τρυγόνα περί αμαρτίας επί την θύραν της σκηνής του μαρτυρίου προς τον ιερέα» (Λευτ. ιβ', 1-6). Ό Ευαγγελιστής Λουκάς λέγει ότι οι γονείς του Χριστού τον οδήγησαν στον Ναό «του δούναι θυσίαν κατά το ειρημένον εν νόμω Κυρίου, ζεύγος τρυγόνων ή δύο νεοσσούς περιστερών» (Λουκ. β', 24).
Οι γονείς του Χριστού δεν πρόσφεραν αμνό, όπως έδινε την δυνατότητα ό νόμος, επειδή ήταν πτωχοί. ΟΊ πλούσιες τάξεις προσέφεραν αμνό ενιαύσιο και άμωμο, ενώ οι πτωχότερες τάξεις ένα ζευγάρι τρυγόνων ή δύο νεοσσούς περιστερών (Προκόπιος). Πραγματικά, ό Χριστός γεννήθηκε σε πτωχική οικογένεια και μεγάλωσε ως πτωχός. Τελικά, όμως, ή πτώχεια του Χριστού δεν έγκειται μόνο στο ότι γεννήθηκε και έζησε πτωχός, αλλά κυρίως στο ότι ενανθρώπησε και προσέλαβε την ανθρώπινη φύση. Όπως λέγει ό άγιος Γρηγόριος ό Θεολόγος, ενώ ήταν πλούσιος, επτώχευσε για να πλουτίσουμε εμείς με την θεότητα Του.
Ό νόμος προέβλεπε να προσφέρεται ζεύγος τρυγόνων ή δύο νεοσσοί περιστερών, γιατί με το πρώτο (ζεύγος τρυγόνων) δηλωνόταν ή σωφροσύνη των γονέων, πού είχε σχέση με τους συνεζευγμένους κατά τον νόμο του γάμου, ενώ το δεύτε-ρο (νεοσσοί περιστερών) αναφερόταν στην Παναγία και τον Χριστό, αφού ό Χριστός γεννήθηκε από την Παρθένο και Αυτός παρέμεινε ως το τέλος Παρθένος. Έτσι, ενώ το πρώτο δήλωνε τον τίμιο και ευλογημένο γάμο, το δεύτερο προτύπωνε την παρθενία της Παναγίας και του Χριστού (άγ. Γρηγόριος Παλαμάς).
Ή προβλεπομένη από τον νόμο του Κυρίου προσφορά ήταν τύπος του Χριστού. Όπως σημειώνει ό άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, «ή τρύγων λαλίστατον εστίν εν στρουθίοις αγρού, ή δε περιστερά, ήπιόν τε και πράον». Αυτό συμβόλιζε τον Χριστό, αφού ό Χριστός σαν τρυγόνι κατακελάϊδησε σε όλη την γη και γέμισε με την καλλιφωνία του τον δικό Του αμπελώνα, δηλαδή εμάς πού πιστεύουμε σε Αυτόν, και σαν περιστέρι είχε την πραότητα στον τέλειο βαθμό. Σαφώς, λοιπόν, αυτή ή προσφορά αναφερόταν στην ενανθρώπηση του ελεήμονος Θεού.
στ'
Ένα από τα σημαντικά και κεντρικά πρόσωπα της Υπαπαντής, εκτός βέβαια, από τον Χριστό και την Παναγία, ήταν και ό Συμεών, «ό δίκαιος και ευλαβής», πού αξιώθηκε να προϋπάντηση τον Χριστό, να τον λαβή στα χέρια του και να τον αναγνώριση με την δύναμη και ενέργεια του Παναγίου Πνεύματος. Πραγματικά, πρόκειται για μια μεγάλη προσωπικότητα, τόσο για το ότι είδε τον Χριστό, όσο και για τα όσα είπε την στιγμή εκείνη.
Το όνομα Συμεών ανταποκρίνεται στην ζωή και την προσδοκία του, αλλά και την αποκάλυψη του Θεού σε αυτόν, γιατί στην εβραϊκή γλώσσα ή λέξη Συμεών ερμηνεύεται υπακοή (όσιος Νικήτας) ή «ου ήκουοε Κύριος» (άγ. Ιωάννης Χρυσόστομος).
Ό Ευαγγελιστής Λουκάς τον χαρακτηρίζει άνθρωπο πού κατοικούσε στην Ιερουσαλήμ και ήταν δίκαιος και ευλαβής, «προσδεχόμενος παράκλησιν του Ισραήλ». Συγχρόνως λέγεται ότι είχε το Πνεύμα το Άγιο και του δόθηκε πληροφορία ότι δεν θα πεθάνη πριν δη τον Χριστό Κυρίου (Λουκ. β', 25-26). Όλα αυτά τα γνωρίσματα είναι χαρακτηριστικά ενός πνευματεμφόρου ανθρώπου. Γι' αυτό και ή Αγία Γραφή δεν ενδιαφέρεται για την κατ' άνθρωπον καταγωγή και τα στοιχεία της ανθρωπινής συγκροτήσεως του, αφού είχε μια άλλη ζωή, ζωή πνεύματος.
Ό άγιος Νικόδημος ό αγιορείτης συνέλεξε απόψεις των ερμηνευτών για το τί ακριβώς ήταν ό Συμεών. Και αυτό γιατί στο Ευαγγέλιο δεν αναφέρεται ρητώς αν ήταν Ιερεύς ή όχι, αφού αποκαλείται άνθρωπος. Έτσι, λοιπόν, ό Ιωσήφ ό υμνογράφος τον αποκαλεί «Ιερουργόν, Ιερώτατον», ό Ιερομάρτυς Μεθόδιος «ιερέα άριστον», ό Ιερός Φώτιος και ό Ιερός Θεοφύλακτος λέγουν ότι δεν ήταν Ιερεύς, αλλά ανώτερος του Ιερέως, άλλοι λέγουν ότι ήταν ένας από τους εβδομήκοντα ερμηνευτές της Παλαιάς Διαθήκης, ό όποιος απίστησε, όταν ερμήνευε την προφητεία του Προφήτου Ησαΐου «ιδού ή παρθένος εν γαστρί έξει...». Τότε ακριβώς έλαβε πληροφορία ότι θα ζήση έως ότου λαβή τον Χριστό στις αγκάλες του. Άλλοι ισχυρίζονται ότι ήταν υιός του Πατριάρχου των Εβραίων Χιλλέλ και πατέρας του νομοδιδασκάλου Γαμαλιήλ, και άλλοι ότι ήταν Πρόεδρος του Συνεδρίου των Εδραίων. Επίσης λέγεται ότι ήταν πάνω από διακοσίων εβδομήκοντα (270) χρονών. Αναφέροντας αυτά ό άγιος Νικόδημος γράφει ότι όσοι θέλουν ασφαλώς να ακολουθούν το Ευαγγέλιο γεραίρουν τον Συμεών τον Θεοδόχον «ως άνδρα απλώς πνευματοκίνητον».
Πραγματικά, ό άγιος Συμεών ό Θεοδόχος ήλθε στο ιερό με την δύναμη και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Είχε το Αγιον Πνεύμα, εν Αγίω Πνεύματι έλαβε την πληροφορία ότι θα δη τον Χριστό πριν πεθάνη, και δια του Αγίου Πνεύματος ήλθε στο ιερό (Λουκ. β', 25-27). Αυτό εκφράζει την αλήθεια ότι πρέπει να έχη κανείς το Άγιο Πνεύμα και να διδάσκεται από Αυτό. Το Άγιο Πνεύμα δεν αποκαλύπτει τα μυστήρια σε ανθρώπους πού είναι ακάθαρτοι και δεν το είχαν προηγουμένως.
Ό Προφήτης Ησαΐας προφητεύει: «ισχύσατε, χείρες αάνειμέναι, και γόνατα παραλελυμένα... ισχύσατε, μη φοβείσθε» (Ήσ. λε', 3-4). Αυτό συνέβη κυρίως στον άγιο Συμεών τον Θεοδόχο, αφού, όπως λέγει ό Ευαγγελιστής Λουκάς, «ήλθεν εν τω πνεύματι εις το Ιερόν». Όχι μόνο τον καθοδηγούσε το Άγιο Πνεύμα, αλλά και τον ενίσχυε. Κανείς δεν μπορεί να δη τον θεό, αν δεν έχη δυνάμεις πνευματικές, δηλαδή αν δεν ενισχύεται από την δύναμη και ενέργεια του Παναγίου Πνεύματος. Έτσι, λοιπόν, το Άγιον Πνεύμα ενίσχυσε τα πόδια του για να πορευθούν στο ιερό, αλλά και τα χέρια του για να κρατήσουν τον Χριστό. Ό Γεώργιος Νικομήδειας λέγει ότι δεν χρησιμοποίησε τα δικά του πόδια για να προσέλθη στην διακονία του μυστηρίου, αφού το Άγιον Πνεύμα έγινε σε αυτόν άρμα, πού τον μετέφερε.
Ερχόμενος στο Ιερό ό δίκαιος Συμεών, με την δύναμη του Αγίου Πνεύματος αναγνώρισε τον σαρκωθέντα Υιό και Λόγο του Θεού. Όποτε αξιώθηκε να δη την ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού, πού προφητικώς έβλεπαν όλοι οι Προφήτες. Όπως λέγει ό Μ. Βασίλειος, ό Συμεών και ή Άννα είδαν την θεία δύναμη πού υπήρχε στον Χριστό «ώσπερ φως δι' υαλίνων υμένων δια του ανθρωπίνου σώματος». Όπως εμείς μέσα από τα παράθυρα βλέπουμε το φως πού υπάρχει στο σπίτι ή όπως από τις γυάλινες λάμπες βλέπουμε το φως πού υπάρχει εκεί, έτσι και οι καθαροί στην καρδιά βλέπουν δια του Σώματος του Χριστού το φως της θεότητος, αυτό πού για τους άλλους είναι άγνωστο και αθέατο.
Ό Μ. Αθανάσιος πλέκει το εγκώμιο του αγίου Συμεών του θεοδόχου, επειδή εκινείτο από το Άγιο Πνεύμα και αξιώθηκε αυτής της μεγάλης τιμής. Λέγει ότι ό Συμεών καιτοι ήταν άνθρωπος κατά το φαινόμενο, εν τούτοις ήταν υπέρ άνθρωπος κατά το νοούμενο. Κατ' ουσίαν ήταν άνθρωπος, αλλά κατά την αξία υπερκείμενος, πολύ πάνω από τους συνανθρώπους του. Ως προς την φύση άνθρωπος, άλλ' ως προς την αρετή άγγελος. Είχε ως ενδιαίτημα την αισθητή Ιερουσαλήμ, άλλ' ως μητρόπολη είχε την άνω Ιερουσαλήμ. Όχι μόνο ήταν ανώτερος από τους ανθρώπους, αλλά «και των αγγέλων ό Συμεών υπέρτερος».
ζ'
Έκτος από τον άγιο Συμεών τον Θεοδόχο, στον Ναό παρευρέθηκε και ή Άννα, ή Προφήτις, πού αξιώθηκε να αναγνώριση τον Θεό και να διακήρυξη ότι Αυτός είναι ό λυτρωτής της. Ή Άννα βρισκόταν στην ηλικία των ογδόντα τεσσάρων ετών, και ήταν χήρα, αφού είχε ζήση με τον άνδρα της επτά χρόνια (Λουκ. β', 36^0).
Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της Άννας ήταν ότι βρισκόταν μέρα νύκτα στον Ναό και δεν απομακρυνόταν από αυτόν. Έτσι, ενώ ό Συμεών οδηγήθηκε από το Άγιον Πνεύμα στον ναό, αύτη έμενε εκεί και εν Αγίω Πνεύματι αναγνώρισε τον Θεό.
Ό Ευαγγελιστής Λουκάς την αποκαλεί Προφήτιν, διότι είχε το Άγιον Πνεύμα. Ό Ιερός Κοσμάς ό υμνογράφος λέγει ότι ή Άννα «ιερώς ανθωμολογείτο υποφητεύουσα». Υπάρχει δε διαφορά μεταξύ προφήτου και υποφήτου, κατά τον άγιο Νικόδημο τον αγιορείτη. Ό Προφήτης αναγγέλλει αυτά πού πρόκειται να γίνουν μετά από αρκετό καιρό, ενώ ό υποφήτης εξηγεί τα παρόντα ή τα παρελθόντα ή ακόμη και εκείνα τα όποια πρόκειται να γίνουν μετά από λίγο καιρό. Φαίνεται δε ότι ό Ευαγγελιστής Λουκάς χρησιμοποιεί την λέξη προφήτης με την έννοια του υποφήτου, αφού ή Άννα αναγνώρισε με το Άγιον Πνεύμα την έλευση του Λόγου του Θεού.
Άλλωστε, ή προφητεία στην Καινή Διαθήκη έχει και την έννοια της εξηγήσεως, εν Αγίω Πνεύματι, του βαθύτερου νοήματος του νόμου και γενικότερα της Αγίας Γραφής. Γι' αυτό, Προφήτες στην γλώσσα της Αγίας Γραφής είναι οι θεολόγοι, πού διακρίνουν τα πνεύματα.
Ή ανθομολόγηση της Άννης είναι ή ευχαριστία και ή δοξολογία για την αποστολή της λυτρώσεως του Ισραήλ. Ή ενέργεια της συνδυάζει ευχαριστία και διακήρυξη, αφού «ελάλει περί αυτού».
η΄
Ή παρουσία του δικαίου Συμεών και της Προφήτιδος Άννης φανερώνει και μια άλλη πραγματικότητα, ότι, δηλαδή, αυτοί ήταν το λογικό ζεύγος τρυγόνων πού υποδέχθηκε τον Χριστό, όταν ανέβηκε στον Ναό. Έτσι μαζί με το άλογο ζεύγος τρυγόνων, το Άγιον Πνεύμα έστειλε και πνευματικό και πνευματέμφορο ζεύγος τρυγόνων, τον Συμεών και την Άννα.
Αυτό φανερώνει, κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ποιοί και πώς πρέπει να είναι αυτοί πού πρόκειται να δεχθούν τον Χριστό. Ή ένωση με τον Χριστό προϋποθέτει ανάλογο βίο. Ό Συμεών ήταν δίκαιος και δεν μνημονεύεται αν είχε δεχθή προηγουμένως την έγγαμη ζωή, ενώ ή Άννα μετά τον θάνατο του συζύγου της, ζούσε την ευλογία της χηρείας, είχε άμωμο και καθαρό βίο.
Εν Χριστώ ζωή είναι ή παρθενία κατά Χριστόν ή η συζυγία ή θεόσδοτη, όπως λέγει ό άγιος Γρηγόριος ό Παλαμάς. Μάλιστα σε ομιλία του στην εορτή της Υπαπαντής κάνει μεγάλη αναφορά στο τί κακό προξενεί ή πορνεία, και ότι δεν μπορεί ό άνθρωπος να έχη σχέση με τον Χριστό, όταν πορνεύη. Χρειάζεται σταύρωση της σάρκας μαζί με τις επιθυμίες της.
Ή σωτηρία του ανθρώπου δεν εξαρτάται από το είδος του βίου πού εκλέγει κανείς, δηλαδή γάμο ή παρθενία, αλλά από τον τρόπο της ζωής, από την σχέση πού έχει με τον Χριστό. Και στην μία και στην άλλη περίπτωση απαιτείται παρθενία και σωφροσύνη. Σέ αυτό κατευθύνει ή μυστηριακή και ή ασκητική ζωή, σε αυτόν τον τρόπο ζωής οδηγεί τον άνθρωπο ό Θεάνθρωπος Χριστός.
θ'
Όταν ό δίκαιος Συμεών συνάντησε την Παναγία πού κρατούσε τον Χριστό, έλαβε το θείο βρέφος στην αγκαλιά του. «Και αυτός εδέξατο αυτό εις τάς άγκάλας αυτού και ευλόγησε τον Θεόν» (Λουκ. 6', 28). Αυτή ή σκηνή είναι συγκλονιστική. Και, βέβαια, δεν μπορούσε να γίνη αυτό, αν οι βραχίονες του δεν ενισχύονταν από το Άγιον Πνεύμα.
Ή σκηνή αυτή μας υπενθυμίζει το όραμα του Προφήτου Ησαΐου. Αφού ό Προφήτης είδε «τον καθήμενον επί θρόνου υψηλού και επηρμένου» και τα Σεραφείμ να ευρίσκωνται γύρω από Αυτόν, και ομολόγησε την ακαθαρσία των χειλέων του, συνέβη το εξής καταπληκτικό. «Και απεστάλη προς με εν των Σεραφείμ και εν τη χειρί είχεν άνθρακα, όν τη λαβίδι έλαβεν από του θυσιαστηρίου και ήψατο του στόματος μου και είπεν ιδού ήψατο τούτο των χειλέων σου και αφελεί τας ανομίας σου και τας αμαρτίας σου περικαθαριεί» (Ήα στ', 6-7).
Ή όραση αύτη αναφέρεται στην ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού, αφού, άλλωστε, ό Προφήτης Ησαΐας εκλήθη να κήρυξη στον Ισραηλιτικό λαό την έλευση της παρακλήσεως, δηλαδή την έλευση του Χριστού, γι' αυτό και θεωρείται ως ό μεγαλοφωνότατος των Προφητών και πέμπτος Ευαγγελιστής. Με μεγάλη καθαρότητα και ακρίβεια περιέγραψε σκηνές της θείας ενανθρωπήσεως.
Το ότι ή όραση αυτή συνδέεται με την ενανθρώπηση φαίνεται από την εκκλησιαστική ερμηνευτική παράδοση. Σέ ένα τροπάριο των μεγαλυναρίων της εορτής λέγεται: «Ή λαβίς ή μυστική ή τον άνθρακα Χριστόν, συλλαβούσα εν γαστρί συ υπάρχεις Μαριάμ». "Ολες οι αποκαλύψεις στην Παλαιά Διαθήκη είναι αποκαλύψεις του άσαρκου Λόγου, στίς περισσότερες από τις όποιες φανέρωνε την ενανθρώπηση Του, την έλευση Του εν σαρκί. Έτσι, λοιπόν, εδώ λέγεται ότι ό άνθρακας είναι ό Χριστός. Ή μυστική λαβίδα πού κρατεί τον ανθράκα είναι ή Παναγία, πού τον συνέλαβε στην κοιλία της. Και ή Παναγία δίνει τον άνθρακα αυτόν στον δίκαιο Συμεών. Ουράνιο θυσιαστήριο είναι ή δόξα του Θεού, ό ουρανός. Γι' αυτό ψάλλουμε: «Κατελθόντ' εξ ουρανού τον Δεσπότην του παντός, υπεδέξατο αυτόν Συμεών ό Ιερεύς».
Όπως ό Προφήτης Ησαΐας δέχθηκε τον άνθρακα και δεν κατακάηκε, αλλά καθαρίστηκε και έγινε Προφήτης, έτσι και ό δίκαιος Συμεών δέχθηκε τον άνθρακα Χριστό από την Παναγία και δεν κατακάηκε, αλλά καθαρίστηκε κατά τον λόγο: «ιδού ήψατο των χειλέων σου και αφελεί τας ανομίας σου και τας αμαρτίας σου περικαθαριεί».
Ή τελευταία αυτή φράση είναι δείγμα ότι το όραμα του Προφήτου Ησαΐου αναφερόταν στην ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού. Και αυτό φαίνεται από το ότι ή Εκκλησία καθόρισε ώστε ή φράση αυτή να λέγεται από τον λειτουργούντα Ιερέα, μετά την θεία Κοινωνία του Σώματος και Αίματος του Χρίστου. Συνδεδεμένη αυτή ή προφητική εικόνα με τον δίκαιο Συμεών, αναφορικά με την θεία Κοινωνία, δείχνει ότι για να μη κατακαύση τον άνθρωπο ή θεία Κοινωνία του Σώματος και του Αίματος του Χρίστου πρέπει να έχη Πνεύμα Άγιον, όπως ακριβώς ό δίκαιος Συμεών.
Έτσι, λοιπόν, ό φλεγόμενος άνθρακας είναι ό ενανθρωπήσας Χριστός, θυσιαστήριο ή κοιλία της Παναγίας, τα Σεραφείμ είναι ή ίδια ή Θεοτόκος, λαβίς μυστική τα χέρια της Παναγίας, πού δίνουν τον άνθρακα στον δίκαιο Συμεών.
ι΄
Μόλις ό δίκαιος Συμεών έλαβε στην αγκαλιά του τον Χριστό άνεφώνησε: «νυν απολύεις τον δούλον σου, δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, ό ητοίμασας κατά πρόσωπον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξαν λάου σου Ισραήλ» (Λουκ. β', 29-31). Πρόκειται για μια μεγαλειώδη φράση, την οποία ή Εκκλησία παρέλαβε και έθεσε στο τέλος της ακολουθίας του εσπερινού, αλλά και σε άλλες ακολουθίες, όπως την ευχαριστία μετά την μετάληψη των Τιμίων Δώρων. Θα επιχειρήσουμε μια μικρή ερμηνευτική ανάλυση αυτού του λόγου.
Ό δίκαιος Συμεών ήταν πληροφορημένος από το Άγιον Πνεύμα ότι θα δη οπωσδήποτε τον ενανθρωπήσαντα Λόγο του Θεού πριν πεθάνη, και αυτό πραγματοποιήθηκε, αφού ήταν «προφητική χάριτι τετιμημένος» (άγ. Κύριλλος Αλεξανδρείας). Όταν είδε τον Χριστό, ζητά λύση της ψυχής από το σώμα, οπότε γίνεται αντιληπτό ότι οι άγιοι «δεσμόν λογίζονται το σώμα» (Ιερός Θεοφύλακτος), και γι' αυτό δεν φοβούνται τον θάνατο.
Το «κατά το ρήμα σου εν ειρήνη» δηλώνει ότι ζητά την έξοδο της ψυχής από το σώμα, «δια τον χρησμόν όν έλαβεν» και μάλιστα αυτό θεωρεί ανάπαυση, γιατί το «εν ειρήνη» ισούται με το «εν αναπαύσει» (Ιερός Θεοφύλακτος). Ή ανάπαυση έχει σχέση και με την ειρήνη των λογισμών, γιατί όσο περνούσαν οι ήμερες ό δίκαιος Συμεών το ανέμενε «αεί φροντίζων πότε ελεύσεται» (Ιερός Θεοφύλακτος). Και, βέβαια, το σωτήριο του Θεού είναι ή ενανθρώπηση, την οποία ετοίμαζε ό Θεός προ πάντων των αιώνων. Πραγματικά, προετοιμαζόταν το μυστήριο του Χριστού «και προ αυτής της του κόσμου καταβολής» (άγ. Κύριλλος Αλεξανδρείας).
Ή ενανθρώπηση του Υιού και Λόγου του Θεού ήταν και είναι φως στα έθνη, επειδή οι Εθνικοί, οι ειδωλολάτρες ήταν πεπλανημένοι, βρίσκονταν ατά σκοτάδια και είχαν πέσει στα χέρια των δαιμόνων (άγ. Κύριλλος Αλεξανδρείας), αλλά και δόξα του Ισραήλ, γιατί ό Χριστός ανέτειλε και προήλθε από τους Ισραηλίτες. Όσοι, λοιπόν, είναι ευγνώμονες το αισθάνονται αυτό (Ιερός Θεοφύλακτος).
Ό λόγος αυτός του αγίου Συμεών είναι ένας επινίκιος ύμνος μετά την αποκάλυψη σε αυτόν του ενανθρωπήσαντος Υιού και Λόγου του Θεού. Οι Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης έβλεπαν τα οπίσθια του Θεού, την έλευση Του, πού θα γινόταν στο μέλλον, αυτός την βλέπει κατά πρόσωπον. Πραγματικά, ό Χριστός είναι το φως του κόσμου, όχι το αισθητό και ηθικό, όχι το συμβολικό, αλλά το πραγματικό, πού εκδιώκει το σκότος της αγνοίας και του νου, αλλά είναι και ή δόξα όχι μόνο των Ισραηλιτών, αλλά ολόκληρης της ανθρω-πινής φύσεως. Χωρίς και έξω από τον Χριστό ή ανθρώπινη φύση είναι άδοξη, άνείδεη, αόριστη και ανώνυμη. Με τον Χριστό αποκτά «είδος και όρο» (ιερός Νικόλαος Καδάσιλας).
Το ότι ό Συμεών μόλις είδε τον ενανθρωπήσαντα Λόγο του Θεού ζήτησε την απόλυα/), τον θάνατο, ερμηνεύεται από την μεγάλη χαρά γι' αυτό το όποιο στην συνέχεια έπρεπε να επιτέλεση. Ήθελε να πορευθή στον Άδη και να αναγγείλη την χαρμόσυνη αγγελία ότι ήλθε ό Μεσσίας, ό λυτρωτής του κόσμου, και αυτών των δικαίων της Παλαιάς Διαθήκης, πού βρίσκονταν στον Άδη. Μάλιστα, λέγει ό Μ. Αθανάσιος ότι ό Συμεών βιαζόταν για να μη προλάβουν να αναγγείλουν το γεγονός τα νήπια, τα όποια επρόκειτο να σφαγούν από τον Ηρώδη. Και αυτό το ζητά, γιατί τα νήπια είναι γοργά και ευκίνητα, αυτός δε «γέρων και βραδύς και δυσκίνητος». Ό Χριστός ικανοποιεί το αίτημα του, γιατί, όπως λέγει ό Μ. Αθανάσιος, φαίνεται σαν να του είπε να πάη να εμφανισθή φαιδροπρεπώς στον Αδάμ πού ζούσε στον Άδη σκυθρωπώς, και να αναγγείλη την χαρά στις ωδίνες της Εύας, λέγοντας: «ήκει ή λύτρωσις, ήκει ό ρύστης, ήκει ή άφεσις, ήκει ό ελευθερωτής. Μηκέτι θρηνεί, φύσις ή ανθρωπεία, ήκει γαρ ό αντιληψόμενος υμών, ήξει και ου χρονιεί».
Επομένως, ό δίκαιος Συμεών είναι ό πρώτος πού ανήγγειλε στους δέσμιους του Άδου, σε όλους τους δικαιους της Παλαιάς Διαθήκης, πού βρίσκονταν στον Άδη, επειδή δεν είχε καταργηθή οντολογικά ό θάνατος, ότι ήλθε ό Χριστός τον Όποιο εκείνοι περίμεναν, και ότι γρήγορα θα έλθη και στον Άδη για να τους απελευθέρωση.
ία'
Ό δίκαιος Συμεών ευλόγησε την Θεοτόκο και τον Ιωσήφ, πού παρακολουθούσαν τα γεγονότα αυτά με θαυμασμό και έκπληξη. Και τότε στράφηκε στην Θεοτόκο για να της πή δύο θαυμαστές Προφητείες.
Ή πρώτη αναφερόταν στο Πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού. «Ιδού ούτος κείται εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών εν τω Ισραήλ και εις σημείον αντιλεγόμενον» (Λουκ. β', 34). Αύτη ή προφητεία πραγματοποιήθηκε κατά την διάρκεια της ζωής του Χριστού, αλλά εξακολουθεί να πραγματοποιήται στην ιστορία της ανθρωπότητας και στην προσωπική ζωή κάθε ανθρώπου.
Ό Θεάνθρωπος Χριστός είναι πτώση των απίστων, των μη πιστευόντων σε Αυτόν, και ανάσταση αυτών πού πιστεύουν σε Αυτόν. Ένα παράδειγμα είναι ό Γολγοθάς. Ό ένας ληστής πιστεύει και σώζεται, ό άλλος αμφισβητεί και καταδικάζεται. Συμβαίνει αυτό και στην εσωτερική μας ζωή, αφού ό Χριστός πίπτει όταν εμείς οι βαπτισμένοι πέφτουμε με την πορνεία, και ανίσταται με την σωφροσύνη. Επίσης, αυτό μπορεί να εννοηθή ότι πρόκειται ό Χριστός να πάθη και να πέση στον θάνατο, αλλά και να αναστηθούν πολλοί με την δική του πτώση, και τον δικό του θάνατο (ιερός Θεοφύλακτος).
Ό Χριστός είναι και «σημείον αντιλεγόμενον». Ή λέξη «σημείον» μπορεί να εννοηθή με πολλούς τρόπους και πολλές έννοιες. Κατ' αρχάς σημείο είναι ή σάρκωση του Χρίστου, ή ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού. Κατά την ενανθρώπηση έγιναν πολλά παράδοξα και παράξενα πράγματα. Ό Θεός έγινε άνθρωπος, ή Παρθένος μητέρα. Ακριβώς δε αυτό το σημείο αντιλέγεται και αμφισβητείται από πολλούς ανθρώπους. Άλλοι υποστηρίζουν ότι έλαβε πραγματικό σώμα, και άλλοι ότι έλαβε φανταστικό, ότι δηλαδή το σώμα Του ήταν φανταστικό και όλα τα έκανε φανταστικά. Άλλοι θεωρούν ότι είναι χοϊκό σώμα, άλλοι επουράνιο. Άλλοι θεωρούν ότι ό Χριστός ως Θεός έχει προαιώνια ύπαρξη και άλλοι νομίζουν ότι έλαβε αρχή της υπάρξεως του από την παρθένο και άχραντη Μαρία (άγ. Κύριλλος Αλεξανδρείας).
Ό άγιος Νικόδημος ό αγιορείτης, αναλύοντας την ερμηνεία του ιερού Θεοφύλακτου, ότι ως σημείο αντιλεγόμενο εννοείται ή σάρκωση του Υιού και Λόγου του Θεού, λέγει ότι ό αιρετικός πού βλέπει τα έργα του Χριστού, ό Όποιος έχει διπλές ενέργειες, την θεία και την ανθρώπινη, και άλλοτε ως άνθρωπος πεινά, διψά, δέχεται το μαρτύριο, σταυρώνεται, πάσχει κλπ., και άλλοτε ως Θεός κάνει θαύματα, εκδιώκει δαίμονες και ανίσταται κλπ., αμφιταλαντεύεται αν ό Χριστός είναι Θεός ή άνθρωπος. Όμως ό Χριστιανός δεν έχει τέτοιες αμφιβολίες, γιατί γνωρίζει από την εμπειρία των θεουμένων αγίων ότι καιτοι ό Χριστός είχε δύο φύσεις, θεία και ανθρώπινη, εν τούτοις είναι ένας κατά την υπόσταση και το πρόσωπο, και έτσι ό ένας και Αυτός Χριστός ενεργεί άλλοτε τα θεοπρεπή και άλλοτε τα άνθρωποπρεπή. Και βέβαια, όταν ενεργεί κάθε φύση, ενεργεί «μετά της θάτέρου κοινωνίας».
Έπειτα, σημείο αντιλεγόμενο είναι και ό Σταυρός του Χριστού. Κατά τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας, «αντιλεγόμενον σημείον τον τίμιον ονομάζει σταυρόν». Άλλοι δέχονται τον Σταυρό και την σταύρωση του Χριστού θεωρούντες αυτήν ως σωτηρία, ότι στον Σταυρό νίκησε τις αρχές και εξουσίες του σκότους, και άλλοι αρνούνται τον Σταυρό. Δεν μπορούν να αντιληφθούν πώς ό Χριστός σταυρώθηκε. Γι' αυτό, όπως είπε ό "Απόστολος Παύλος, ό Σταυρός είναι για τους Ιουδαίους σκάνδαλο, για τους Έλληνες μωρία. Για μας όμως τους πιστούς ό Σταυρός είναι «Θεού δύναμις και θεού σοφία» (Α' Κορ. α1, 23-24).
ιβ'
Ή δεύτερη προφητεία του αγίου Συμεών, πού αναφερόταν στην Παναγία, είναι ή έξης: «και σου δε αυτής την ψυχήν διελεύσεται ρομφαία, όπως αν αποκαλυφθώσιν εκ πολλών καρδιών διαλογισμοί» (Λουκ. β', 35).
Προφανώς ή προφητεία αυτή αναφέρεται στον πόνο και την θλίψη της Θεοτόκου πάνω στον Σταυρό, όταν θα έβλεπε τον Υιό της, πού είναι ταυτόχρονα Υιός του Θεού, να πάσχη και να υποφέρη. Ή Παναγία δεν υπέφερε ούτε πόνεσε κατά την γέννηση του Χριστού, ακριβώς γιατί τον συνέλαβε ασπόρως και τον γέννησε αφθόρως. Έπρεπε, λοιπόν, να πόνεση πολύ κατά τον καιρό της εξόδου.
Ακριβώς αυτή ή ρομφαία, πού θα διέλθη την ψυχή της Θεοτόκου κατά τον σταυρικό θάνατο του Χριστού, θα αποκάλυψη τους διαλογισμούς πολλών ανθρώπων, πού βρίσκονταν κεκρυμένοι στην καρδιά τους. Αυτοί αμφιβάλλουν αν είναι γνήσια και αληθινή μητέρα. Αλλά από τον πόνο πού αισθάνθηκε καταλαβαίνουν ότι πρόκειται για την φυσική του μητέρα.
Αυτό μας υπενθυμίζει την περίπτωση των δύο γυναικών της Παλαιάς Διαθήκης πού διεκδικούσαν ένα βρέφος και παρουσιάσθηκαν στον Σολομώντα για να τους λύση την δια-φορά. Ό Σολομών ζήτησε μαχαίρι για να το τεμαχίση και να δώση από ένα μέρος σε κάθε μία γυναίκα. Τότε ή μία ζήτησε να μη το σφάξη, αλλά να το δώση ολόκληρο στην άλλη. Και ή άλλη ζήτησε να το σφάξη, ώστε να μη το πάρη καμμιά από αυτές. Ό βασιλεύς έδωσε το παιδί σε αυτήν πού προτίμησε να ζήση το παιδί, έστω κι αν το πάρη ή άλλη γυναίκα. Αυτό ήταν δείγμα ότι ήταν ή φυσική του μητέρα. (Γ Βασιλ γ', 16-28).
Έτσι και ό πόνος της Παναγίας στον Σταυρό έδειξε ότι αυτή είναι ή πραγματική μητέρα, ότι από αυτήν ό Κύριος παρέλαβε την σάρκα. Γιατί, αφού ή Παναγία είναι ή πραγματική μητέρα, σημαίνει ότι και ό Χριστός έχει πραγματικό σώμα και δεν είναι άνθρωπος κατά φαντασία.
Ό Μ. Ἀθανάσιος λέγει ότι ή φράση «όπως αν αποκαλυφθώσιν εκ πολλών καρδιών διαλογισμοί» σημαίνει ότι ό Σταυρός του Χριστού, το Πάθος Του, θα αποκάλυψη όλες τίς εσωτερικές διαθέσεις των ανθρώπων, αφού ό Πέτρος από θερμός και ζηλωτής, θα τον αρνηθή, οι Μαθητές θα τον εγκαταλείψουν, ό Πιλάτος θα μεταμεληθή με την νίψη των χεριών, ή γυναίκα του θα πιστεύση με το νυκτερινό όνειρο, ό εκατόνταρχος θα ομολογήση από τα σημεία, ό Ιωσήφ και ό Νικόδημος θα ασχοληθούν με τα της κηδείας, ό Ἰούδας θα πνίγη, οι Ιουδαίοι θα δώσουν αργύρια στους φρουρούς για να αποκρύψουν την Ανάσταση. Και, πραγματικά, «μάχη τις έσται και στάσις λογισμών τε και διαλογισμών εναντίων».
Ή προφητεία αυτή δεν αναφέρεται μόνο στην σάρκωση και την σταύρωση, αλλά και στην όλη ζωή της "Εκκλησίας, πού είναι το πραγματικό Σώμα του Χριστού. Άλλοι σώζονται παραμένοντας στην Εκκλησία και άλλοι καταδικάζονται, αρνούμενοι το σωτηριώδες έργο της. Επίσης, επειδή με το Βάπτισμα δεχθήκαμε την Χάρη του Θεού μέσα στην καρδιά και δεν φεύγει ποτέ, αλλά απλώς με τα πάθη καλύπτεται, γι' αυτό όταν άμαρτάνουμε, πίπτουμε, και όταν αγωνιζόμαστε και μετανοούμε, ανασταινόμαστε.
Ό Χριστός θα είναι «εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών» και στην άλλη ζωή, αφού όλοι θα δουν τον Χριστό, αλλά για άλλους θα είναι Παράδεισος και για άλλους Κόλαση.
ιγ'
Αυτό ακριβώς το τελευταίο δείχνει ότι ή εορτή της Υπαπαντής δεν είναι απλώς μια εορτή πού αναφέρεται απλώς στον Δεσπότη Χριστό και υποδηλώνει έναν από τους σταθμούς της θείας Οικονομίας, αλλά και μια εορτή του άνθρωπου πού ζή με τον Χριστό.
Ή Εκκλησία την εορτή του σαραντισμού του Χρίστου την έκανε και τελετή, ακολουθία σαραντισμού κάθε άνθρωπου, μετά την γέννηση του. Την τεσσαρακοστή ήμερα από την γέννηση προσφέρεται το βρέφος στον Ναό από την μητέρα του. Αυτή ή προσφορά έχει διπλή σημασία και έννοια. Πρώτον, ευλογείται ή μητέρα για το τέλος του καθαρισμού της από τα αίματα της λοχείας. Ή Εκκλησία, όπως εύχεται για κάθε ασθένεια, έτσι και εύχεται για την γυναίκα πού γέννησε και είναι φυσικό να αισθάνεται κόπο και σωματική αδυναμία. Προσεύχεται να την καθαρίση και για τον λόγο ότι ό τρόπος γεννήσεως του ανθρώπου, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, είναι μεταπτωτικός. Δεύτερον, είναι τελετή ευχαριστήρια για την γέννηση ενός παιδιού. Επειδή ή σύλληψη και ή γέννηση ενός άνθρωπου δεν είναι απλώς έργο της φύσεως, αλλά της ενεργείας του Θεού, γι' αυτό αισθανόμαστε ότι ανήκει στον Θεό. Έτσι, το προσφέρουμε στον Θεό και Εκείνος δια του Ιερέως μας το παραχωρεί εκ νέου για να το μεγαλώσουμε. Όμως στην πραγματικότητα ανήκει στον Θεό.
Πρέπει όμως να προσφέρουμε στον Θεό, στο άνω θυσιαστήριο, κατά τον άγιο Γρηγόριο Νύσσης, αντί του ζεύγους τρυγόνων την καθαρότητα της ψυχής και του σώματος, και αντί των δύο νεοσσών περιστερών να προσέχουμε πολύ όχι μόνο ενώπιον του Θεού, αλλά και ενώπιον των ανθρώπων. Και, όπως ό Χριστός ετέλεσε όλα τα του νόμου και επέστρεψε στην πατρίδα Του, πληρούμενος και προκύπτοντας στην σοφία, έτσι και εμείς να επιστρέψουμε στην αληθινή μας πατρίδα, πού είναι ή επουράνιος Ιερουσαλήμ, αφού ζήσουμε πνευματικώς κατά τον θείο νόμο και προκόψουμε στην σοφία και την χάρη και φθάσουμε στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χρίστου, τελειούμενοι κατά τον έσω άνθρωπο και γενόμενοι ενδιαίτημα του Αγίου Πνεύματος.
Είναι καθήκον μας, κατά τον Μ. Αθανάσιο, να ομοιάσουμε με τον δίκαιο Συμεών και την Προφήτιδα Άννα. Πρέπει και εμείς να συναντήσουμε τον Χριστό με σωφροσύνη, καθαρότητα, ακακία, αμνηστία, και γενικώς με φιλοθεΐα και φιλανθρωπία. Δεν μπορεί κανείς με άλλο τρόπο να συνάντηση τον Χριστό, την αληθινή ζωή.
Ή Υπαπαντή του Χρίστου δείχνει ότι ό Χριστός είναι ή ζωή και το φως των ανθρώπων και ότι ό άνθρωπος πρέπει να αποβλέπη στην απόκτηση αυτού του ενυποστάτου φωτός και της ενυποστάτου ζωής. Ή Εκκλησία ψάλλει παρακλητικά: «Λάμπρυναν μου την ψυχήν και το φως το αισθητόν, όπως ίδω καθαρώς και κηρύξω σε Θεόν». Για να κήρυξη κανείς τον Θεό πρέπει να τον δη καθαρά. Μόνον οι ορώντες τον Θεό ή τουλάχιστον εκείνοι πού δέχονται την πείρα των ορώντων, μπορούν να γίνωνται διδάσκαλοι. Αλλά, για να δη κανείς τον Θεό πρέπει προηγουμένως να λαμπρυνθή, να φωτισθή ως προς την ψυχή και τις σωματικές αισθήσεις. Τότε ή εορτή της Υπαπαντής του Χριστού γίνεται και εορτή της υπαπαντής του κάθε πιστού.
Σεπτέμβριος 1994
(Πηγή: από το βιβλίο του «Οι Δεσποτικές εορτές», Έκδοση Ιερά Μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου (Πελαγίας), 1995, Ζωηφόρος )
Ἀπολυτίκιον (Κατέβασμα) Ἦχος α’.
Χαῖρε Κεχαριτωμένη Θεοτόκε Παρθένε, ἐκ σοῦ γὰρ ἀνέτειλεν ὁ Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης, Χριστὸς ὁ Θεὸς ἠμῶν, φωτίζων τοὺς ἐν σκότει. Εὐφραίνου καὶ σὺ Πρεσβῦτα δίκαιε, δεξάμενος ἐν ἀγκάλαις τὸν ἐλευθερωτὴν τῶν ψυχῶν ἠμῶν, χαριζόμενον ἠμὶν καὶ τὴν Ἀνάστασιν.
Κοντάκιον Ἦχος α’.
Ὁ μήτραν παρθενικὴν ἁγιάσας τῷ τόκῳ σου, καὶ χεῖρας τοῦ Συμεὼν εὐλογήσας ὡς ἔπρεπε, προφθάσας καὶ νῦν ἔσωσας ἠμᾶς Χριστὲ ὁ Θεός. Ἀλλ' εἰρήνευσον ἐν πολέμοις τὸ πολίτευμα, καὶ κραταίωσον Βασιλεῖς οὖς ἠγάπησας, ὁ μόνος φιλάνθρωπος.
Ὁ Οἶκος.
Τῇ Θεοτόκῳ προσδράμωμεν, οἱ βουλόμενοι κατιδεῖν τὸν Υἱὸν αὐτῆς, πρὸς Συμεὼν ἀπαγόμενον, ὃν περ οὐρανόθεν οἱ Ἀσώματοι βλέποντες, ἐξεπλήττοντο λέγοντες· θαυμαστὰ θεωροῦμεν νυνὶ καὶ παράδοξα, ἀκατάληπτα, ἄφραστα, ὁ τὸν Ἀδὰμ δημιουργήσας βαστάζεται ὡς βρέφος, ὁ ἀχώρητος χωρεῖται ἐν ἀγκάλαις τοῦ Πρεσβύτου, ὁ ἐπὶ τῶν κόλπων ἀπεριγράπτως ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, ἑκὼν περιγράφεται σαρκί, οὐ Θεότητι, ὁ μόνος φιλάνθρωπος.
Μεγαλυνάριον.
Σήμερον ἡ Πάναγνος Μαριάμ, τῷ Ναῷ προσάγει, ὥσπερ βρέφος τὸν Ποιητήν, ὃν ἐν ταῖς ἀγκάλαις, ὁ Πρέσβυς δεδεγμένος, Θεὸν αὐτὸν κηρύττει, κἂν σάρκα εἴληφε.
Πηγή: Μέγας Συναξαριστής, Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Orthodox Fathers, Ζωηφόρος
Αθήνα, 31 Ιανουαρίου 2018
Αριθμ. Πρωτ. 22
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Το Υπουργείο Παιδείας εκφοβίζει και εκβιάζει τους γονείς
που επιστρέφουν τα αντιχριστιανικά βιβλία των νέων Θρησκευτικών!
Παραμονές των Τριών Ιεραρχών βρήκε το Υπουργείο Παιδείας του κ. Κ. Γαβρόγλου να επιχειρήσει νέο εκφοβισμό των γονέων μπροστά στο κύμα επιστροφής των ακατάλληλων και επικίνδυνων βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών, που με το παράνομο και αντισυνταγματικό περιεχόμενό τους επιβάλλει στα παιδιά τους. Συγκεκριμένα, το Υπουργείο Παιδείας έστειλε φιρμάνι στα σχολεία και ζητά την καταγραφή των βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών που έχουν επιστραφεί σε κάθε σχολείο, προκειμένου να απειληθούν οι γονείς και να συμμορφωθούν στους πνευματικούς φονευτές της ορθόδοξης συνείδησης των παιδιών τους.
Στις τοπικές κοινωνίες, όμως, τα πράγματα δεν λειτουργούν με φιρμάνια και απειλές, ειδικά σε θέματα παιδείας και μάλιστα θρησκευτικής παιδείας και αυτό δυστυχώς δεν το έχουν κατανοήσει φαίνεται στο Υπουργείο Παιδείας, εγκλωβισμένοι καθώς είναι σε αναχρονιστικές ιδεοληψίες του παρελθόντος, οι οποίες υιοθετούσαν και ενέκριναν κάθε μορφή ιδεολογικής επιβολής, με κύριο γνώμονα την αρχή ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Ούτε έχουν φαίνεται υπόψη τους το άρθρο 3 του ελληνικού Συντάγματος, το οποίο κατοχυρώνει προστατεύει και θεωρεί απαραβίαστη τη θρησκευτική συνείδηση των Ελλήνων!
Η Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων(ΠΕΘ), έχοντας υπόψη της παρόμοια περιστατικά που συμβαίνουν από τις αρχές της σχολικής χρονιάς, είχε καταγγείλει δημόσια τις απαράδεκτες πρακτικές βίας και εκφοβισμού μιας μικρής μερίδας Διευθυντών Σχολικών μονάδων Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης καθώς και κάποιων δασκάλων ή καθηγητών, εναντίον των γονέων και των παιδιών τους που επιστρέφουν στο Υπουργείο Παιδείας τα βιβλία-Φακέλους του μαθήματος των Θρησκευτικών ως απαράδεκτα.
Το Υπουργείο Παιδείας,δείχνοντας μια παντελή και πρωτοφανή έλλειψη στοιχειώδους παιδαγωγικής ευαισθησίας που πραγματικά σοκάρει κάθε υγιώς σκεπτόμενο άνθρωπο, εσκεμμένα προφανώς, αγνόησε τα υπομνήματα και τις διαμαρτυρίες της ΠΕΘ, που αφορούσαν στην ακαταλληλότητα των νέων Προγραμμάτων και βιβλίων, θεωρώντας ότι με τις απειλές, τον εκφοβισμό και τη βία θα επιβάλουν στα ελληνόπουλα τον θρησκευτικό γενιτσαρισμό και την αλλαξοπιστία που περιλαμβάνουν τα βιβλία-Φάκελοι του νέου πολυθρησκειακού Προγράμματος του μαθήματος των Θρησκευτικών. Πίστευαν ίσως ότι οι γονείς δεν θα καταλάβαιναν ότι άλλο είναι η Ορθόδοξη Πίστη και άλλο ο θρησκευτικός συγκρητισμός της πολυθρησκείας που παρέχουν τα βιβλία-Φάκελοι που μοίρασαν στα παιδιά τους.
Πλανώνται πλάνην οικτράν, οι υπεύθυνοι του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής και του Υπουργείου Παιδείας αν συνεχίζουν να πιστεύουν στην αποτελεσματικότητα της βίας, των μεθοδεύσεων και του εκφοβισμού, θεωρώντας ότι η οικονομική εξαθλίωση του ελληνικού λαού καλλιεργεί ταυτόχρονα μειωμένες άμυνες και ότι αυτό αποτελεί μια χρυσή ευκαιρία για να επιτευχθεί η αλλαξοπιστία των νέων μας και η επιβολή της πολυθρησκείας. Οι γονείς όμως τι τους λένε στην ουσία με την επιστροφή των βιβλίων-Φακέλων: Ότι δεν θα επιτρέψουν να αλλάξει η πίστη των παιδιών τους. Ότι έχουν νόμιμο και κατοχυρωμένο δικαίωμα, όπως όλοι οι γονείς των πολιτισμένων και δημοκρατικών χωρών, να διδάσκονται τα παιδιά τους την πίστη που αυτοί θέλουν ή επιλέγουν και με αυτήν να αναπτύσσεται η θρησκευτική συνείδηση των παιδιών τους.
Όμως, τα απαράδεκτα αυτά κρούσματα βίας και εκφοβισμού δυστυχώς συνεχίζονται και λαμβάνουν πλέον τη μορφή χιονοστιβάδας(βλ. Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Τρίκαλα, Κόρινθο, Μυτιλήνη, Πάτμο, Κάλυμνο, κ.λπ.). Οι Διευθυντές Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης, οι Διευθυντές Σχολικών μονάδων καθώς και οι δάσκαλοι ή οι καθηγητές που έχουν ήδη καταγγελθεί στην ΠΕΘ για τη βίαιη και άπρεπη συμπεριφορά τους εναντίον μαθητών και γονέων, που επιστρέφουν στα σχολεία τα βιβλία του μαθήματος των Θρησκευτικών ως απαράδεκτα, αυξάνονται καθημερινά όσο αυξάνονται οι επιστροφές των βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών στα σχολεία.
Η άσκηση βίας από αυτούς τους «εκπαιδευτικούς», εκφράζεται είτε μέσω λεκτικών προπηλακισμών και απρεπών χαρακτηρισμών είτε μέσω της χαμηλής βαθμολογίας στους μαθητές, των οποίων οι γονείς επιστρέφουν τα βιβλία, ή ακόμη αρνούμενοι να παραλάβουν τα επιστρεφόμενα βιβλία, θέλοντας, έτσι, να προσκομίσουν στην Κυβέρνηση τα πιστοποιητικά της κομματικής τους νομιμοφροσύνης, ενθαρρυμένοι προφανώς και από την στάση του Υπουργού στο συγκεκριμένο θέμα.
Σε όλα αυτά προστέθηκε ένα ακόμη κρούσμα που συνέβη στην Κάλυμνο. Συγκεκριμένα ανακοίνωση γονέων που είδε το φως της δημοσιότητας στο διαδίκτυο, κάνει λόγο «για μια πρωτοφανή ένδειξη φασιστικής τακτικής, η οποία έχει κάνει την εμφάνισή της στο 1ο Δημοτικό Σχολείο Χώρας Καλύμνου». Όπως αναφέρεται επίσης στην ανακοίνωση, «προηγουμένως είχε προηγηθεί κίνηση γονέων των μαθητών από κάποιες τάξεις επιστροφής των βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Υπουργείο Παιδείας με ενυπόγραφες δηλώσεις, ασκώντας το νόμιμο συνταγματικό τους δικαίωμα, επειδή αυτοί οι φάκελοι εισάγουν θρησκειολογία κατά ευθεία παράβαση του Συντάγματος και των Διεθνών Συνθηκών, οι οποίες επιβάλλουν το διδασκόμενο μάθημα να είναι ομολογιακό. Η κίνηση αυτή έγινε κατόπιν ενημέρωσης του σχολείου.
Πριν λίγες μέρες, όμως, έκπληκτοι οι γονείς παρέλαβαν μέσω των παιδιών τους ένα ενημερωτικό-απειλητικό σημείωμα του Διευθυντή, με το οποίο καλούνται να αναζητήσουν τα υποτιθέμενα χαμένα βιβλία και να τα επιστρέψουν στο σχολείο, διαφορετικά θα διωχθούν ποινικά. Καλούνται επίσης να αγοράσουν τα βιβλία από το εμπόριο, εάν δεν τα επιστρέψουν.
Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει τη γενική κατακραυγή και έχουμε υποχρέωση να το αναδείξουμε, για να αναγκαστεί να ανασκευάσει το σχολείο αυτού του είδους τις τακτικές, που θυμίζουν ολοκληρωτικά καθεστώτα, αλλά και για να αποτραπούν μελλοντικά παρόμοια κρούσματα».
Μετά από όλα αυτά, θα είναι απόλυτα δικαιολογημένοι οι Καλύμνιοι γονείς, αν απαντήσουν σε όσους τους απειλούν και τους εκβιάζουν, λέγοντας τους ότι «αν ζητήσετε κάτι άλλο, μπορούμε ευχαρίστως να σας το δώσουμε, παρεκτός τα βιβλία των Θρησκευτικών, διότι από αυτά δεν διαθέτουμε, καθώς ήδη, τα έχουμε παραδώσει όλα στο Υπουργείο Παιδείας»!
Το Υπουργείο Παιδείας να είναι βέβαιο ότι η ΠΕΘ παρακολουθεί στενά αυτές τις εξελίξεις και όλα τα περιστατικά που συμβαίνουν σε βάρος των γονέων και των μαθητών και θα αντιδράσει, χρησιμοποιώντας κάθε νόμιμο τρόπο και μέσο για να προστατέψει μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικούς και το μάθημα των Θρησκευτικών απέναντι σε αυτή την κρατική – «εκπαιδευτική βία και αυθαιρεσία».
Το Διοικητικό Συμβούλιο
Μετά τήν ἔνσαρκη παρουσία τοῦ Κυρίου μας, τήν ἐκ νεκρῶν Ἀνάστασή Του, τήν εἰς οὐρανούς Ἀνάληψή Του καί τήν κάθοδο τοῦ Παναγίου Πνεύματος ἄρχισε νά κηρύσσεται σέ ὅλη τή γῆ τό Ἱερό Εὐαγγέλιο ἐνάντια στό σκοτάδι τῆς ἀγνωσίας. Τό φῶς τῆς εὐσέβειας ἔλαμπε πανταχοῦ μέ τή Θεία βοήθεια, γιατί οἱ Θεοκήρυκες Ἀπόστολοι ἔτρεχαν σάν ἀστραπές σέ ὅλα τῆς Οίκουμένης τά πέρατα, καθένας στό ἔθνος πού κληρώθηκε μέ θεία βούληση εὐαγγελιζόμενοι παντοῦ τό σωτήριο κήρυγμα καί ἔτσι μεγάλωνε ἡ πίστη καί πρόκοβε θαυμασιώτατα ἔτσι, ὥστε καί πολλοί ἔχυσαν τό αἷμα τους γιά τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, καί περιφρόνησαν κάθε σωματική ἀπόλαυση καί αὐτή τήν πρόσκαιρη ζωή γιά νά ζήσουν αἰώνια μαζί μέ τόν Χριστό.
Ἀγαπητοί Ἀδελφοί,
Ὅπως ὀρθά παρατήρησε ὁ κ. Μελέτης Μελετόπουλος Δρ. τοῦ Παν/μίου τῆς Γενεύης, στήν εἰκοσιπενταετία πού πέρασε ἀπό τήν ὁμόθυμη ἄρνηση τοῦ τότε πολιτικοῦ συστήματος νά ἀναγνωρίσει τή FYROM ὡς Μακεδονία, τό κρατίδιο τῶν Σκοπίων ἀποδυναμώθηκε δραματικά. Παρέμεινε ἐκτός Ε.Ε. καί ΝΑΤΟ, αἰωρούμενο σέ διπλωματικό κενό μεταξύ τῶν διασταυρούμενων ἐπιρροῶν τῶν ἰσχυρῶν τῆς περιοχῆς καί ἐγκλωβισμένο στήν ὑπανάπτυξη. Τό καθεστώς Γκρουέφσκι ἐπέβαλε μία γελοία αἰσθητική μέ ὑποτίθεται ἀρχαιοελληνικά πρότυπα, γιά νά τεκμηριώσει τήν «καταγωγή» τῶν σύγχρονων κατοίκων τοῦ κρατιδίου ἀπό τούς ἀρχαίους Ἕλληνες τῆς Μακεδονίας, ταυτόχρονα ὅμως διολίσθησε σέ αὐταρχικές καί μονοκομματικές λογικές. Ἡ δέ ἀλβανική κοινότητα τοῦ Τετόβου διεκδίκησε τήν πολιτιστική, γλωσσική καί αὐτοδιοικητική της αὐτονομία, σέ βαθμό πού σήμερα τό δυτικό τμῆμα τῆς FYROM είναι de facto ἀνεξάρτητο άπό τόν κρατικό μηχανισμό πού ἐλέγχουν οἱ Σλάβοι. Οἱ ὁποῖοι στρέφονται πρός τήν ὁμόγλωση Βουλγαρία, προκειμένου νά ἔχουν σανίδα σωτηρίας σέ περίπτωση διαμελισμοῦ τοῦ κρατιδίου.
Τό γεγονός ὅτι πολλά κράτη ἀναγνώρισαν τό κρατίδιο τῆς FYROM μέ τή συνταγματική του ὀνομασία δέν σημαίνει ἀπολύτως τίποτα γιά τή βιωσιμότητα καί τήν οἰκονομική του ἀνάπτυξη. Ἡ ἰσχύς ἑνός κράτους δέν προκύπτει ἀπό τήν ἀποδεκτή ἤ μή ὀνομασία του ἀλλά ἀπό τήν οἰκονομική καί ἀμυντική του εὐρωστία, τήν κοινωνική συνοχή του, τίς συμμαχίες του καί τή συμμετοχή του σέ διεθνεῖς ὀργανισμούς. Αὐτά ὅλα εἶναι ἀνύπαρκτα στήν περίπτωση τῶν Σκοπίων. Δέν ἀντιλαμβάνεται κανείς γιατί πρέπει ἡ ἑλληνική πλευρά νά σπεύσει νά τοῦ τά προσφέρει. Πολύ περισσότερο πού τό κρατίδιο τρέφει ἐπισήμως ἀλυτρωτικές βλέψεις ἔναντι τῆς Βόρειας Ἑλλάδας, πού ἀσφαλῶς δέν πρόκειται νά ἐξαερωθοῦν, ἐπειδή θά ἀλλάξουν ὄνομα τό ἀεροδρόμιο ἤ κάποιοι δρόμοι τῆς Χώρας. Ὁ ἀλυτρωτισμός εἶναι κεντρικό στοιχεῖο τῆς ἐθνικῆς ἰδεολογίας καί τῆς διάχυτης κουλτούρας τῶν Σλάβων κατοίκων τοῦ Κρατιδίου, οἱ ὁποῖοι κοινωνικοποιήθηκαν μέ ἄξονα ἀκριβῶς αὐτό τό «παμμακεδονικό» ψευδοαλυτρωτικό ἰδεολόγημα, πού θά παραμείνει ζωντανό ἀκόμα, ἄν δέν ὑποχρεωθοῦν νά τό ἀποκηρύξουν ἐπίσημα καί μέ διεθνή δέσμευση.
Πέραν αὐτοῦ ἡ ἀποδοχή ὀνόματος ὅπως «Νέα Μακεδονία» ἤ «Ἄνω Μακεδονία» κ.τ.λ. θά ὁδηγήσει σέ νέο κύκλο διεκδικήσεων ἀπό τά Σκόπια.
Γιά τούς λόγους αὐτούς καλούμεθα ὅλοι νά συμμετάσχουμε στό ἀκηδεμόνευτο καί ἀκομμάτιστο συλλαλητήριο πού διοργανώνουν οἱ Παμμακεδονικές Ἐνώσεις τήν Κυριακή 4 Φεβρουαρίου ἐ.ἔ. καί περί ὥρα 2.00 μεσημβρινή στήν Πλατεῖα Συντάγματος, ἐκφράζοντας τήν ἐθνική μας συνείδηση, γιατί λαός χωρίς ἐθνική συνείδηση καί φιλοπατρία δέν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπό μιά πεινασμένη περιφερόμενη μᾶζα πού ἄνετα μπορεῖ νά διαμελησθεῖ, νά μοιρασθεῖ καί νά μετακινηθεῖ κατά τό δοκοῦν.
Μετά πατρικῶν εὐχῶν!
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
+ ὁ Πειραιῶς ΣΕΡΑΦΕΙΜ
Πηγή: Ακτίνες
Αθήνα, 31 Ιανουαρίου 2018
Αριθμ. Πρωτ. 21
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Επιμένει ο Υπουργός Παιδείας στην αλλαξοπιστία
των Ελλήνων Ορθοδόξων μαθητών!!
Το Υπουργείο Παιδείας μέσω των αρμόδιων οργάνων του, με έγγραφό του προς τους Διευθυντές των Σχολείων της χώρας ζητά να πληροφορηθεί τον αριθμό των βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών που έχουν επιστρέψει στα σχολεία οι γονείς των μαθητών. Η κίνηση αυτή του Υπουργείου Παιδείας σημαίνει ότι:
1. Αναγνωρίζει ότι έχει δημιουργηθεί μείζον θέμα στα σχολεία, όταν ο ίδιος ο Υπουργός Παιδείας κ. Κ. Γαβρόγλου, στις αρχές Οκτωβρίου 2017, καταφερόταν απαξιωτικά ως προς το θέμα, χαρακτηρίζοντας ασήμαντες μειοψηφίες τους γονείς που επιστρέφουν στο Υπουργείο Παιδείας τα βιβλία-Φακέλους του μαθήματος των Θρησκευτικών.
2. Το Υπουργείο Παιδείας θα προσπαθήσει πιθανόν και πάλι, χρησιμοποιώντας τα στοιχεία που θα συγκεντρώσει, να μιλήσει για μειοψηφίες και να παραπλανήσει τον ελληνικό λαό με ψευδή και ελλειπτικά στοιχεία, αγνοώντας ή αποσιωπώντας ηθελημένα τα παρακάτω :
α) Το θέμα της επιστροφής των βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών δεν είναι ποσοτικό, αλλά καθαρά ποιοτικό. Η κίνηση αυτή των γονέων, δηλαδή, φανερώνει την κάθετη αντίθεσή τους απέναντι στην ιδεοληπτική και απεγνωσμένη προσπάθεια της σημερινής ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας, να επιβάλει δια της βίας και εξαναγκαστικά, διαμέσου ενός ιδιότυπου νέου γενιτσαρισμού, στους μικρούς μαθητές/τριες των σχολείων της πατρίδας μας, ένα μοντέλο μαθήματος Θρησκευτικών που αποδομεί ευθέως στα μάτια τους, την αποκεκαλυμμένη πίστη των γονέων τους, εξισώνοντάς την με τις ανθρωποκατασκευασμένες θρησκείες του κόσμου.Ο αριθμός των επιστραφέντων βιβλίων-Φακέλων είναι συμβολικός και δείχνει σαφώς την παταγώδη αποτυχία του μεθοδευμένου εγχειρήματος να μετατραπεί βιαίως και παρανόμως η πίστη των μαθητών σε ένα συγκεχυμένο και πολτοποιημένο συνονθύλευμα θρησκειών που αντιτίθενται στη χριστιανική αλήθεια και πίστη των ορθοδόξων μαθητών.
β) Στην ανακοίνωσή του το Υπουργείο Παιδείας δεν αναφέρεται καθόλου σε όλους εκείνους τους Διευθυντές Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης και τους Διευθυντές των Σχολικών μονάδων πουαρνούνται, κατά παράβαση της κείμενης νομοθεσίας, να παραλάβουν τα επιστρεφόμενα από τους γονείς βιβλία-Φακέλους του μαθήματος των Θρησκευτικών.
γ) Από την ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας συμπεραίνουμε ότι εσκεμμένα δεν προσμετρούνται, στην καταμέτρηση που επιχειρείται, τα βιβλία του μαθήματος των Θρησκευτικών που έχουν επιστραφεί από τους γονείς ταχυδρομικώς απευθείας στο Υπουργείο.
δ) Το Υπουργείο Παιδείας δείχνει να αγνοεί ακόμη, τις εκατοντάδες των βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών που συγκεντρώνουν ορισμένες Μητροπόλεις διαμέσου των Ιερών Ναών τους για να επιστραφούν μαζικά στο Υπουργείο.
ε)Το Υπουργείο Παιδείας επίσης, περιφρονεί επιδεικτικά τις χιλιάδες των δηλώσεων που έχουν υπογραφεί και δημοσιευθεί στο διαδίκτυο από αγανακτισμένους γονείς, οι οποίοι διαμαρτύρονται εντονότατα για τα νέα βιβλία-Φακέλους του μαθήματος των Θρησκευτικών, χωρίς να τα έχουν επιστρέψει μέχρι στιγμής στο Υπουργείο.
στ) Το Υπουργείο Παιδείας, επίσης, φαίνεται να μην λαμβάνει σοβαρά υπόψη του το γεγονός ότιμέχρι τώρα οι όποιες επιστροφές στο Υπουργείο βιβλίων-Φακέλων του μαθήματος των Θρησκευτικών από γονείς έγιναν αυτοβούλως και χωρίς καμιά κεντρική καθοδήγηση. Γι΄ αυτό και υπάρχει αυτή η ποικιλία των μορφών της αντίδρασής τους.
Από όλα τα παραπάνω, συνάγεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι το Υπουργείο Παιδείας και ο σημερινός Υπουργός Παιδείας κ. Κ. Γαβρόγλου εθελοτυφλούν μπροστά στο τεράστιο πρόβλημα, που ως υπεύθυνοι έχουν δημιουργήσει στα παιδιά, στους γονείς και στους εκπαιδευτικούς, με τα νέα Προγράμματα και τα νέα βιβλία-Φακέλους του μαθήματος των Θρησκευτικών, τα οποία εισήγαγαν στα σχολεία και επιβάλουν στους μαθητές να τα διδαχθούν.
Είναι πλέον φανερό ότι ο κ. Κ. Γαβρόγλου επιμένει να προχωράει αυταρχικά και φασιστικά στην εφαρμογή της πολιτικής της Κυβέρνησής του στον ευαίσθητο χώρο της Παιδείας, ιδιαίτερα μάλιστα στον τομέα της θρησκευτικής αγωγής, μη λαμβάνοντας υπόψη του τις αντιδράσεις που αυτή προκαλεί -όπως ακριβώς πράττει η Κυβέρνησή του και στο μέγα εθνικό θέμα της Μακεδονίας- προφανώς, μόνο και μόνο για να ικανοποιήσει ιδεοληπτικές σκοπιμότητες, άγνωστης για τον λαό μας προέλευσης, που αφορούν όμως άμεσα την πνευματική εξέλιξη των ελλήνων ορθοδόξων μαθητών.
Τελικά, όμως, αυτό που πετυχαίνει το Υπουργείο στην πράξη, με όλα αυτά που απεργάζεται, είναι να δημιουργεί κύμα αντιδράσεων, που τείνουν να λάβουν χαρακτηριστικά μαζικού κινήματος–όπως ακριβώς συνέβη και στο Μακεδονικό ζήτημα- εναντίον της αντορθόδοξης εκπαιδευτικής πολιτικής της Κυβέρνησής του, με πρώτη στη σειρά την επαναστατική και πρωτοφανή στα παγκόσμια εκπαιδευτικά χρονικά, πρωτοβουλία των ελλήνων γονέων να επιστρέφουν πίσω στο Υπουργείο τα βιβλία-Φακέλους του μαθήματος των Θρησκευτικών.
Σύντομα, επίσης, πιστεύουμε θα αντιληφθούν οι υπεύθυνοι πρωτεργάτες του Υπουργείου Παιδείας αλλά και του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, οι οποίοι έχουν την ευθύνη έγκρισης και προώθησης όλων αυτών των «επικίνδυνων και απαράδεκτων» πολιτισμικών και θρησκευτικών υποπροϊόντων, ότι η φασιστική τους ασέβεια προς τους γονείς και η μέσω των νέων Θρησκευτικών μεθόδευση αποορθοδοξοποίησης των παιδιών, θα λάβει και την ανάλογη απάντηση!
Το Διοικητικό Συμβούλιο
Ιστορική ανασκόπηση
Εμφάνιση Βογομιλισμού
Η χώρα νότια του Δούναβη ήταν εκχριστιανισμένη μέχρι τον Στ’ αι. Μετά τις σλαβικές μετακινήσεις και την πληθυσμιακή αλλοίωση, η εκκλησιαστική διοίκηση έχασε τα ερείσματά της στην περιοχή καθώς ο πληθυσμός των Χριστιανών Ρωμαίων μειώθηκε δραματικά, ενώ αυξήθηκε κατακόρυφα ο σλάβικος παγανισμός. Οι Βούλγαροι κατά την είσοδό τους περίπου το 681 μ.Χ. στα εδάφη της αυτοκρατορίας, δεν ενδιαφέρθηκαν να γνωρίσουν την Ορθοδοξία, μέχρι την εποχή του Χάνου Κρούμου (852-889), ο οποίος προσκάλεσε ιεραπόστολους από την Κωνσταντινούπολη και τελικά το 870 μ.Χ. αποδέχθηκε την παρουσία Ορθόδοξου επισκόπου[i], ο οποίος έφερε τον τίτλο του Αρχιεπισκόπου.
Την εποχή αυτή έγραψε και την πραγματεία του για τους Παυλικιανούς ο Πέτρος Σικελιώτης και την αφιέρωσε στον Αρχιεπίσκοπο Βουλγαρίας[ii]. Ζώντας για κάποιο χρονικό διάστημα στην Τεφρική, γνώρισε τα σχέδια των αιρετικών, για την αποστολή δικών τους διδασκάλων στα εδάφη της Βουλγαρίας, με σκοπό την διάδοση των ιδεών τους:
«πάλιν δέ καί τῶν ἀσεβῶν ἐκείνων ἀκούσας φληναφούντων ὡς μέλλουσιν ἐξ αὐτῶν ἐκείνων ἀποστέλλειν ἐν τοῖς τόποις Βουλγαρίας τοῦ ἀποστῆσαί τινας τῆς ὀρθοδόξου πίστεως καί προς τήν οἰκείαν καί μεμιασμένη αἵρεσιν ἐπισπάσασθαι, τῇ ἀρχῇ τοῦ θείου κηρύγματος θαρροῦντες, καί οἰόμενοι ὡς εὐκόλως δυνήσονται τῷ ἀδόλῳ καί ἀληθινῷ σίτῳ τά οἰκεία σπεῖραι ζιζάνια˙[iii].»
Η αλήθεια είναι ότι οι Παυλικιανοί μεταφέρθηκαν για πρώτη φορά στα Βαλκάνια επί Κωνσταντίνου Ε’ Κοπρώνυμου. Η παραπάνω πληροφορία μπορεί να σημαίνει ότι υπήρχε κάποια σχέση μεταξύ των αιρετικών κοινοτήτων των Βαλκανίων και των ομοίων της Μικράς Ασίας ή μπορεί οι πρώτες κοινότητες να περιέπεσαν σε μαρασμό και να χρειάζονταν νέους διδασκάλους για την διάδοση της αίρεσης στον νεοφώτιστο Βουλγαρικό πληθυσμό. Και στις δύο περιπτώσεις, αυτό που παρατηρείται είναι ότι με την διάδοση της Ευαγγελικής αλήθειας στη Βουλγαρία, ξεκινά και η διάδοση της αίρεσης.
Η επιτυχής εγκαθίδρυση κοινοτήτων Παυλικιανών στην Βουλγαρία επιβεβαιώνεται από τον Ιωάννη Έξαρχο, λόγιο ιερέα της εποχής του Χάνου Συμεών (893-827), γιού του Βόρη. Αυτό που κάνει εντύπωση στην αναφορά του Ιωάννη Έξαρχου είναι η αποδοχή εκ μέρους των αιρετικών, του διαβόλου ως του μεγαλύτερου γιου του Θεού[iv]. Η δοξασία αυτή δεν ήταν παυλικιανής προέλευσης. Έχουμε, λοιπόν μια πρώτη αναφορά σε βογομιλική διδασκαλία. Στο κείμενο οι αιρετικοί ονομάζονται Μανιχαίοι, όνομα σύνηθες, όχι μόνο για τους Παυλικιανούς, αλλά και για κάθε μορφής αιρετική σέκτα, η οποία αποδέχεται την δυαρχία.
Η αλληλογραφία του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Θεοφύλακτου και του Τσάρου Πέτρου
Ο γιος του Συμεών, Πέτρος (927-969), αναγνωρίστηκε Τσάρος, από τον αυτοκράτορα Ρωμανό Α’ Λεκαπηνό (920-944) και συνδέθηκε μαζί του με αγχιστεία, καθώς νυμφεύθηκε την εγγονή του Μαρία. Όταν λοιπόν, ο Πέτρος ενημερώθηκε για την ύπαρξη αιρετικών ομάδων στην επικράτειά του απευθύνθηκε στον Πατριάρχη Κων/πόλεως Θεοφύλακτο Λεκαπηνό, γιο του Ρωμανού Α’ και συγγενή του. Η κίνηση αυτή του Πέτρου, να παρακάμψει τον αρχιεπίσκοπο της χώρας του και να στραφεί προς την Κωνσταντινούπολη είναι ενδεικτική του καλού κλίματος στις σχέσεις των δύο κρατών. Τα μεγαλεπήβολα σχέδια των προκατόχων του για την εκ νέου δημιουργία ρωμαϊκού κράτους από τους Βούλγαρους και την ανεξαρτητοποίηση της Βουλγαρικής Εκκλησίας, εγκαταλείφθηκαν. Σε κίνηση καλής θέλησης απέναντι στον Τσάρο, ο Ρωμανος Λεκαπηνός αναγνώρισε τον επίσκοπο Αχρίδας, Δαμιανό, ως Πατριάρχη Βουλγαρίας, τίτλος που καταργήθηκε από τον Ιωάννη Τσιμισκή, μετά την κατάλυση του Βουλγαρικού Κράτους.
Μέσα από αυτές τις κινήσεις καλής θέλησης, η εθνικιστική Βουλγαρική θεώρηση της αίρεσης των Βογομίλων ως αντίδραση στην κεντρική Κωνσταντινοπολίτικη εξουσία, καταρρίπτονται. Οπωσδήποτε, φωνές διαμαρτυρίας για την εγκατάλειψη της πολιτικής των προηγούμενων Τσάρων, θα υπήρξαν εντός της βουλγαρικής αυλής. Δεν έχουν καταγραφεί, όμως, αντιδράσεις. Οι απόψεις, που θέλουν να προσμετρήσουν τον Βογομιλισμό ως τέτοια αντίδραση, δεν έχουν ερείσματα, είναι αυθαίρετες και η σκοπιμότητά τους είναι τόσο φανερή, που τους αφαιρεί οποιαδήποτε επιστημονικότητα. Έρχονται απλώς να στηρίξουν μια κατασκευασμένη θέση.
Ο ίδιος ο Πατριάρχης δεν φημίζονταν για την θεολογική κατάρτισή του ή για την προσωπική του ενασχόληση με τα εκκλησιαστικά ζητήματα. Σώζεται μια επιστολή[v] που φέρει το όνομά του, έχει ως παραλήπτη τον Τσάρο Πέτρο, και αφορά το θέμα των αιρετικών. Ενδέχεται να είναι προϊόν του πατριαρχικού περίγυρου και όχι του ίδιου του Θεοφύλακτου.
Από τα αναθέματα που περιέχονται στην επιστολή, γίνεται φανερό ότι οι αναφερόμενοι αιρετικοί, αν και αποκαλούνται επίσης Μανιχαίοι, διαφέρουν από τους Παυλικιανούς. Στο δεύτερο ανάθεμα φαίνονται ως μετριοπαθείς δυαρχικοί, αποδίδοντας την δημιουργία μόνο του υλικού κόσμου στον Διάβολο, ενώ οι Παυλικιανοί ήταν απόλυτα δυαρχικοί. Στο τέταρτο ανάθεμα φαίνεται ότι αποδέχονται τον μοναχισμό, σε αντίθεση με τους Παυλικιανούς. Οι δεύτεροι είχαν κάθετα αρνητική στάση στο ζήτημα. Με την αποδοχή του μοναχισμού οι Βογομίλοι προσιδίαζαν με τους Μεσσαλιανούς, γι’ αυτό και σε μεταγενέστερους χρόνους χρησιμοποιούνται και τα δύο ονόματα γι’ αυτούς.
Ο D. Obolensky δεν κατάφερε να αναγνωρίσει την διαφορά της μετριοπαθούς δυαρχίας των Βογομίλων, με την αυστηρή δυαρχία των Παυλικιανών[vi]. Γι’ αυτό και θεωρεί ότι από το σύνολο των αναθεμάτων – πρόκειται για 14 αναθέματα, εκ των οποίων 9 αφορούν αιρετικές πεποιθήσεις και τα υπόλοιπα αναθεματίζουν τους αιρεσιάρχες-αρχηγούς[vii] -, μόνο ένα δεν αντιστοιχεί σε ανάλογη καταγραφή στην Ιστορία του Πέτρου Σικελιώτη. Πρόκειται για το τέταρτο ανάθεμα:
«Τοῖς τόν εὔνομον γάμον ἀθετοῦσι καί τοῦ δαίμονος εἶναι νομοθεσίαν τήν αὔξησιν τοῦ γένους ἡμῶν καί διαμονήν δυσφημοῦσιν, ἀνάθεμα[viii].»
Η προσφυγή στο έργο του Πέτρου Σικελιώτη από όσους ήθελαν να χειριστούν κάποιο θέμα σχετικό με τους Παυλικιανούς, είναι αναγκαία. Αυτό που ενδιέφερε τον Obolensky δεν ήταν το ν’ αποδείξει την σχέση της Ιστορίας και της Επιστολής, αλλά η άρνηση της αιτιώδους σχέσης των Παυλικιανών και των Βογομίλων, άρνηση στην οποία προχώρησαν οι δύο κατηγορίες των ιστορικών, όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή. Το θέμα αυτής της σχέσης θα συζητηθεί εδώ, με την εξέταση της διδασκαλίας των Βογομίλων.
Στο σημείο αυτό πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι στην δεύτερη επιστολή του ο πατριάρχης Θεοφύλακτος, όπως και ο Τσάρος Πέτρος, δεν ενδιαφέρονταν να ταυτοποιήσουν τους αιρετικούς. Αυτό ήδη είχε γίνει και προφανώς είχε απασχολήσει τις δύο πρώτες επιστολές που δεν σώθηκαν. Επίσης είναι πολύ πιθανό και οι δύο να ήταν εξοικειωμένοι με το έργο του Πέτρου Σικελιώτη, ειδικά ο Τσάρος, εφόσον η Ιστορία απευθύνονταν στον Αρχιεπίσκοπο Βουλγαρίας. Το αντικείμενο της Επιστολής του Θεοφύλακτου ήταν η αντιμετώπιση των αιρετικών, γι’ αυτό και έστειλε στον Τσάρο μια φόρμουλα αναθεμάτων για την επιστροφή τους στην Εκκλησία. Η ταυτοποίηση μέσω της Επιστολής αφορά εμάς, αρκετούς αιώνες μετά και γι’ αυτό αποτελεί πηγή.
Για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής η σχέση Παυλικιανών και Βογομίλων, όπως και η σύνδεση, τουλάχιστον ιδεολογική, όλων των δυαρχικών συστημάτων με τον Μανιχαϊσμο, ήταν δεδομένη. Παρ’ όλα αυτά γνώριζαν ότι οι Βογομίλοι δεν ταυτίζονταν με τους Παυλικιανούς. Ο πατριάρχης Θεοφύλακτος αναφέρει στην αρχή της Επιστολής:
«Ἐπεί δέ σοι καί ἤδη περί τῆς νεοφανοῦς ἀντεγράφη κατά τά ἐρωτηθέντα αἱρέσηος, καί νῦν τρανότερόν τε καί διεξοδικώτερον γράφομεν πάλιν, ὡς ἐπεζήτησας[ix].»
Αφενός, λοιπόν, την αναγνωρίζει ως νεοφανή, αφετέρου και λίγο παρακάτω, την αναφέρει ως «παλαιάν[x]». Αναγνωρίζει ότι «Μανιχαϊσμός …ἐστι, παυλιανισμῷ συμμιγής, ἡ τοῦτων δυσσέβεια». Γι’ αυτό και στα αναθέματα, εκτός των αιρετικών πεποιθήσεων, αναθεματίζονται και οι αιρεσιάρχες-αρχηγοί των Μανιχαίων και των Παυλικίανων.
Η σειρά των αναθεματισμών των αιρεσιαρχών-αρχηγών Μανιχαίων και Παυλικιανών δεν αποδεικνύει, ότι το μόνο που έκανε ο Πατριάρχης ήταν ν’ αντιγράψει την Ιστορία του Πέτρου Σικελιώτη. Η σειρά που ακολουθείται είναι χρονική, από τους πρώτους προς τους τελευταίους. Σκυθιανός, Τερέβυνθος, Μάνης, Παύλος και Ιωάννης οι γιοι της Καλλινίκης, Κωνσταντίνος, Συμεών, Παύλος, Θεόδωρος, Γεγναίσιος, Ιωσήφ, Ζαχαρίας, Βαάνης και Σέργιος. Είναι λογική και αναμενόμενη. Μέχρι στιγμής δεν αναφέρθηκε αρχηγός των Βογομίλων. Επιφυλάσσεται να γίνει στην επόμενη ιστορική καταγραφή.
Η φόρμουλα των αναθεματισμών αφορούσε τους μετανοούντες αιρετικούς, οι οποίοι ήθελαν να επιστρέψουν στην εκκλησία. Γι’ αυτούς που επέμεναν στην κακοδοξία, αναγνωρίζει ότι έπρεπε να εφαρμόζονται «οἱ πολιτικοί τῶν Χριστιανῶν νόμοι», αλλά παροτρύνει να νουθετούνται μετ’ επιμονής, «ἔτι καί ἔτι[xi]», με χρήση της δύναμης της πειθούς, χωρίς να χάνεται η ελπίδα της μετάνοιάς τους. Αν παρ’ όλα αυτά εμμένουν στην αμετανοησία, ας είναι αυτοκατάκριτοι, κατά τον Απόστολο. Ουσιαστικά, ο πατριάρχης Θεοφύλακτος συνιστά ν’ αποφεύγεται η εκτέλεσή τους, πάγια θέση της Εκκλησίας, όπως είδαμε και στο κεφάλαιο των Παυλικιανών.
γ. Η Ομιλία του πρεσβύτερου Κοσμά
Η επόμενη αναφορά στους Βογομίλους γίνεται μέσα από μια ομιλία του Βούλγαρου πρεσβύτερου Κοσμά[xii]. Η χρονολόγησή της είναι σχετική. Το παλαιότερο κείμενο είναι ένα χειρόγραφο του ΙΔ’ αι. Υπάρχουν ακαδημαϊκοί, οι οποίοι δέχονται ότι γράφτηκε στις αρχές το ΙΓ’ αι., ενώ άλλοι δέχονται ως περίοδο συγγραφής τον ύστερο Ι’ αι[xiii]. Η μόνη σχετική ένδειξη για τον χρόνο γραφής είναι η αναφορά στον θάνατο του Τσάρου Πέτρου, το 969 μ.Χ. Είναι γραμμένο στην παλαιοσλαβονική. Οι Emile Georgief και Marcel Dando θεωρούν ότι το έργο γράφτηκε το 1211 και ήταν ομιλία εισήγηση στη Σύνοδο του Τύρνοβου. Στην συγκεκριμένη Σύνοδο δικάστηκαν και καταδικάστηκαν οι Βογομίλοι.
Σύμφωνα με αυτή την πηγή, ιδρυτής της αίρεσης ήταν κάποιος ιερέας Βογόμιλος. Το όνομα μεταφράζεται ως Θεόφιλος[xiv].
«Στην διάρκεια της βασιλείας του Ορθόδοξου βασιλιά Πέτρου, εμφανίστηκε στην βουλγαρική γη ένας παπάς με το όνομα Βογομίλος (αγαπημένος του Θεού), που θα ήταν σωστότερο να ονομάζεται Βογονέμιλ (μισητός από το Θεό). Αυτός ήταν ο πρώτος που δίδαξε μια αίρεση στη Βουλγαρία[xv].»
Εκτός του ονόματος «Βογομίλος», το οποίο είναι η μόνη ένδειξη για την αυτόχθονη γέννηση της αίρεσης και γι’ αυτό προωθήθηκε η νεώτερη χρονολόγηση του κειμένου, υπάρχουν και άλλα, ελληνικής προέλευσης, τα οποία κατ’ αναλογία θέτουν σε αμφισβήτηση την βουλγαρική ρίζα. Η προσωπικότητα του παπα-Βογόμιλου αγνοείται από την ελληνικές πηγές. Σ’ αυτές αναφέρονται «Φουνδαγιαγίτες[xvi]», «Χριστοπολίτες[xvii]», «Ευχίτες[xviii]», «Κουδούγεροι[xix]» κ.α.
Ο πρεσβύτερος Κοσμάς δίνει πολλές πληροφορίες για τα πιστεύω και τις πρακτικές των Βογομίλων. Αξίζει να αναφερθεί εδώ ένα ακόμη σημείο, το οποίο δείχνει ότι τελικά οι επιδιώξεις των αιρετικών δεν ήταν προϊόντα της αφύπνισης κάποιας εθνικής συνείδησης:
«Διδάσκουν τους οπαδούς τους να μην υπακούν στους αφέντες τους˙ περιφρονούν τους πλούσιους, μισούν τον Τσάρο, κοροϊδεύουν τους ανωτέρους τους, μέμφονται τους βογιάρους, πιστεύουν ότι ο Θεός κοιτά με αποτροπιασμό σε όσους εργάζονται για τον Τσάρο και συμβουλεύουν κάθε υπηρέτη να μην δουλεύει για τον αφέντη του[xx].»
Η αντίθεση των Βογομίλων στην πολιτική εξουσία ακόμη και των Βουλγάρων δεν αφήνει περιθώρια να θεωρήσουμε την δημιουργία της αίρεσης ως εθνική αντίδραση ενάντια στο Κωνσταντινοπολίτικο κέντρο. Αλλά δεν δείχνει να εκφράζει επίσης κάποια συγκεκριμένη κοινωνική τάξη. Αυτό που αφήνει να εννοηθεί είναι μια αντίδραση ενάντια σε οποιαδήποτε μορφή πολιτικοκοινωνικής εξουσίας. Αντίθετα, η προσπάθεια τους να εμφανίζονται ως Χριστιανοί, μετερχόμενοι μεθόδους αντίθετες από την επίσημη διδασκαλία της ομάδας, όπως φαίνεται σε άλλα σημεία του έργου του Κοσμά, υπονοεί ότι αποζητούσαν την αποδοχή ή έστω την ανοχή της επίσημης Εκκλησίας για ιδιοτελείς λόγους. Αν λοιπόν, το φαινόμενο δεν είχε τόσο έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα θα μπορούσε να εμφανιστεί ως αναρχικό κίνημα.
Ο Κοσμάς παρουσιάζει τους αιρετικούς ως κοινωνικούς ριζοσπάστες. Παρόμοιες περιγραφές δεν υπάρχουν στις άλλες πηγές. Μπορεί να υποτεθεί ότι επιδίωξή του ήταν να στρέψει τις αρχές εναντίον τους, υπερβάλλοντας τις πεποιθήσεις τους περί γενικής αποστροφής του κόσμου, εξαιτίας της διαβολικής προέλευσής του, και όχι ειδικά εναντίον των αρχών. Μια τέτοια προοπτική καθιστά αδύναμη την υπόθεση της μαρξιστικής μερίδας των ιστορικών, για εκδήλωση ταξικής πάλης.
Σ’ αυτό συνηγορεί και η επόμενη μαρτυρία του Κοσμά˙ οι Βογομίλοι δεν εξέφραζαν ανοικτά τις απόψεις τους[xxi], αντίθετα κρύβονταν και ο συνδυασμός με την ακρίβεια κατά τους εξωτερικούς τύπους της καλής «χριστιανικής» ζωής καθιστούσε δυσχερές το έργο της ανακάλυψής τους[xxii]. Οπότε ο περιγραφόμενος από τον Κοσμά ριζοσπαστισμός τους, αν υπήρχε, έμενε στην θεωρία και δεν μεταφράζονταν σε ανοικτή διαμάχη, πραγματικό ταξικό αγώνα.
Δεύτερο σημαντικό στοιχείο αναφύεται μέσα από την περιγραφή του Κοσμά η μορφή της δυαρχίας των Βογομίλων. Φάνηκε ήδη από την Επιστολή του πατριάρχη Θεοφύλακτου η διαφορά της μετριοπαθούς δυαρχίας, με την αποδοχή από αυτούς του διαβόλου ως δημιουργού μόνο του υλικού κόσμου. Στον Κοσμά η μετριοπάθεια εξελίσσεται ακόμη περισσότερο. Αναφέρει ότι αποδέχονται τον διάβολο ως τον νεώτερο γιο του Θεού:
«Όταν ακούν τον Κύριο στο Ευαγγέλιο να λέει την παραβολή με τους δύο γιους (σσ εννοεί την παραβολή του ασώτου), υποστηρίζουν ότι ο Χριστός είναι ο μεγαλύτερος γιος και ο νεώτερος, που εξαπάτησε τον πατέρα, ο διάβολος. Οι ίδιοι τους του έδωσαν το όνομα Μαμμωνάς, και τον αποκαλούν δημιουργό και αρχιτέκτονα των υλικών[xxiii].»
Αυτή είναι μια μεταγενέστερη αντίληψη των Βογομίλων, και αν συνυπολογιστεί η μαρτυρία του Κοσμά για τις εσωτερικές διενέξεις των αιρετικών[xxiv], τότε αποδεικνύεται ότι οι απόψεις που θέλουν το κείμενο μεταγενέστερο του Ι’ αι. είναι σωστές. Οι αντιδικίες μεταξύ των οπαδών της απόλυτης και της μετριοπαθούς δυαρχίας οδήγησαν στην απόσχιση της σέκτας (ordo) Δραγόβιτσα, όπως θα δούμε παρακάτω. Παλαιότεροι ιστορικοί προσπάθησαν να δείξουν ότι το σχίσμα συνέβη τον Ι’ αι[xxv]. Οι απόψεις τους δεν έγιναν δεκτές καθώς διαφωνούν ισχυρά οι καλά πληροφορημένες επί του θέματος δυτικές πηγές[xxvi].
Ως αιτιολόγηση της διαφοράς, οι υποστηρικτές της πρώιμης χρονολόγησης θεωρούν ότι ο Κοσμάς ήταν καλύτερα πληροφορημένος από τον Θεοφύλακτο[xxvii]. Αλλά αυτό είναι ένα αδύναμο επιχείρημα, διότι προκύπτει χρονική διαφορά μεταξύ των εξελικτικών σταδίων της μετριοπαθούς δυαρχίας και όχι διάσταση απόψεων Κοσμά και Θεοφύλακτου. Αυτό που επιχειρείται από τους υποστηρικτές της πρώιμης χρονολόγησης είναι αναχρονισμός, όπως επίσης αναφέρθηκε στην εισαγωγή.
* * *
[i] John Fine, The Early Medieval Balkans, Michigan Press, 94-131 & Ι. Ταρνανίδη, Ιστορία των Σλαβικών Ορθόδοξων Εκκλησιών, Α. Ιστορία τηςς Βουλγαρικής Εκκλησίας, Αφοί Κυριακίδη 1996, σελ. 21-25.
[ii] Δεν αναφέρεται το όνομά του σε ελληνικές πηγές Βλ. σχετ. κεφ. 5.2. Στο Συνοδικό του Τσάρου Βορίλου (για την έκδ. παρακάτω) και σε Συναξάριο (βλ. V. Zlatarski, Bălgarski archiepiskopi-patriarsi prez părvoto carstvo, Izvestija na Istoričeskoto Družestvo v Sofia 6 (1924), σελ. 51 , αναφέρεται το όνομα Ιωσήφ.
[iii] PG 1241C.
[iv] D. Obolensky, The Bogomils, p. 89.
[v] εκδ. I. Dujčef, L’ epistola sui Bogomili del patriarca constantinopolitano Teofillato, Mélanges Eugène Tisserant II, Cita del Vaticano 1969, 63-91. Από το προοίμιο της επιστολής προκύπτει ότι είχε προηγηθεί αλληλογραφία, η οποία δεν διασώθηκε. Αυτή ήταν η δεύτερη επιστολή του πατριάρχη προς τον Τσάρο και φέρει ως συντάκτη της τον Ιωάννη Χαρτοφύλακα.
[vi] D. Obolensky, The Bogomils, p. 113.
[vii] Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies, pp. 99-100.
[viii] ed. N. M. Petrovsky, Pismo Patriarha Konstantinopolskog Teofialka carju Bolgaii Petra (Επιστολή Πατριάρχου Κων/πόλεως Πέτρου προς τον Τσάρο των Βουλγάρων Πέτρο), εν Izvestiya otdeleniya russkogo yaξyka I slovesnosti Imperatoskoy Akademii Nauk, Πετρούπολη 1914, vol. XVIII tom. 3 p.364. (ρώσικα).
[ix] ed. N. M. Petrovsky, p. 362.
[x] ed. N. M. Petrovsky, p. 363.
[xi] ed. N. M. Petrovsky, p. 364 & Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies, pp. 101-102.
[xii] Εκδόσεις του κειμένου και μεταφράσεις.
› M. G. Popruzhenko, Cosmas the Priest, Against Bogomils, Sofia 1936.
› H. C. Puech-A. Vailant, Le Traité contre Bogomiles de Cosmas le Prêtre, Travaux publiés par l’ Institut d’ Études Slaves, Paris 1945.
› J. K. Begunov, Kosmapresviter v slavjanski literaturach, Sofia 1973.
[xiii] Παρουσίαση των απόψεων στο M. Dando, Peut-on advancer de 240 ans la date de composition du Traité de Cosmas le prêtre contre le Bogomile ‘s,Cahiers d’ etudes cathares 34 (ΙΙ e série, no 100, 1983), p.3-25. O Steven Runciman θεωρεί πιθανότερη ημερομηνία το 990 μ.Χ, The Medieval Manichee, p.68.
[xiv] Bog=Θεός & Milui= ελέησον ή mili=αγαπητός. Βλ. Ι. Ταρνανίδη ο.π. σελ. 35. Ευθύμιος Ζιγαβηνός, Πνευματική Πανοπλία τίτλος ΚΖ’ (PG 131.1289A). Για την ετυμολογία του ονόματος κατά τον Ευθύμιο Ζιγαβηνό θα γίνει συζήτηση στον οικείο τόπο.
[xv] Νικολάι Τοντόρωφ, Σύντομη Ιστορία της Βουλγαρίας, Αθήνα 1983, σελ. 25.
[xvi] Ευθύμιου Μοναχού της Μονής Περιβλέπτου, Συγγραφή στηλιτευτική των λεγομένων Φουνδαγατών (PG 131.47). Συναντώνται και οι τύποι «Φουνδαΐτες», «Φουνδαδίτες», Φουδαίτες. Κατά την άποψη των Milan Loos (Dualist heresy, p 73) & C. Puech (Le traité, p. 281 n.3) το όνομα προέρχεται από τον Φουνδά, μαθητή του Μάνη. Επικρατέστερη η άποψη της ετυμολογίας από τη Φούνδα (=σάκος), οπότε η λέξη σημαίνει σακκοφόροι. Ομώνυμη αίρεση υπήρξε τον δεύτερο αιώνα.
[xvii] Ευθύμιου Μοναχού της Μονής Περιβλέπτου, Συγγραφή στηλιτευτική των λεγομένων Φουνδαγατών (PG 131.48A): «Ἐστιν ἡ αἵρεσις τῶν ἀθέων Φουνδαγιτῶν τῶν ἑαυτούς ἀποκαλούντων Χριστοπολίτας, ἐν δέ τῇ Δύσει καλουμένων Βογομίλων αὕτη».
[xviii] Ως Ευχίτες καλούνταν κατά βάση οι Μεσσαλιανοί. Πολλές φορές στις μεταγενέστερες πηγές καλούνται και οι Βογομίλοι. J. Duvernoy, Le catharisme :L'histoire des Cathares, Toulouse, 1979, σελ. 35.
[xix] Συμεών Θεσσαλονίκης, Διάλογος κατά αιρέσεων (PG 155.65C). O Steven Runciman ετυμολογεί την λέξη από το χωριό Κουτούγερι το σημερινό Καισαριανά Πέλλης. Βλ. The Medieval Manichee, Cambridge University Press 1947, p. 184.
[xx] Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies in the Byzantine World, Manchester University Press, p. 132.
[xxi] Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies, p. 131:
«Αν κάποιος τους ρωτήσει, Αυτά πιστεύετε και λέτε; τότε τα αρνούνται και ορκίζονται, Δεν είμαστε τέτοιοι, που νομίζετε. Αρνούνται τις πράξεις τους και τις προσευχές τους με ένταση, ώστε κάποιος θα νόμιζε ότι δεν υπάρχει φαυλότητα σ’ αυτούς. “ Πας γαρ ο φαύλα πράσσων μισεί το φως και ουκ έρχεται προς το φως, ίνα μη ελεγχθεί τα έργα αυτού (Ιωαν. 3.20). Είναι κόλπο, το οποίο διδάσκουν στους οπαδούς τους, εξηγώντας τους, Αν οι προσευχές μας και οι πράξεις μας γίνουν γνωστά στους ανθρώπους, τότε όλο το έργο μας θα πάει χαμένο. Προσπαθούν να κρύφτούν πίσω από τις Γραφές, στις οποίες ο Κύριος λέει˙ Καί ὅταν προσεύχῃ, οὐκ ἔσῃ ὥσπερ οἱ ὑποκριταί, ὅτι φιλοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καί ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες προσεύχεσθαι, ὅπως ἄν φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις˙ σύ δέ ὅταν προσεύχῃ εἴσελθε εἰς τό ταμεῖον σου καί κλείσας τήν θύραν σου πρόσευξαι. Προσευχόμενοι δέ μη βαττολογήσητε, αλλά Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς (Ματθ. 6.5-7). Οι αιρετικοί διαστρέφουν ότι διαβάζουν˙ λένε ότι οι γωνίες των δρόμων είναι οι εκκλησίες, οι βαττολογίες είναι οι προσευχές και οι ακολουθίες που γίνονται στις εκκλησίες.»
[xxii] Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies, p. 116:
«Πράγματι, εξωτερικά οι αιρετικοί εμφανίζονται ως πρόβατα˙ είναι ευγενικοί και ταπεινοί και ήσυχοι. Εμφανίζονται χλωμοί από τις υποκριτικές νηστείες τους, δεν εκστομίζουν μάταια λόγια, δεν γελούν δυνατά, δεν είναι περίεργοι, φροντίζουν να μην δίνουν στόχο και κάνουν τα πάντα εξωτερικά, για να μην διαφέρουν από τους Ορθοδόξους. Εσωτερικά είναι λύκοι πεινασμένοι όπως είπε ο Κύριος. Οι άνθρωποι που βλέπουν αυτήν την μεγάλη ταπείνωσή τους, που νομίζουν ότι είναι καλοί Χριστιανοί, και μπορούν να τους οδηγήσουν στην σωτηρία, τους πλησιάζουν και ζητούν την συμβουλή τους για την σωτηρία της ψυχής τους.»
[xxiii] Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies, p. 128.
[xxiv] D. Obolensky, The Bogomils, p. 126:
«Τα λόγια τους είναι γελοία σε όσους κατέχουν λογική, διότι δεν συμφωνούν μεταξύ τους, και καταρρίπτονται ως κομμάτι σάπιου υφάσματος.»
[xxv] F. Rački, Bogomili I Patarini, εν Rad. Jugoslav. Akademje, Zagreb 1869-1970 & K. J. Jireček, Geschichte der Bulgaren, Prague 1876.
[xxvi] Steven Runciman, The Medieval Manichee, p. 69 n.1.
[xxvii] D. Obolensky, ο.π.
(Πηγή: Ιερά Μονή Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου )
Η εξάπλωση του Βογομιλισμού
α. Οι Βυζαντινές πηγές
Στο σημείο αυτό η έρευνα επανέρχεται στην εξέταση των Βυζαντινών πηγών. Οι Βογομίλοι διέδωσαν την διδασκαλία τους στην ρωμαϊκή επικράτεια και οι εκκλησιαστικές αρχές ενημερώθηκαν για την ύπαρξή τους ακόμη και στην ίδια την Βασιλεύουσα. Οι Σλάβοι ιστορικοί αρέσκονται να μιλούν για «Βυζαντινό Βογομιλισμό» επειδή επιμένουν να δίνουν εθνική χροιά σε θρησκευτικό φαινόμενο. Τον όρο υιοθετούν και δυτικοί ιστορικοί χωρίς αντιρρήσεις. Επειδή η προσπάθεια «εθνικοποίησης» της αίρεσης από τους κατά τα άλλα διεθνιστές Μαρξιστές είναι αναχρονισμός και δεν συνάδει με την εποχή, στην οποία παρατηρείται, ο Βογομιλισμός είναι θρησκευτικό φαινόμενο της ενιαίας Εκκλησίας και ως τέτοιο εξετάζεται εδώ, οπότε ο όρος καταργείται.
β. Η Στηλιτευτική Συγγραφή του Ευθύμιου Ακμονίας
Η επόμενη πηγή πληροφόρησης είναι το έργο του μοναχού Ευθύμιου της Μονής Περιβλέπτου στην Κωνσταντινούπολη, με τίτλο «Συγγραφή στηλιτευτική της των αθέων και ασεβών αιρετικών των λεγομένων Φουνδαγιατών αιρέσεως[i]». Το έργο είναι γραμμένο το 1045 μ.Χ.
Το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ήταν μια περίοδος ταραχής για το Βουλγαρικό Κράτος. Αρχικά δέχτηκαν εισβολή από τον πρίγκιπα Σβιατοσλάβο (942-972) του Κιέβου το 968 και το Κράτος του Βόρι Β’ καταλύθηκε. Στην συνέχεια ο αυτοκράτορας Ιωάννης Α’ Τσιμισκής (969-976) εισέβαλε στην Βουλγαρία, έδιωξε τους Ρώσους και προσάρτησε την Βουλγαρία. Ο Τσάρος Σαμουήλ (987-1014) βρήκε την ευκαιρία κατά την διάρκεια του εμφυλίου επί Βασιλείου Β’ Βουλγαροκτόνου (976-1025) και επανασύστησε το δεύτερο Βουλγαρικό Κράτος, για να καταλυθεί για δεύτερη φορά το 1018 με την νικηφόρα εκστρατεία του Βασιλείου.
Η ταραγμένη περίοδος και η ενοποίηση των Βαλκανικών επαρχιών με την αυτοκρατορία έδωσαν την ευκαιρία στους Βογομίλους να κινηθούν ελεύθερα και απαρατήρητα και να δημιουργήσουν εστίες της αίρεσής τους στα εδάφη της Ρωμανίας. Η επιστολή του Ευθύμιου περιέχει σημαντικές πληροφορίες για τον τρόπο διάδοσης της αίρεσης.
Λίγα είναι γνωστά για τον μοναχό Ευθύμιο. Από το κείμενο φαίνεται ότι καταγόταν από την περιοχή της Ακμονίας. Σε ηλικία ικανή συνόδευσε την μητέρα του στην εκδίκαση μιας υπόθεσης, την εποχή των βασιλέων Βασιλείου και Κωνσταντίνου, αλλά η υπόθεση εκδικάστηκε τελικά την εποχή του Ρωμανού Γ’ Αργυρού (1028-1034), οπότε συμπεραίνεται ότι ο Ευθύμιος γεννήθηκε είκοσι χρόνια τουλάχιστον πριν την άνοδο του Ρωμανού Γ’ στο θρόνο το 1028.
Η Μονή Περιβλέπτου βρίσκονταν στην Κωνσταντινούπολη και ήταν αφιερωμένη στην Παναγία Περίβλεπτο. Χτίστηκε από τον Ρωμανό Γ’ μετά την αποτυχημένη εκστρατεία του στην Συρία το 1030 μ.Χ στην περιοχή Ψαμαθιά. Στην Μονή αυτή ετάφη μετά τον θάνατό του την Μεγάλη Παρασκευή του 1034. Μετά την άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους, περί το 1206 μ.Χ. δόθηκε στους Λατίνους μοναχούς και επιστράφηκε το 1261 μετά την απελευθέρωση. Όταν η Πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το μοναστήρι παραχωρήθηκε στους Αρμένιους και η εκκλησία αφιερώθηκε στον Άγιο Γεώργιο (Surp Kevork). Σήμερα είναι γνωστό ως Sulu Manastir, δηλ το μοναστήρι με τα νερά, χάρη στο αγίασμα της εκκλησίας[ii].
Από την ανάγνωση του κειμένου γίνεται φανερό ότι ο Ευθύμιος δεν γνώριζε το έργο του Κοσμά. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε στο ότι η ομιλία του Κοσμά γράφτηκε αργότερα, είτε στο ότι ήταν γραμμένη στην παλαιοσλαβονική, και δεν είχε μεταφραστεί στην ελληνική. Ονομάζει τους αιρετικούς Φουνδαγιάτες, Χριστοπολίτες, και είναι γνώστης της ονομασίας Βογομίλοι:
«Ἔστιν ἡ αἵρεσις τῶν ἀθέων Φουνδαγιατῶν τῶν ἑαυτούς ἀποκαλούντων Χριστοπολίτας, ἐν δέ τῇ Δύσει καλουμένων Βογομίλων αὕτη[iii].»
Σε άλλο χειρόγραφο από την έκδοση του G. Ficker αναφέρεται:
«Οἱ τοῦ Ὀψικίου λαοί καλοῦσι τούς τήν κακίστην ταύτην ἀσέβειαν μετερχομένους Φουνδαγιαγίτας, εἰς δέ τόν Κυβαιρραιώτην, καί εἰς τήν Δύσιν καί εἰς ἑτέρους τόπους καλοῦσιν αὐτούς Βογομίλους[iv].»
Συνεπώς η ονομασία Βογομίλοι ήταν γνωστή στην Κωνσταντινούπολη, και μάλιστα από κάποιον ο οποίος δεν φαίνεται να κατείχε κάποιο διοικητικό αξίωμα[v], γι’ αυτό και δεν αναφέρεται σ’ αυτούς ως Μανιχαίους. Η αναφορά στα διοικητικά θέματα του Οψικίου και των Κιβυραιωτών δείχνει την εξάπλωση στις αιγιαλίτιδες ακτές της Μικράς Ασίας.
Η ρίζα του ονόματος «Φουνδαγιαγίτες» είναι η λέξη «Φούνδα», εξελληνισμός του λατινικού «funda[vi]» και μεταφράζεται σάκκος. Το όνομα σημαίνει σακκοφόροι και είναι αναφορά στον επαιτικό τρόπο διαβίωσης των Βογομίλων. Αν και δεν υπάρχει αναφορά για τον συγκεκριμένο τρόπο διαβίωσης, η ερμηνεία υποστηρίζεται από τους περισσότερους ιστορικούς. Ο G. Ficker διαφωνεί, εξαιτίας της έλλειψης αναφοράς και θεωρεί ότι η λέξη προέρχεται από άγνωστη ελληνική ρίζα. Αγνοεί ότι ένα άλλο που δόθηκε στους Βογομίλους και χρησιμοποιούνταν στα Βαλκάνια, ήταν torbeshi από την βουλγάρικη λέξη torba, που σημαίνει επίσης σάκκος[vii].
Γενικά στο κείμενο υπάρχει διάχυτη η ποιμαντική αντιμετώπιση της αίρεσης, χωρίς να διαφαίνεται η γνώση αντιαιρετικής γραμματείας. Επειδή λοιπόν, λείπουν οι επιρροές το έργο είναι πρωτότυπο και οι πληροφορίες γνήσιες, ενός αυτόπτη μάρτυρα. Ο Ευθύμιος αναφέρει ότι την εποχή εκείνη περιδιάβαιναν την Πόλη διδάσκοντας:
«Περινοστοῦσι γάρ οἱ τοιοῦτοι ἀσεβεῖς, διδάσκοντες πανταχοῦ ἔν τε τῇ πόλει καί ἐν τοῖς ἔξω[viii].»
Κατά την επιστροφή του από προσκυνηματικό ταξίδι στα Ιεροσόλυμα, ο Ευθύμιος βρήκε στην Μονή αιρετικούς, προσποιούμενους τους μοναχούς, οι οποίοι διέδιδαν τις κακοδοξίες τους. Ο μαθητής του είχε πλανηθεί από αυτούς. Προσποιούμενος ο Ευθύμιος ότι χάρηκε για όσα του έλεγε ο μαθητής του, ζήτησε να τους γνωρίσει:
«Καί ὅς εὐθύς μηδέν περί τούτου ἀναβαλόμενος χαίρων χαίροντας αὐτούς ὡς μέγα τι, καί θεῖον δώρημα ἐμοί τούτους προσέφερεν, ἐν τῇ τοιαύτῃ μονῇ τότε αὐτούς ὑπάρχοντας[ix].»
Υπάρχουν αρκετά ενδιαφέροντα σημεία στην αναφορά του Ευθύμιου. Κατ’ αρχάς, ενώ είναι γνώστης της ονομασίας Βογομίλοι, δεν την αποδίδει σε κάποιον αιρεσιάρχη. Αντίθετα, αναφέρει κάποιον ιερέα με τον όνομα Ιωάννης Τζουρίλλας, ο οποίος δρούσε στον τόπο καταγωγής του, την περιοχή της Ακμονίας.
«Θα σας ενημερώσω γι’ αυτά που είδα με τα μάτια μου. Γνωρίζω ότι οι περισσότεροι είστε ενήμεροι. Γνωρίζετε πολύ καλά τον Ιωάννη Τζουρίλλα. δεν τολμώ να τον αποκαλέσω πάτερ, όπως συνηθίζετε εσείς, η αββά, διότι δεν είναι, αλλά μαθητής και απόστολος του διαβόλου. Όλοι ξέρετε ότι εγκατέλειψε την γυναίκα του, κάνοντάς την ψευτο-ηγουμένη όταν ο ίδιος έγινε ψευτο-ηγούμενος… και όχι μόνο αυτός αλλά και πολλοί ακόλουθοί του το ίδιο. Τώρα ακούστε και κάτι άλλο για το οποίο γνωρίζω ότι είστε ενήμεροι. Στην βασιλεία των πορφυρογένητων Βασιλείου και Κωνσταντίνου, υπήρχε ένας κριτής στο θέμα του Οψικίου, που είναι κοντά μας, ο Ρωμανός Αργυρόπουλος, ο μετέπειτα αυτοκράτορας. Θυμάμαι ότι ήρθε στην επαρχία μου, την Ακμονία, και ήρθα κι εγώ μαζί με την μητέρα μου, η οποία είχε μια δικαστική υπόθεση εναντίον κάποιου. Οι κρατικοί υπάλληλοι είχαν παράσχει ένα κτήριο κοντά στον αρχιστράτηγο, που λεγόταν Στρουθοπολίτης. Το δικαστήριο γινόταν εκεί. Έφεραν τον βλάσφημο Τζουρίλλα, τον οποίο αναγνωρίζεται επειδή ήταν ο αρχηγός της νεοσυσταθείσας αίρεσης της βλασφημίας, και λέγεται ότι διέδιδε την διδασκαλία του διαβόλου επί τρία χρόνια και είχε πείσει ολόκληρες πόλεις στα μέρη της Θράκης και την τοποθεσία της Σμύρνης και πολλά άλλα μέρη, να αρνηθούν τον Χριστό και να λατρέψουν τον διάβολο[x].»
Η διήγηση της υπόθεσης του Τζουρίλλα είναι εκτενής. Κατηγορήθηκε για φθορά παρθένου και αποσχηματίστηκε. Την εποχή που ο Ευθύμιος έγραφε την αναφορά του, ήταν ακόμη εν ζωή. Ο Michael Angold θεωρεί ότι ο Τζουρίλλας ήταν οπαδός του Ελευθέριου Παφλαγονίας[xi]. Υπάρχει όμως μια θεμελιώδης διαφορά πεποιθήσεων ανάμεσά τους, ώστε η άποψη θεωρείται απίθανη. Ο Ελευθέριος Παφλαγονίας, ως Μεσσαλιανός είχε δύο γυναίκες. Αντίθετα, για τον Ιωάννη Τζουρίλλα αναφέρθηκε ότι εγκατέλειψε την δική του σύμφωνα με την διδασκαλία των Βογομίλων.
Ο Τζουρίλας θεωρήθηκε από τον J. Ivanov ότι ήταν βουλγαρικής καταγωγής[xii]. Η αναφορά του Ευθυμίου ως τόπο έναρξης της δράσης του στα θέματα Μακεδονίας και Θρακησίων, ενισχύει αυτή την άποψη. Δεν επιβεβαιώνεται όμως, και μένει αναπόδεικτη η θεωρία για την προσηλυτιστική του δράση ανάμεσα σε σλαβικούς πληθυσμούς στην Μικρά Ασία. Μετακινήσεις Σλάβων έγιναν το 688 μ.Χ. από τον Ιουστινιανό Β’˙ 80.000 άνθρωποι μεταφέρθηκαν στο θέμα του Οψικίου[xiii]. Επίσης ανεξακρίβωτος αριθμός μεταφέρθηκε το 762 μ.Χ. από τον Κωνσταντίνο Ε’ τον Κοπρώνυμο στην Βιθυνία. Πέραν τούτου δεν υπάρχει κάποια άλλη ένδειξη που να επιβεβαιώνει την παραπάνω υπόθεση.
Άλλο ενδιαφέρον σημείο είναι η μορφή της μετριοπαθούς δυαρχίας την οποία υποστήριζαν οι περιγραφόμενοι Βογομίλοι:
«Καθ’ ἕτερον δέ σκοπόν τολμῶσι οἱ πάσης ἀσεβείας καί βλασφημίας πεπληρωμένοι, λέγειν τόν οὐρανόν, τήν γήν καί πάντα τά ἐν αὐτοῖς τόν διάβολον δημιουργῆσαι, καί οὐ τόν Θεόν, καί ὅτι τόν παράδεισον αὐτός ἐποίησαι, καί τόν ἄνθρωπον αὐτός ἔπλασε, καί οὐχ ὁ Θεός, δύο μόνα λέγοντες εἶναι ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἐκ τῆς δημιουργίας τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ, τόν ἥλιον, καί τήν ψυχήν τοῦ ἀνθρώπου˙ καί ὅτι ὁκτώ εἰσίν οἱ οὐρανοί, ἐπτά μέν, οὕς ἐποίησεν ὁ ἐπουράνιος Θεός, καί καθέζεται ἐπάνω αὐτῶν˙ ὅγδοος δέ ἐστιν ὁ ὑπό κάτω πάντων, ὁ καί παρ’ ἡμῶν ὁρώμενος, ὅν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐποίησεν[xiv].»
Η δυαρχία τους έχει την μορφή που αναφέρεται από τον πατριάρχη Θεοφύλακτο και όχι αυτήν που περιγράφεται στην Ομιλία του Κοσμά. Είναι λοιπόν και αυτό ένδειξη ότι ακόμη δεν έχει εξελιχθεί στην μεταγενέστερη μορφή της και επομένως η παρεμβολή της περιγραφής του Κοσμά στον Ι’ αι είναι τεχνητή και όχι φυσική. Το γεγονός ότι ο Ευθύμιος δεν αντιγράφει κάποιο άλλο αντιαιρετικό κείμενο, οπότε η περιγραφή του είναι ενός αυτόπτη μάρτυρα, ενισχύει την άποψη αυτή.
Το κείμενο διαθέτει πληροφορίες για τις τελετές των Βογομίλων. Θα εξεταστούν στο κεφάλαιο της διδασκαλίας τους. Ο Ευθύμιος αναγνώρισε τους Βογομίλους ως σατανιστές και όχι απλώς ως αιρετικούς, που διαδίδουν σατανική διδασκαλία:
«Πιστεύουσι δέ καί σέβονται τόν ἄρχοντα τοῦ κόσμου, ὅς ἐστιν Σατανᾶς[xv].»
«Ὅμως οὖτοι οἱ ἀσεβεῖς καί ἄθεοι ἔχουσιν ἰδίαν Τριάδα, εἰς ἥν πιστεύουσι. Πατέρα γάρ καλοῦσι τόν ἄρχοντα τοῦ σκότους, τόν διάβολον, τόν ἐκ τῶν οὐρανόν πεσόντα, ὡς καί αὐτοί ὡμολόγησαν, καθώς καί ὁ Χριστός φησιν, ὅτι Ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρός ὑμῶν τοῦ διαβόλου ἐστε. Υἱόν δέ, τόν υἱόν τῆς ἀπωλείας, καί Πνεῦμα, τό πνεῦμα τῆς πονηρίας. Αὕτη ἐστίν ἡ τριάς τῶν ἀσεβῶν[xvi].»
Υποκρίνονταν τους Χριστιανούς, μάλιστα αυτοαποκαλούνταν ως πραγματικοί Χριστιανοί, κάτι που εφάρμοζαν και εφαρμόζουν όλοι σχεδόν οι αιρετικοί, ακόμη και σήμερα. Ερωτηθείς ένας από τους αιρετικούς, που υποκρίνονταν τον μοναχό, έδωσε τον λόγο της τοιαύτης υποκρισίας:
«ἄλλως ἐξαπατῆσαι Χριστιανόν οὐ δυνάμεθα, εἰ μή τό μοναχικόν σχῆμα ὑποκριθῶμεν, καί Χριστιανούς ἑαυτούς ὀνομάσομεν, καί τά τῶν Χριστιανῶν πάντα ποιοῦντες φαινόμεθα, καί τά τῆς Γραφῆς εἰς διδασκαλίαν προθῶμεν. Ὅτι τάς Γραφάς φέρειν δυνάμεθα, ἔστι συνεργῶν ἡμῖν ὁ ἀποστέλλων εἰς τά αὐτοῦ κηρύγματα. Χριστόν δέ οἱ άσεβεῖς ὀνομάζουσι τόν ἄρχοντα τοῦ κόσμου, ὅς ἐστιν ὁ Σατανᾶς[xvii].»
Από την απάντησή τους στην ερώτηση, από πού έμαθαν να χρησιμοποιούν τις γραφές, φαίνεται επίσης ότι διεκδικούσαν την θεοπνευστία.
Ο Ευθύμιος ανησυχούσε για την βαθειά διείσδυση των αιρετικών στις τάξεις του κλήρου και του μοναχισμού. Ίσως να επιχειρήθηκε διάβρωση της ιεραρχίας. Εντύπωση προκαλεί η έλλειψη αντίδρασης στην εξάπλωση του Βογομιλισμού, είτε από τήν εκκλησιαστική, είτε από την αυτοκρατορική αρχή, την περίοδο που εξετάζεται. Ο Τζουρίλλας, για παράδειγμα, καταδικάστηκε για βιασμό, όχι για αίρεση. Το κράτος διένυε την περίοδο αυτή ένα είδος belle époque, χωρίς τον κίνδυνο σοβαρών εξωτερικών απειλών. Αντίθετα η Εκκλησία ήταν απασχολημένη με το Σχίσμα του 1054, και το ενδιαφέρον της μονοπωλούνταν από αυτό. Ο πατριάρχης Κοσμάς Α’ ο Ιεροσολυμίτης (1075-1081) ήταν ο πρώτος που ανέλαβε κάποια πρωτοβουλία εναντίον τους.
γ. Η Επιστολή του Πατριάρχη Κοσμά Α’ Ιεροσολυμίτη
Σώζεται μία Επιστολή[xviii] με συντάκτη τον πατριάρχη Κοσμά και παραλήπτη τον μητροπολίτη Λάρισας, η οποία αναφέρεται στον τρόπο αντιμετώπισης των Βογομίλων. Ως πατριάρχης Κοσμάς αναγνωρίζεται ο Κοσμάς Α’ Ιεροσολυμίτης, διότι ο Κοσμάς Β’ Αττικός (1146-7) καταδικάστηκε από Σύνοδο ως φίλος των Βογομίλων (το θέμα θα εξεταστεί παρακάτω). Στην Επιστολή αναφέρεται ότι έγινε σύνοδος στο πατριαρχείο και αποφασίστηκε ο τρόπος αντιμετώπισης. Κάθε Κυριακή και κάθε γιορτή έπρεπε να διαβάζεται στις εκκλησίες μια σειρά αναθεμάτων, ώστε ο απληροφόρητος κόσμος και όσοι είχαν υποπέσει στην αίρεση λόγω άγνοιας, να μάθουν ότι η διδασκαλία των Βογομίλων ήταν αντίθετη με την χριστιανική πίστη. Έτσι ο κόσμος θα μπορούσε να διακρίνει την αλήθεια από το ψέμα και δεν θα θηρεύονταν από τους αιρετικούς διδασκάλους.
Η Επιστολή αποτέλεσε πηγή για την σύνταξη του Συνοδικού του Τσάρου Βορίλου (θα εξεταστεί επίσης παρακάτω). Τα αναθέματα συμπεριλήφθηκαν αυτούσια, με διαφορετική σειρά. Σε αυτά αναγνωρίζεται ο παπα-Βογομίλος ως Μανιχαίος και καταδικάζεται (1ο ανάθεμα). Επίσης η δυαρχία που παρουσιάζεται είναι εκείνη της Επιστολής του Θεοφύλακτου και της Συγγραφής του Ευθύμιου, και όχι του Κοσμά.
Από τον παραλήπτη της επιστολής φαίνεται ότι ο Βογομιλισμός είχε διαδοθεί και στις νότιες Βαλκανικές επαρχίες. Αυτό ήταν κάτι αναμενόμενο.
δ. Ο διάλογος Περί δαιμόνων του Μιχαήλ Ψελλού
Για το επόμενο κείμενο υπάρχει σοβαρό πρόβλημα χρονολόγησης. Πρόκειται για έργο του οποίου συγγραφέας φέρεται ο Μιχαήλ Ψελλός και φέρει τον τίτλο, Τιμόθεος ή Περί δαιμόνων[xix]. Το έργο είναι σε διαλογική μορφή, κατά τα πλατωνικά πρότυπα και αποδίδεται από σύσσωμη την χειρόγραφη παράδοση στον Μιχαήλ Ψελλό. Ο εκδότης, όμως, της κριτικής έκδοσης, Paul Gautier, αμφιβάλει και το αποδίδει στον Νικόλαο Μεθώνης. Αν το έργο είναι του Μιχαήλ Ψελλού, τότε γράφτηκε το 1078 μ.Χ. Αν είναι του Νικόλαου Μεθώνης, τότε ο P. Gautier προτείνει ως ημερομηνία συγγραφής τα μέσα του ΙΒ’ αι.
Για το θέμα που μελετάται εδώ η απόδοση του κειμένου και ο χρόνος συγγραφής έχουν σημασία. Αυτό συμβαίνει διότι στο κείμενο υπάρχουν πληροφορίες για δύο θέματα, για τις οποίες η χρονολόγηση του κειμένου βοηθά να τοποθετηθούν στο ανάλογο ιστορικό πλαίσιο. Τα θέματα αυτά είναι:
α)αναφέρεται για πρώτη φορά σε ελληνική πηγή η μετριοπαθής δυαρχία, σύμφωνα με την οποία ο Σαταναήλ είναι γιος του Θεού. Αν τώρα συνυπολογιστεί ότι ενδέχεται η Ομιλία του Κοσμά να είναι μεταγενέστερη, τότε πρόκειται για την πρώτη φορά που συναντάται αυτή η πεποίθηση, γενικώς.
β)από το κείμενο φαίνεται ότι την εποχή συγγραφής του έργου λαμβάνονταν μέτρα για την καταπολέμηση της αίρεσης από τις κρατικές αρχές. Πότε, όμως, έγινε αυτό; Την εποχή που ο πατριάρχης Κοσμάς Α’ έλαβε ποιμαντικά μέτρα εναντίον του Βογομιλισμού ή την εποχή της βασιλείας του Μανουήλ Α’, όταν στην Κωνσταντινούπολη υπήρχε «πυρετός» διώξεων εναντίον τους;
Αν το έργο είναι του Ψελλού σύμφωνα με την χειρόγραφη παράδοση, τότε αυτά τα γεγονότα μετατοπίζονται χρονικά, περισσότερο από μισό αιώνα.
Το έργο είναι γραμμένο σε διαλογική μορφή. Τα δύο πρόσωπα του διαλόγου είναι ο ανώνυμος Θραξ και ο Τιμόθεος. Ο Θραξ επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη μετά από απουσία δύο ετών, και διηγείται στον Τιμόθεο, αυτά που είδε κι έμαθε στο ενδιάμεσο διάστημα. Ο λόγος της απουσίας του ήταν διορισμένη αποστολή στην πόλη της Ελασσόνας της Θεσσαλίας, για την σύλληψη των τοπικών αιρετικών αρχηγών. Η αίρεση στην οποία αναφέρεται είναι αναμφίβολα οι Βογομίλοι, αλλά παρουσιάζεται ως ευρύτερη και συνυπολογίζονται και οι Μεσσαλιανοί. Η αποστολή δεν ολοκληρώθηκε εξαιτίας αντιδράσεων από τους ντόπιους. Ως πηγή πληροφόρησης των σχετικών με την αίρεση εμφανίζεται κάποιος μοναχός Μάρκος Μεσοποταμίτης[xx]. Στα παλαιότερα χειρόγραφα εμφανίζεται κάποιο σχόλιο, που αναφέρει ότι ο εν λόγω Μάρκος καταγόταν από την Θήβα και αρχικά ήταν Βογομίλος διδάσκαλος, αλλά μετανόησε κι έγινε Ορθόδοξος[xxi].
Ως τόπος συνάντησης με τον Μάρκο αναφέρεται η Χερσόνησος. Έχει προταθεί η θρακική χερσόνησος, αλλά με την λέξη εννοείται η Ελλάδα. Πιθανότερο είναι η συνάντηση να έγινε κάπου μεταξύ Ελασσόνας και Θηβών. Αναφέρεται ότι κάποιος Μιχαήλ Μεσοποταμιτης ήταν ανώτερος κρατικός λειτουργός του θέματος της Ελλάδος, στις αρχές του ΙΒ’ αι[xxii]. Αυτό σημαίνει ότι ο διάλογος δεν είναι εντελώς φανταστικός, αλλά αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα. Επίσης, στηρίζει την άποψη που αποδίδει το κείμενο στον Νικόλαο Μεθώνης και τοποθετεί τα γεγονότα στο μέσο περίπου του ΙΒ’ αι.
Οι αιρετικοί εξαρχής ονομάζονται Ευχίτες ή Ενθουσιαστές:
« Εὐχίτας αὐτούς καί Ἐνθουσιαστάς οἱ πολλοί καλοῦσιν[xxiii].»
Στην συνέχεια ο Θραξ εξηγεί ότι πρόκειται για Μανιχαίους:
«Ἔχει μέν τό παλαμναῖον τοῦτο δόγμα παρά Μάνεντος τοῦ μανέντος τάς ἀφορμάς[xxiv].»
Η διδασκαλία τους δεν ακολουθεί κατά πόδας αυτήν του Μάνη, περιέχει καινοτομίες διότι εισάγουν και τρίτη αρχή:
«Εὐχίταις δέ τούτοις τοῖς κακοδαίμοσι καί ἑτέρα τις ἀρχή προσελήφθη τρίτη˙ πατήρ γάρ αὐτοῖς υἱοί τε δύο, πρεσβύτερος καί νεώτερος, αἱ ἀρχαί, ὧν τῷ μέν πατρί τά ὑπερκόσμια μόνα, τῷ δέ νεωτέρῳ τῶν υἱῶν τά οὐράνια, θατέρῳ δέ τῷ πρεσβυτέρῳ τῶν ἐγκοσμίων ἀποτετάχασιν, ὅ κατά μηδέν ἐστι τῆς ἑλληνικῆς μυθολογίας ἀπολειπόμενον, κατά τό τριχθά δέ πάντα δέδασται[xxv]».
Εδώ λοιπόν εμφανίζεται μια δυαρχία διαφορετική από όσες αναφέρθηκαν μέχρι τώρα στις πηγές, εκτός της περιπτώσεως του Κοσμά, που είναι αμφίβολης χρονολόγησης. Ο επουράνιος Πατήρ έχει δύο υιούς, κατά τους αιρετικούς, εκ των οποίων ο δεύτερος είναι ο Σαταναήλ, δημιουργός του υλικού κόσμου. Ως προς την στάση τους απέναντι στην τριάδα, οι αιρετικοί χωρίζονται από τον Θράκα σε τρεις κατηγορίες:
«Ταύτην δέ την σαθράν ὑποβάθραν ὑποθέντες οἱ σαθροί τάς φρένας τό μέν μέχρι ταύτης εἰσίν ἀλλήλοις ὁμόφρονες, τό δ’ ἐντεῦθεν τριχῆ ταῖς γνώμαις διΐστανται. Οἰ μέν γάρ τούτων νέμουσιν ἀμφοῖν τοῖν υἱοῖν τό σέβας˙ κἄν γάρ πρός ἀλλήλους διαφέρεσθαί φασιν νῦν, ἀλλ’ ὅμως ἄμφω σεβαστέον ὡς ἐκ πατρός ἑνός καταλλαγησομένους ἐπί τοῦ μέλλοντος. Οἰ δέ θατέρῳ τῷ νεωτέρῳ λατρεύουσιν, ὡς τῆς κρείττονος καί ὑπερκειμένης μερίδος κατάρχοντι, τόν πρεσβύτερον οὐκ ἀτιμάζοντες μέν, φυλαττόμενοι δ’ αυτόν ὡς κακοποιῆσαι δυνάμενον. Οἱ δέ χείρους αὐτῶν τήν ἀσέβειαν τοῦ μέν οὐρανίου διϊστῶσιν ἑαυτούς ἐπί πᾶν, αὐτόν δέ μόνον τόν ἐπίγειον Σαταναήλ ἐνστερνίζονται, τῶν τε ὀνομάτων τοῖς εὐφημοτέροις ἀποσεμνύνοντες πρωτότοκον τόν ἀλλότριον ἐκ πατρός καλοῦσι, φυτῶν τε καί ζώων καί τῶν λοιπῶν συνθέτων δημιουργόν τόν φθοροποιόν καί ὀλέθριον[xxvi].»
Μέσα από αυτή την κατηγοριοποίηση φαίνεται ξεκάθαρα, ότι στις τάξεις των Βογομίλων υπάρχει διάσταση απόψεων, η οποία θα οδηγήσει αργότερα σε σχίσμα. Από τις δύο ομάδες, η μια δέχεται και λατρεύει και τους δυο υιούς. Με αυτήν την μορφή βέβαια δεν έχει καταγραφεί βογομιλικό δόγμα, αλλά είναι πιθανό να οφείλεται στις ελλειπείς γνώσεις του Ψελλού για τους Βογομίλους, όπως δέχονται και οι περισσότεροι[xxvii]. Αυτό που περιγράφεται είναι η ύστερη μετριοπαθής δυαρχία. Η δεύτερη λατρεύει μόνο τον Σαταναήλ και είναι η αρχική μετριοπαθής δυαρχία, στην οποία υπάρχουν δύο αρχές, αλλά η πονηρή αρχή κατασκεύασε μόνο τον υλικό κόσμο. Αυτή, μέσα από την περιγραφή του Ψελλού παρουσιάζεται ως σατανισμός.
Η τρίτη κατηγορία, στην οποία λατρεύεται ο νεώτερος υιός, και όχι ο Σαταναήλ διότι μπορεί να κακοποιήσει, δεν είναι βογομιλισμός. Πιθανότατα, πρόκειται για τους Ευχίτες ή Ενθουσιαστές, από τους οποίους δανείζεται ο Ψελλός την ονομασία.
Ο Τιμόθεος αναρωτιέται γιατί κάποιος άνθρωπος θα επέλεγε να λατρέψει τον Σατανά. Η απάντηση του Θράκα είναι η εξής:
«Πόθεν ἄλλοθεν, ὦ Τιμόθεε, ἤ καί αὐτός ὁ τοῦ ψεύδους ἄρχων ταῦτα περιαυτολογῶν τῶν ἀνοήτων ἀπατᾷ τάς γνώμας; Ὁ γάρ τόν αὐτοῦ θρόνον θεῖναι ἐπί τῶν νεφελῶν καυχώμενος καί ἔσεσθαι ὅμοιος τῷ ὑψίστῳ λέγων καί διά τοῦτο καί ἔκπτωτος καί σκότος γενόμενος, αὐτός οὗτος τούτοις ἐμφανιζόμενος υἱόν Θεοῦ πρωτότοκον ἑαυτόν ἀναγγέλει καί τῶν ἐπιγείων ἁπάντων δημιουργόν, ἄγειν τε καί φέρειν τό ἐγκόσμιον πᾶν, καί οὕτω τήν ἑκάστου ἄνοιαν μετιών φενακίζει τούς ἄφρονας, οὕς δέον, κατά νοῦν λαβόντας ὡς ἀλαζών καί ψεύδους ἀρχηγός ἐστι, καταγελάσαι κομπάζοντος. Οἱ δέ οὐχ οὕτως, ἀλλά πείθονται ταῦτα λέγοντι καί ἄγονται καθάπερ βόες ἀπό ῥινῶν[xxviii].»
Στην συνέχεια ο Τιμόθεος αναρωτιέται, αν απολαμβάνουν κάποιο κέρδος από την σατανολατρεία τους. Ο Θράκας απαντά:
«Κέρδους μέν οὐκ οἶδ’ εἴ τοῦ παραπολαύουσιν, ἀλλ’ οἶμαι ὡς οὐδενός˙ χρυσόν μέν γάρ καί κτήσεις καί τό παρ’ ἀνθρώποις δοξάριον, εἰ καί παρέχειν ἐπαγγέλεται τά δαιμόνια, πλήν οὐχ οἷά τέ ἐστι διδόναι, μηδενός κρατοῦντα˙ φαντάσματα δέ τοῖς τελουμενοις ἐμποιεῖ ποικίλα καί ἔξαλλα, ἅς θεοπτίας οἱ θεοστυγοῖς καλοῦσιν. Ὧν βουλομένοις γίνεσθαι θεαταῖς, ἰού, ἰού, πόσα μέν αὐτοῖς τῶν αἰσχρῶν τελεῖται, πόσα δέ τῶν ἀρρήτων καί μυσαρῶν˙ ἅπαν γάρ ἔννομον παρ’ ἡμῖν ῥητόν τε δόγμα πρακτόν τε ἔργον ἀθετοῦντες λυττῶσι καί πρός αὐτούς τούς φυσικούς ἀθετοῦντές εἰσι νόμους Καί τάς παροινίας αὐτῶν εἰς γραφήν ἀνεῖναι μόνης ἄν εἴη τῆς Ἀρχιλόχου βδελυρίας ἔργον˙ οἶμαι δέ κἀκεῖνον, εἰ παρῆν, ὀκνήσειν ἀξιῶσαι μνήμης ὄργια κατάπτυστα καί ἐξάγιστα, μήτε Ἑλλάδος, μήτε βαρβάρου γῆς γενόμενα πώποτε. Ποῦ γάρ καί πότε καί παρά τίσιν ἤκουσταί που τῆς ὑγράς καί τῆς ξηρᾶς ἀπογεύσασθαι περιττώματος ἄνθρωπον, τίμιον ζῷον καί ἱερόν; Ὅ μηδέ τούς λυττῶντας θῆρας καρτερήσειν οἶμαι. Ἀλλ’ ὅμως τοῖς κακοδαίμοσι τούτοις προτελεῖται τοῦτο[xxix].»
Ερώτημα γεννάται, αν αναπτυσσόμενη κατωτέρω δαιμονολογία, είναι των Βογομίλων ή αν εκτίθεται με αφορμή την γνωριμία με την αίρεση και τις σατανιστικές τελετές τους. Γενικά, στις εργασίες των ιστορικών επί του θέματος υπάρχει η εντύπωση ότι η δαιμονολογία είναι μια γενικά επικρατούσα ιδεολογία του μεσαιωνικού κόσμου. Αποδέχονται συμφωνία Ορθοδόξων και αιρετικών επί του θέματος. Η άποψή τους βέβαια καθορίζεται από την «ορθολογιστική» άρνηση της ύπαρξης των δαιμόνων, οπότε θεωρούν ότι η συμφωνία εκφράζει γι’ αυτούς την αποδοχή και από τα δύο μέρη της ύπαρξης[xxx]. Προχωρώντας ακόμη κάποιοι υπέθεσαν ότι ο δαιμονικός κόσμος που περιγράφεται στο έργο είναι επηρεασμένος από χαλδαϊκές απόψεις, τις οποίες γνώρισε ο Ψελλός μέσω των νεοπλατωνικών σπουδών του[xxxi]. Ο Christian Zervos[xxxii] έδειξε ότι η διδασκαλία μεσσαλιανική.
Ένα ακόμη ερώτημα προκύπτει για το αν οι αιρετικοί ακολουθούσαν όλες τις σατανιστικές τελετές, οι οποίες περιγράφονται. Την απάντηση σ’ αυτό δίνει ο μοναχός Μάρκος απολογούμενος:
«Οὐκ ἐγώ» ἧ δ ὅς ὁ Μάρκος, «ἀλλ’ οὐδ’ἄλλος, οἶμαι, ὅτῳ καί μετρίως μέτεστι νοῦ, τοῖς ἐπαράτοις προσανέσχε τούτοις˙ γόητες δέ μᾶλλον καί ἀποφράδες ἄνδρες ταῦτα μειλίσσονται. Ἡμῶν δέ ὅσοι τῶν ἀθεμίτων ἔργων ἀπείχοντο θεραπεύοντες ἧμεν μάλιστα τά ἀέρια καί ταῖς εἰς αὐτά θυσίαις ἀπηυχόμεθα παρεισφρῆσαί τι δαιμόνιον ὑποχθόνιον˙ εἰ γάρ ἔτχέ τι τοιοῦτον παραδυέν πρός τό δεῖμα ἐμποιεῖν, καί λίθοις καταλεῦον ἧν˙ ἴδιον γάρ τῶν ὑποχθονίων τοῦτο καί καταλεύειν τούς προστυχόντας βολαῖς ἀδρανέσι σφόδρα. Διά τοῦτο καί τήν ἔντευξιν τούτων ἀποτρεπόμεθα[xxxiii].»
Απαντά δηλαδή ότι κανείς λογικός άνθρωπος δεν λατρεύει τα υποχθόνια δαιμόνια, εκτός από τους μάγους, οι οποίοι απεύθυναν την λατρεία τους στα αέρια. Αν κατά την διάρκεια της λατρείας παρεισέφρεε κανένα υποχθόνιο το έδιωχναν με πέτρες. Όπως φαίνεται από την απάντηση, αυτοί λάτρευαν τα δαιμόνια του αέρα. Η αμέσως επόμενη φυσική ερώτηση είναι, τί ήταν αυτό που τους εξωθούσε στην λατρεία των δαιμονίων του αέρα. Και η απάντηση του Μάρκου:
«Οὐδέν τί γε», ἔφην, «ὧ γενναῖε, χρηστόν, ὅτι καί τά τούτων περιαυτολογία καί τύφος ἀπάτη τε καί φαντασία διάκενος. Ἀφικνοῦνται μέν γάρ ἀπ’ αὐτῶν ἐπί τούς θρησκεύοντας αὐγαί πυρώδεις, οἷαν δή τινες αἱ τῶν διᾳττόντων ὑποδρομαί, ἅς θεοπτίας αἱ μεμηνόντες ἀξιοῦσι καλεῖν, οὐδέν ἐχούσας ἀληθές, οὐδ’ ἑστηκός, οὐδέ βέβαιον – τί γάρ ἐν δαίμοσιν ἐζοφωμένοις οὗσι φωτοειδές; › ἀλλά παίγνια τούτων οὔσας, οἷα τά ἐν ταῖς τῶν ὀμμάτων παραγωγαῖς ἤ τά παρά τῶν καλουμένων θαυματοποιῶν ἐπ’ ἐξαπάτῃ τῶν ὁρώντων γινόμενα[xxxiv].»
Εξαπατούνταν, δηλαδή, οι αιρετικοί δια της απάτης των οφθαλμών, με οράματα και φαντασίες πυροειδείς, όχι φωτοειδείς, εφόσον στους ζοφώδεις δαίμονες δεν μπορεί να υπάρξει ο,τιδήποτε φωτεινό. Καλούσαν τις οφθαλμαπάτες θεοπτίες. Η επόμενη ερώτηση αφορά την δυνατότητα αίσθησης των δαιμόνων. Ο Μάρκος απαντά ότι όχι το νεύρο ή ο μυς, αλλά το πνεύμα αισθάνεται:
«Καί τό δαιμόνιον ἄρα πνεῦμα δι’ ὄλου ὄν κατά φύσιν αἰσθητικόν κατά πᾶν ἑαυτοῦ μέρος ἀμέσως ὁρᾷ τε καί ἀκούει καί τά τῆς ἁφῆς ὑπομένει πάθη καί διαιρούμενον ὀδυνᾶται κατά τῶν σωμάτων στερεά. Ταύτῃ τούτων διενεγκόν, ὅτι τά μέν ἄλλα τῶν διαιρεθέντων μόλις ἤ οὐδαμῶς οὐλοῦται, τό δέ διαρούμενον εὐθύς συμφύεται αὖ, καθάπερ ἀέρος ἠ ὕδατος μόρια μεταξύ τινος ἐμπίπτοντος στερεοῦ. … Διό καί τάς ἀκμάς των σιδηρίων δέδοικε καί πεφόβηται, καί τοῦτ’ εἰδότες οἱ τούς άποτροπιασμούς τεχναζόμενοι βελόνας ἤ μαχαίρας, οἷ ἄν μή προσπελάζειν ἐθέλωσι…[xxxv].»
Ο Ψελλός δεν εξετάζει και δεν αναφέρει άλλα δόγματα των αιρετικών. Περιορίζεται μόνο στην δαιμονολογία τους. Παρότι όλοι οι βυζαντινοί συγγραφείς συμφωνούν στην δαιμονική προέλευση της διδασκαλίας τους, μόνο στο παρόν κείμενο περιγράφεται εν εκτάσει, γι’ αυτό και είναι ιδαίτερης σημασίας μαρτυρία.
Νεκροταφείο Βογομίλων έξω από τη Χαλκηδόνα
στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης
ε. Η εποχή του Αλέξιου Α’ Κομνηνού
Την ίδια εποχή (1078) ομάδες Βογομίλων συμμετείχαν στις αναταραχές των Παυλικιανών. Αναφέρεται κάποιος Παυλικιανός Λέκας, ο οποίος νυμφεύτηκε γυναίκα καταγόμενη από τους Πατζινάκες. Αυτός εξώθησε σε επανάσταση του κατοίκους της Σόφιας και της Ναϊσσού. Μαζί του συμμάχησε κάποιος Δοβρόμηρος και ξεσήκωσε τους κατοίκους της Μεσημβρίας. Ένα από τα θύματα της εξέγερσης ήταν και ο επίσκοπος Σαρδικής Μιχαήλ. Η συσχέτιση του Δοβρόμηρου με τους Βογομίλους γίνεται από πολλούς ιστορικούς[xxxvi], εξαιτίας του σλαβικού ονόματός του. Ο D. Obolensky διαφωνεί επί τη βάσει, ότι οι ένοπλες διαμάχες ήταν προσφιλείς στους Παυλικιανούς[xxxvii].
«Λέκας δέ τις ἀπό Παυλικιανῶν Φιλιππουπόλεως ὡρμημένος ἐκ Ἐπιγαμβρίας ηὐτομόλησε τοῖς Πατζινάκοις, καί τούτοις συμφρονῶν τῇ Ῥωμαίων ἠπείλει τά φοβερότατα. ἀλλά καί Δοβρομηρός τις ἐν Μεσημβρίᾳ διακυκῶν. καί τῷ βασιλεί άντᾶραι μελετῶντες, δείσαντες καί τοῖς τῶν ἄλλων σωφρονισθέντες κακοῖς, πρό τῆς πείρας δουλικῷ ζηγῷ τούς αὐχένας ὑπέκλιναν καί προςῆλθον ἱκέται αὐτόμολοι. τότε δή καί ὁ Λέκας τόν ἐπίσκοπον Σαρδικῆς Μιχαήλ τά τοῦ βασιλέως φρονοῦντα καί τήν πόλιν αὐτό τοῦτο ποιεῖν παραινοῦντα ἀνεῖλε, τήν θείαν καί ἱερατικήν στολήν ἀμπεχόμενον[xxxviii].»
Την εξέγερση αντιμετώπισε ο στρατηγός και μετέπειτα αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός. Οι αρχηγοί μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Ελευθερώθηκαν το 1080 μ.Χ. και έλαβαν δώρα, ύστερα από την υποταγή τους. Οι λόγοι είναι άγνωστοι, αλλά ενδέχεται ο αυτοκράτορας να ήθελε να δώσει παράδειγμα της φιλανθρωπίας και της μεγαλοψυχίας του απέναντι στους μετανοούντες.
Αυτή η πρώτη επαφή του αυτοκράτορα Αλέξιου Α’ Κομνηνού με τους αιρετικούς, υπήρξε αναγνωριστική. Τον βοήθησε να εκτιμήσει τον κίνδυνο, ο οποίος ελλόχευε στην τάση τους για συσπείρωση και αυτονομία. Όταν αργότερα κλήθηκε να αντιμετωπίσει πλήθος εξωτερικών και εσωτερικών κινδύνων, σε όλη την έκταση των συνόρων, στις επαρχίες και στην ίδια την βασιλεύουσα, η στάση του απέναντί τους έλαβε δύο ακραίες θέσεις. Αρχικά, έδειξε ανοχή και τους περιέλαβε στο στράτευμα. Όταν αργότερα αυτομόλησαν, δείχνοντας ότι ούτε η πολιτική της μετακίνησης πληθυσμών των προκατόχων του είχε μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, ούτε η δική του πολιτική συνεργασίας, αναγκάστηκε να τους αντιμετωπίσει ως εχθρούς του κράτους. Βέβαια, θα μπορούσε ν’ αντιτείνει κανείς ότι η στάση αυτή ήταν χαρακτηριστική των Παυλικιανών και όχι των Βογομίλων. Πέρα κάποιας εθνικιστικής συμπάθειας προς την βουλγαρική προέλευση της αίρεσης, η παραπάνω σκέψη κρύβει πολύ αφέλεια και ο Αλέξιος δεν είχε την πολυτέλεια να φέρεται σαν αφελής. Οι Βογομίλοι αναπτύσσονταν στις ίδιες επαρχίες με τους Παυλικιανούς, συχνές εστίες εξέγερσης. Εμφάνιζαν τις ίδιες τάσεις αυτοπροσδιορισμού και αποστασιοποίησης από τους Ρωμαίους και μόλις λίγες δεκαετίες πρωτύτερα είχαν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα με τις επιδρομές και τις λεηλασίες τους. Για τον Αλέξιο, λοιπόν, ο Βογομιλισμός ήταν εν δυνάμει εχθρός, εφόσον οι ίδιοι οι Βογομίλοι αρνούνταν να συμπεριφερθούν ως έννομοι πολίτες της αυτοκρατορίες.
Παρόλα αυτά δεν επιδόθηκε σε σταυροφορία εναντίον όπως συνέβη στην Δύση. Αντιμετώπισε προληπτικά την επέκτασή τους στην ίδιαν την Κωνσταντινούπολη. Από την περίοδο της βασιλείας του έχουμε δυο σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες, το ιστορικό έργο της κόρης του Άννας Κομνηνής καί το θεολογικό του Ευθύμιου Ζιγαβηνού.
στ’. Η περίπτωση του αρχηγού της αίρεσης Βασιλείου
Η Άννα Κομνηνή (1083-1153) έγραψε την βιογραφία του πατέρα της αρκετά χρόνια μετά τον θάνατό του, μετά την αποτυχημένη προσπάθεια να ρίξει από τον θρόνο τον αδελφό της Ιωάννη και ν’ ανεβάσει τον άντρα της Νικηφόρο Βρυέννιο. Μετά τον θάνατο του συζύγου της το 1137 μ.Χ. αποσύρθηκε στην Μονή της Κεχαριτωμένης. Εκεί συνέγραψε την Αλεξιάδα μεταξύ των ετών 1137-1148. Σε αυτήν αποτυπώνει τις γνώσεις της για τους Βογομίλους, σαν να είναι πρωτοφανής αίρεση:
«Μετά δέ ταῦτα ἔτους διιπεύοντος […] τῆς βασιλείας αὐτοῦ μέγιστον ἐπεγείρεται νέφος αἱρετικῶν, καί τό τῆς αἱρέσεως εἶδος καινόν, μήπω πρότερον ἐγνωσμένον τῇ ἐκκλησίᾳ. δύο γάρ δόγματα συνηλθέτην κάκιστα και φαυλότατα ἐγνωσμένα τοῖς πάλαι χρόνοις, Μανιχαίων τέ, ὡς ἄν τις εἴποι, δυσσέβεια, ἥν καί Παυλικιανῶν αἵρεσιν εἴποιμεν, καί Μασσαλιανῶν βδελυρία. τοῦτον δέ ἐστι τό τῶν Βογομίλων δόγμα, ἐκ Μασσαλιανῶν καί Μανιχαίων συγκείμενον, καί ὡς ἔοικεν, ἧν μέν κἀν τοῖς πρό τοὐμοῦ πατρός χρόνοις, ἐλάνθανε δέ˙»
Ωποσδήποτε ο Βογομιλισμός δεν ήταν νεοφανής στην αυτοκρατορία. Η Άννα Κομνηνή θέλει να δώσει έμφαση στην μυστικοπάθεια και την υποκρισία τους:
«δεινότατον γάρ <τό> τῶν Βογομίλων γένος ἀρετήν υποκρίνασθαι. καί τρίχαν μέν κοσμικήν οὐκ ἄν ἴδοις βογομιλίζουσαν, κέκρυπται δέ τό κακόν ὑπό μανδύαν καί τό κουκούλιον. καί ἐσκυθρώπακεν ὁ Βογομιλος καί μέχρι ῥινός σκέπεται καί κεκυφώς βαδίζει καί ὑποψιθυρίζει τό στόμα, τἄνδοθι δέ λύκος ἐστίν ἀκάθεκτος[xxxix].»
Εκείνη την εποχή η Κωνσταντινούπολη γνώρισε την δράση του βογομίλου μοναχού Βασιλείου:
«ὡς δέ ἡ τῶν Βογομίλων ἁπανταχοῦ ἤδη διεσπάρετο φήμη (Βασίλειος γάρ τις μοναχός πολυτροπώτατος μεταχειρίσασθαι τήν Βογομίλων ἀσέβειαν, δώδεκα μέν ἔχων μαθητάς, οὕς καί ἀποστόλους ὠνόμαζε, συνεφελκόμενος δέ καί μαθητρίας τινάς, γύναια κακοήθη καί παμπόνηρα, ἐφήπλωσε τήν κακίαν ἀπανταχοῦ) καί πολλάς ψυχάς δίκην πυρός ἐπενείματο τό κακόν, οὐκ ἠνείχετο ἡ τοῦ βασιλέως ψυχή τοῦτο καί διερευνᾷ τά περί τῆς αἱρέσεως[xl].»
Ξεσκέπασμα και σύλληψη
Για το ξεσκέπασμα της αίρεσης ο Αλέξιος εφάρμοσε έξυπνο τέχνασμα. Αφού ερεύνησε κι έμαθε, ότι ο αρχηγός των αιρετικών ήταν ο εν λόγω Βασίλειος τον κάλεσε στο παλάτι. Στην συνέχεια τον παρέλαβε στα ιδιαίτερα διαμερίσματά του και προσποιήθηκε σε κατ’ ιδίαν συζήτηση ότι ενδιαφέρεται να μάθει τα κακόδοξα δόγματα. Ζαλισμένος από τους επαίνους του βασιλέως ο Βασίλειος, ομολόγησε τα πάντα. Πίσω από παραπέτασμα βρισκόταν κρυμμένος ο γραμματικός Νικόλαος, ο οποίος κατέγραφε την συζήτηση. Όταν ο Αλέξιος θεώρησε ότι είχε ακούσει αρκετά κατέβασε το παραπέτασμα και φανερώθηκε ο γραμματικός και εκπρόσωποι της συγκλήτου, του στρατού και της εκκλησίας.
Ο Βασίλειος οδηγήθηκε στο κρατητήριο και διατάχθηκε η σύλληψη των μαθητών του. Φαίνεται ότι οι συλλήψεις γινόταν κατόπιν καταγγελίας. Πολλοί από τους συλληφθέντες ήταν συκοφαντημένοι Ορθόδοξοι. Από την άλλη, πολλοί Βογομίλοι παρίσταναν τους Ορθοδόξους. Ο Αλέξιος εφάρμοσε καινούργιο τέχνασμα και διαχώρισε τους Ορθοδόξους από τους Βογομίλους[xli]. Οι αιρετικοί φυλακίστηκαν, ξεχωριστά οι ψευτο-απόστολοι από τους πιστούς. Ο αυτοκράτορας διέταξε να κατηχηθούν στην Ορθοδοξία, και οργανώθηκαν από την Εκκλησία κατηχητικά μαθήματα. Ταυτόχρονα με υποσχέσεις και δώρα κατάφερε να οδηγήσει σε μετάνοια πολλούς από αυτούς, οπότε και απολύθηκαν:
«Καί τινές μέν τούτων μετέβαλον ἐπί τό βέλτιον καί τῆς φρουρᾶς ἀπελύθησαν, οἱ δέ τῇ σφῶν ἐναπέθανον αἱρέσει ἐν εἱρκταῖς κατεχόμενοι, τροφῆς μέντοι καί ἀμφίων δαψιλῆ τήν χορηγίαν ἔχοντες[xlii].»
Η εκτέλεση
Η περιγραφή δείχνει ότι προχώρησαν σε απεργία πείνας. Ο Βασίλειος καταδικάστηκε στον δια πυρός θάνατο. Η μαρτυρία της Άννας Κομνηνής, ότι ο πατριάρχης συνήνεσε στην εκτέλεση του Βασιλείου δεν διασταυρώνεται και είναι ανακριβής. Σύμφωνα με τον μεγάλο κανονολόγο του ΙΒ’ αι. ο μόνος Ορθόδοξος πατριάρχης, ο οποίος συνήνεσε σε εκτέλεση αιρετικού ήταν ο Μιχαήλ Β’ Οξείτης ή Κούρκουας (1143-1146) ενάντια στους εκκλησιαστικούς κανόνες:
«Μή γοῦν θαυμάσῃς ὅτι ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει σύνοδος ἐπί τῶν ἡμερῶν τοῦ ἀγιωτάτου πατριάρχου κυρίου Μιχαήλ τοῦ Οξείτ. διέγνω, καί ἐπέτρεψε καυθῆναι Βωγομίλους. Εἰκός γάρ ἐστι μή τρακταισθῆναι τότε τούς νόμους, καί μᾶλλον ὅτι τότε ἀμεταθέτως ἔχοντες τῆς οἰκείας αἱρέσεως οἱ Βωγομίλοι ὡς μαρτύριον προήρπαζον τήν καῦσιν[xliii].»
Το θέμα της δια πυρός τιμωρίας θα ξανασυζητηθεί παρακάτω. Εδώ αναφέρεται για να φανεί ότι η Άννα Κομνηνή ενδέχεται να έμπλεξε (ίσως και σκόπιμα) τον πατριάρχη Νικόλαο Γραμματικό (1084-1111) για να δώσει προηγούμενο στην συναίνεση του Μιχαήλ Β’ Οξείτη. Το έργο της γράφτηκε την περίοδο της πατριαρχείας του δευτέρου. Αυτό μπορεί να διαπιστωθεί και από την τοποθέτηση της δίκης του Βασιλείου προς το τέλος της βασιλείας του Αλέξιου. Αυτό είναι επίσης ανακριβές, διότι τα δύο πρόσωπα που αναφέρονται, ο πατριάρχης Νικόλαος Γραμματικός και ο Σεβαστοκράτωρ Ισαάκ πέθαναν πολύ πριν την λήξη της βασιλείας του Αλέξιου. Ειδικά ο Ισαάκ πέθανε το 1103[xliv], οπότε η δίκη πρέπει να έγινε πριν από αυτήν την ημερομηνία. Ο Ζωναράς τοποθετεί την δίκη μετά το πέρασμα της Α’ Σταυροφορίας το 1097:
«ἀλλά οὕτω μέν τά τοῦ ἔθνους ἔσχον τῶν Φράγγων συντετμημένως εἰπεῖν˙ αἵρεσις δέ τις κατά τους χρόνους τούτους ἀναπέφηνε μυσαρά ἡ τῶν Βογομίλων. τῆς δέ τοιαύτης αἱρέσεως κῆρυξ ἧν καί μέγας διδάσκαλος καί προβολεύς τῶν παρ’ αὐτοῖς ἀποστόλων Βασίλειός τις λεγόμενος ἰατρός, σχῆμα περικείμενος μοναχοῦ, αὐτόν δ’ ἐκεῖνον ἐνδεδυμένος τόν σατανᾶν[xlv].»
Την επαγγελματική ιδιότητα του Βασιλείου ως ιατρού, επιβεβαιώνει και ο Ευθύμιος Ζιγαβηνός:
«Βασίλειος ἧν οὗτος ὁ ἰατρός, ἀνήρ ὀλέθριος μᾶλλον, καί λοιμός, καί φθορᾶς μεστός, καί πάσης κακίας ὄργανον[xlvi].»
Επίσης μας πλροφορεί ότι δίδασκε στην Κωνσταντινούπολη ήδη υπέρ την τεσσαρακονταετία[xlvii], που σημαίνει ότι την εποχή της σύλληψής του ήταν ήδη γέρος. Ο Ζιγαβηνός τον ονομάζει «κρονόληρον γέροντα». Συνεπώς η έναρξη της δράσης του συμπίπτει με τον εντοπισμό των Βογομίλων και την αναφορά του Ευθύμιου μοναχού της Μονής Περιβλέπτου.
Η εκτέλεση του Βασιλείου έγινε στον ιππόδρομο. Το πλήθος απαίτησε την εκτέλεση και των υπόλοιπων αιρετικών, αλλά ο αυτοκράτορας δεν συνήνεσε:
«τόν δέ ὑπόλοιπον ἀριθμόν, ὅσοι τῆς ἀπωλείας ἧσαν τοῦ Βασιλείου, σφαδάζοντος τοῦ παρεστηκότος λαού καί βιαζομένου ἐπιρρίψειν καί αὐτούς τῷ πυρί, ὁ αὐτοκράτωρ οὐ συνεχώρησεν ἐγκλεισθῆναι κελεύσας ἐν ταῖς τῶν μεγίστων ἀνακτόρων στοαῖς καί τοῖς περιδρόμοις[xlviii].»
Κατά την αναφορά της Άννας Κομνηνής η αίρεση είχε εισβάλει ακόμη και στις οικείες των ευγενών της Πόλης. «καί γάρ ἐνεβάθυνε τό κακόν καί εἰς οἰκίας μεγίστας καί πολλού πλήθυς ἥψατο τό δεινόν[xlix]». Ο Yuri Stoyanov[l] πρότεινε ως εξήγηση του φαινομένου τις επιγαμίες μεταξύ Βουλγάρων και Ρωμαίων ευγενών. Αυτό για να τεκμηριωθεί πρέπει ν’ αποδειχθεί ότι πράγματι η Βουλγαρική δυναστεία είχε ενδώσει στον βογομιλικό προσηλυτισμό. Η απλή συμπάθεια προς τους Βογομίλους δεν είναι αρκετή εξήγηση. Ωστόσο δεν υπάρχει κάποια καλύτερη από πλευράς ιστορικών.
Ο Ευθύμιος Ζιγαβηνός πρέπει να ήταν ο θεολόγος, ο οποίος ανέκρινε τον Βασίλειο. Κατέγραψε τις πληροφορίες που συνέλεξε στην Διήγηση[li], κείμενο το οποίο υπάρχει σε ένα μόνο χειρόγραφο στην Ουτρέχτη. Στην συνέχεια διευθέτησε το υλικό του στην Πνευματική Πανοπλία, επιβεβαιώνοντας έτσι τις ήδη παρασχόμενες πληροφορίες του Ευθύμιου της Μονής Περιβλέπτου. Η λόγια Άννα Κομνηνή επιβεβαίωσε την πιστή μεταφορά της καταγραφής της ανάκρισης[lii]. Η γνώσεις τους, λοιπόν, για την αίρεση αυτή ήταν ακριβείς[liii], παρά τις προσπάθειες που κατέβαλαν οι ίδιοι οι Βογομίλοι, για να κρατήσουν την διδασκαλία τους μυστική. Ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία, ότι αναθεμάτιζαν όλους τους αυτοκράτορες εκτός των εικονομάχων[liv]. Προφανώς αυτή ήταν μια παραδοσιακή στάση, την οποία κληρονόμησαν από τους Παυλικιανούς. Περισσότερα θα συζητηθούν στο κεφάλαιο της διδασκαλίας τους, καθότι στην Δογματική Πανοπλία δεν υπάρχουν άλλα ιστορικά στοιχεία, τα οποία να συμπληρώνουν όσα ήδη αναφέρθηκαν.
ζ. Σύνοδοι κατά Βογομίλων – Κωνσταντίνος Χρυσόμαλλος
Μετά την δίκη του Βασιλείου ακολουθεί περίοδος ηρεμίας σε ο,τι αφορά την αίρεση του Βογομιλισμού στην αυτοκρατορία. Δεν υπάρχει κάποια σχετική αναφορά στις πηγές. Η περίοδος αυτή κράτησε μέχρι τον Μάιο του 1140. Λίγο πριν την έναρξη της βασιλείας του Μανουήλ Α’ Κομνηνού (1143-1180) και επί πατριαρχίας του Λέοντα Στυππή (1134-1143) έγινε η δίκη του Κωνσταντίνου Χρυσομάλλου[lv]. Η σημασία της έγκειται στο ότι αφύπνισε τις αρχές και τις κατέστησε σε επαγρύπνηση. Φάνηκε ότι η αίρεση του Βογομιλισμού δεν είχε γράψει ακόμη την τελευταία παράγραφο της ιστορίας της. Αποτέλεσμα ήταν ν’ ανακαλυφθούν κι άλλοι πυρήνες διάδοσης της, και ν’ ακολουθήσει μια σειρά από δίκες. Βασικό στοιχείο στις υποθέσεις αυτές ήταν η διδασκαλία του Χρυσομάλλου, που εξωθούσε σε αντίδραση κατά της αυτοκρατορικής εξουσίας. Η κατηγορία ήταν σοβαρή. Επειδή οι αυτοκράτορες ήταν πάντα υποψιασμένοι για πιθανούς σφετεριστές και είχαν άριστα οργανωμένο σύστημα για να τους ανακαλύπτουν, μπορούμε να πούμε με ασφάλεια, ότι αν μια παρόμοια προπαγάνδα διασπείρονταν τα παλαιότερα χρόνια θα είχε αποκαλυφθεί, άρα δεν πρέπει να κυκλοφορούσαν Βογομίλοι την παρελθούσα τεσσαρακονταετία. Το πιο πιθανό είναι ότι η δράση τους ξεκίνησε πάλι την ίδια περίοδο με τις δίκες.
Καταδίκη δύο Καππαδοκών επισκόπων
Στις 20 Αυγούστου του 1143, επί πατριαρχίας Μιχαήλ Β’ Κούρκουα (ή Οξείτη[lvi], 1143-1146), έγινε σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη[lvii], η οποία καθαίρεσε και αφόρισε δύο επισκόπους από την Μητρόπολη των Τυάνων στην ΝΑ Μικρά Ασία. Η δύο επίσκοποι εξετάστηκαν κατόπιν καταγγελίας του μητροπολίτη Τυάνων Βασιλείου. Επρόκειτο για τους Λέοντα Βαλβίσσης και Κλήμεντα Σασίμων. Στην πρώτη συνεδρίαση εξετάστηκε η κανονικότητα της χειροτονίας τους και βρέθηκε άκυρη, διότι είχαν χειροτονηθεί επίσκοποι από μόνο τον προηγούμενο μητροπολίτη Τυάνων Ιάκωβο. Θεωρήθηκαν απλοί μοναχοί. Στην δεύτερη συνεδρίαση εξετάστηκαν οι πεποιθήσεις τους, όπως βεβαιώθηκαν με μαρτυρίες. Μερικές από αυτές τις πεποιθήσεις ήταν καθαρά Βογομιλικές, ενώ άλλες μασσαλιανές. Κάποιες από τις πρακτικές τους ήταν πρωτάκουστες. Στην τρίτη συνεδρία αναθεμάτισαν οι μοναχοί πλέον Λέων και Κλήμης τις αιρετικές δοξασίες τους.
Καταδίκη του μοναχού Νύμφωνα
Η καταδίκη των Καππαδοκών επισκόπων προκάλεσε την αντίδραση κάποιου μοναχού Νύμφωνα. Αυτός κλήθηκε ενωπιον της Συνόδου για απολογία. Κατόπιν εξετάσεως βρέθηκε ομόφρονος των Βογομίλων. Δεν αναφέρονται συγκεκριμένα οι πεποιθήσεις του στο σημείωμα[lviii] που εξέδωσε η Σύνοδος. Αναφέρεται ότι φώναξε ενώπιον των ιεραρχών και των αυτοκρατορικών εκπροσώπων «ανάθεμα στον Θεό των Εβραίων» και ότι συμφωνούσε με τα δογματισθέντα από τους αιρετικούς:
«ἔκ τε γάρ τοῦ τούς ἀποβληθέντας πρό μικροῦ παρ’ ἡμῶν συνοδικῶς, ὡς ἑτεροδόξους δύο ἐπισκόπους τοῦ μητροπολίτου Τυάνων εὐσεβεῖς αὐτούς ὀνομάζειν, καί φρονῶντες ὀρθῶς, καί ἀπλῶς διά τούτου τοῦ τροπαίου ἐναντιοῦσθαι, οὐχί τῇ συνόδῳ καί μόνῃ, ἀλλά καί πάσῃ τῇ δογματικῇ ἐκκλησιᾳ τῇ τά παρ’ ἐκείνων δογματισθέντα ὡς ἀσεβῆ ἀπεβαλλομένῃ καί ἄθεσμα[lix].»
Η Σύνοδος αποφάσισε τελικά τον εγκλεισμό του στην Μονή της Περιβλέπτου. Αλλά η ιστορία δεν τελείωσε εδώ.
Καταδίκη του Πατριάρχη Κοσμά Β’ Αττικού
Τρία χρόνια μετά ο Μιχαήλ Κούρουας παραιτήθηκε του πατριαρχικού θρόνου κι επέστρεψε την Μονή της Οξείας. Τότε αναδείχθηκε πατριάρχης ο Κοσμάς Β’ Αττικός (1146-7). Ο Κοσμάς ήταν διάκονος στην Αγία Σοφία και πασίγνωστος για ο φιλανθρωπικό του έργο στους φτωχούς της Πόλης. Φαίνεται ότι ήταν φίλα διακείμενος προς τον καταδικασμένο Νύμφωνα, και αυτό αποτέλεσε την αιτία της καθαίρεσής του. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές δεν έκρυβε την συμπάθειά του προς τον Νύμφωνα:
«ἐφίλει τε αὐτόν ὑπερφυῶς ὁ Κοσμάς, καί ὁμιλητήν αὐτόν ἐποίει τόν ἄνθρωπον, τοῖς τε κατ’ αὐτοῦ τό πρότερν ἐπεψηφισμένοις ἀδικίαν ἐπεκάλει, καίτοι καί τότε τά ὑπέρ τοῦ ἀνθρώπου προπετευσάμενος μέν πικρότατα δ’ ὅμως ἀποκρουσθείς, καί τῆς τε ἀρετ[ς αὐτόν ἐπεθείαζε, κακεῖνο τοῖς λόγοις προσετίθει, ὅτι ἤδη ἐτύγχανε πολλῷ πρότερον τήν ἐς τόν ἀρχιερατικόν θρόνον ἀνάβασιν προαγγείλας αὐτῷ[lx].»
Εδώ βλέπουμε μια πολύ συνηθισμένη μέθοδο των αιρετικών, και συνάμα, αιτία παραπλάνησης των απλών ανθρώπων. Μια ψευτοπροφητεία που πραγματοποιείται οδηγεί στην πτώση τους αφελείς. Ο Νύφων είχε «προφητεύσει» την άνοδο του Κοσμά, και μ’ αυτό τον τρόπο κέρδισε την εκτίμησή του. Ο Ι. Κίνναμος είχε πολύ δίκιο όταν έλεγε ότι ο πατριάρχης ήταν «ἄνθρωπος πλήν τοῦ ἀφελοῦς, ὡς οἶμαι, τἆλλα πάντα πεπλουτηκώς ἀγαθά[lxi]» .
Η στάση του πατριάρχη έναντι του καταδικασμένου Νύμφωνα προκάλεσε αντιδράσεις εντός της Εκκλησίας. Αποτέλεσμα ήταν να συγκληθεί νέα Σύνοδος στο παλάτι των Βλαχερνών, παρουσία του αυτοκράτορα, για να εξεταστεί ο Κοσμάς[lxii].
«ὡς γάρ ἠρωτήθη παρά τοῦ βασιλέως αὐτοῦ, ὁποῖον ἄρα ἔχει τόν Νίφωνα; ἀνερυθριάστως οὕτω καί γυμνῇ τῇ κεφαλῇ, ὅπερ λέγεται, μή αἱρετικόν ἔχειν τοῦτον ἀπεστομάτισεν, ἀλλ’ ὀρθόδοξον[lxiii].»
Μετά από αυτή την ομολογία ο Κοσμάς καθαιρέθηκε, ως φίλος των Βογομίλων. Η Σύνοδος συνεκλήθη δύο βδομάδες πριν την Κυριακή της Ορθοδοξίας, στις 26 Φεβρουαρίου του 1147.
Ανάμεσα στους ιστορικούς σήμερα υπάρχει η άποψη, ότι οι λόγοι της καθαίρεσης του Κοσμά ίσως να ήταν πολιτικοί. Συνυπολογίζουν κάποια γεγονότα που μπορεί να σχετίζονται. Καταρχάς, εγείρονται υποψίες από το γεγονός της εναλλαγής πατριαρχών σε μικρό χρονικό διάστημα. Μιχαήλ Β’ Κούρκουας (1143-1146), Κοσμάς Β’ Αττικός (1146-1147), Νικόλαος Δ’ Μουζάλων (1147-1151), Θεόδοτος Β’ (1151-1153), Νεόφυτος Α’ (1153), Κωνσταντίνος Δ’ Χλιαρηνός (1154-1156). Έξι πατριάρχες σε μια δωδεκαετία.
Έπειτα, αναφέρεται ότι ο Κοσμάς κατηγόρησε ως αιρετικό τον Λέοντα Ικανάτο[lxiv] στενό φίλο και συνεργάτη του Μανουήλ Α’ Κομνηνού. Αυτή η κίνηση μπορεί να κίνησε υποψίες για συνεργασία με τον σεβαστοκράτορα Ισαάκ, μεγαλύτερο αδελφό του Μανουήλ, ο οποίος είχε παρακαμφτεί στην διαδοχή λόγω της επιθυμίας του πατέρα τους Ιωάννη Κομνηνού. Την υποψία έτρεφαν φήμες του αυτοκρατορικού και εκκλησιαστικού περιβάλλοντος.
«Διά ταῦτα καί παρά πᾶσι μέν ἧν αἰδέσιμος ὁ ἀνήρ, ὁ δέ σεβαστοκράτωρ Ἰσαάκιος, ὁ τοῦ βασιλέως αὐθόμαιμος, μόνο οὐκ ἐπέθυεν ὡς θεῷ, ἐκεῖνο θεοφιλές καί πρακτέον οἰόμενος, ὅπερ ἧν ὁ πατριάρχης ὑποτιθέμενος, κἀκεῖνο αὖθις θεομισές καί ἀπώμοτον, ὅπερ οὑτοσί ἀπηγόρευεν. ἡ γοῦν φατρία τῶν τότε ἀντιδόξων τῆς ἀρετῆς ἀρχιερέων καί τοῦ ἐργάτου ταύτης ἀντίθετος μοῖρα ἐνδιαβάλλουσι τόν ἄνδρα τῷ βασιλεῖ ὡς τῷ ἀδελφῷ Ἰσαακίῳ τήν βασιλείαν μνώμενον, λαθραίας τάς προόπτους εἰς τό ἱερόν ἀρχεῖον ἀνόδους τοῦ σεβαστοκράτορος ὀνομάζοντες καί κρυφιώδεις συσκευάς τά οὐκ ἐν μυχῷ γῆς καί παραβύστῳ ἀλλ’ ἐφ’ ἡλίῳ συλλαλούμενα μάρτυρι[lxv].»
Για το αβάσιμο της φημολογίας μαρτυρεί και ο Ιωάννης Τζέτης, ο οποίος έστειλε επιστολή στον αυτοκράτορα για το θέμα. Έγραψε:
«ἄρτι δέ κακοήθεις τινές καί στασιωδέστεροι καί ταῖς μεταπτώσεσι τῶν ἀρχῶν ἐπιχαίροντες καί δημοεξαπτεῖν εἰωθότες, ὁ μέν ὅτι τούτῳ μοναστήριον οὐ κεχάρισται, ἕτερος δέ ἀρχοντικίου ἕνεκα δυστροπῶν, ὁ δέ δυσμεναίνων ὅτι ἕτερόν τι τῶν τῆς ἐκκλησίας παρασπασθέν τούτῳ οὐκ ἐδωρήθη, ἕτεροι δέ ὅτι ἡ τοῦ χαρτοφύλακος τούτοις ἐγένετο συνεδρίασις βασκανία καί σχίσμα καί φθόνου αρχή, ἄλλος τις πάλιν παραπλήξ καί μαινόμενος ἄνθρωπος, μοναχός εἴτε τοῦ ἱεροῦ καταλόγου, πατριαρχικήν ἀρχήν ὀνειροπολῶν, καί ἄλλος ἄλλο τι, οὐκ οἶδ’ ὅπως καί παρά τίνων παρεισαχθέντες τάς βασιλικάς ὑπεψιθύρισαν ἀκοάς, τῷ μέν δοκεῖν, ὦ γῆ καί ἥλιε καί σοῦ τοῦ βασιλέως καρδία, ὑπέρ εὐσεβείας μετάστασιν τοιούτου πατριάρχου αἰτοῦντες, τό δ’ ἀληθές τούτων ἕνεκα τῶν ῥηθέντων μοι δυσκολαίνουσι[lxvi].»
Είναι δύσκολο ν’ αποφασίσει κάποιος αν η επιστολή του Ιωάννη Τζέτζη αποτελεί υπεράσπιση του πατριάρχη ή κατηγορώ εναντίον των σπερμολόγων. Ο στριφνός πολλές φορές χαρακτήρας του συντάκτη συνηγορεί υπέρ του δευτέρου. Ο Τζέτζης δεν αναφέρει τις κατηγορίες, δεν αναφέρει τίποτε για τον πατριάρχη εκτός του:
«ᾧ μόνον ἐστί κακόν μέγιστον ἕν ἡ ἀνυπέρβλητος ἀγαθότης καί τό μή δραστηρίως κατέχειν την πατριαρχικήν βακτηρίαν καί ἐπισφίγγειν τήν ζώνην αὐτοῦ τῷ μηδέ κἄν τοῖς κακοῖς εἶναι κακόν». Αναφέρει μόνο τα κίνητρα των συκοφαντών. Παρ’ όλα αυτά, όσοι γνωρίζουν τον χαρακτήρα του συντάκτη μέσα από τις επιστολές του, δεν εκπλήττονται. Η μαρτυρία του είναι αληθινή κι ας έχει και ο ίδιος προσωπικά κίνητρα, ωστόσο γνήσια υπέρ του δικαίου. Εξάλλου όπως μαρτυρεί «οὐδέ γάρ ἀπό θέας κἄν μόνης ψιλῆς τόν ἄνδρα τεθέαμαι.»
Όπως προκύπτει από τις μέχρι τώρα μαρτυρίες, υπήρξε προσωπική σχέση μεταξύ του σεβαστοκράτορα Ισαάκ και του πατριάρχη, η οποία έδωσε λαβές σε ανθρώπους με ιδιοτελή κίνητρα να τον κατηγορήσουν στον αυτοκράτορα. Ταυτόχρονα, και ο ίδιος εξέθετε τον εαυτό του με την εκτίμηση και φιλία που έτρεφε στο πρόσωπο του Νίφωνα. Ούτε ο Νικήτας Χωνιάτης αρνείται την αξιόμεμπτη σχέση[lxvii]. Όπότε η Σύνοδος ορθά συγκλήθηκε, άσχετα από τα ελατήρια ορισμένων. Η στάση του πατριάρχη ενώπιον της Συνόδου και του αυτοκράτορα δεν ήταν η πρέπουσα:
«κρινόμενος οὖν ἤ μᾶλλον κατακρινόμενος καί ἅ οὐκ ἐγίνωσκεν ἐρωτώμενος καί διά ταῦτα ἐξοστρακιζόμενος ζήλου πίμπλαται καί τό συνέδριον ἐκεῖνο περισκεψάμενος τῇ μέν μήτρᾳ τῆς βασιλίδος ἐπιτιμᾷ μή παῖδα τεκεῖν ἄρρενααα, ἀφορίζει δέ καί τῶν περί τόν βασιλέα τινάς καί τήν συνελθοῦσαν εἰς αὐτοῦ καθαίρεσιν σύνοδον ὡς βασιλείους θύρας ἐκτρίβουσαν καί πρόσωπα λαμβάνουσαν κἀκ τούτου μή κανονικῶς ἀλλ’ ἀθέσμως καί θρόνου καί ποίμνης αὐτόν ἀπελαύνουσαν[lxviii].»
Η αντικατάσταση του Κοσμά από τον Νικόλαο Δ’ Μουζάλων άργησε αρκετούς μήνες, λόγω των γεγονότων της Β’ Σταυροφορίας, τα οποία μονοπώλησαν την προσοχή του Μανουήλ Κομνηνού.
Στις αποφάσεις των παραπάνω συνόδων, που παρατίθενται στο Παράρτημα, φαίνεται η ποιμαντική αντιμετώπιση των αιρετικών από την Ορθόδοξη Εκκλησία, η φροντίδα για την διόρθωσή τους και η μέριμνα για την διαφύλαξη του ποιμνίου από τις επικίνδυνες διδασκαλίες. Σε καμιά από αυτές δεν υπάρχει θέμα εκτέλεσης των αιρετικών.
Το Βογομιλικό Σύμβολο του Περιστρεφόμενου Κύκλου
σε νεκροταφείο της Ανατολικής Σερβίας.
η. Η στάση της Ορθόδοξης Εκκλησίας έναντι της εκτέλεσης των αιρετικών
Από την μέχρι τώρα εξέταση των πηγών μένει ακάλυπτο ένα θέμα που αναφέρθηκε παραπάνω. Ειπώθηκε ότι στον σχολιασμό του Νομοκανόνα του Μ. Φωτίου από τον κανονολόγο Θεόδωρο Βαλσαμώνα, ο δεύτερος ισχυρίζεται ότι ο μόνος πατριάρχης που συναίνεσε στην καύση των αιρετικών ήταν ο Μιχαήλ Κούρκουας. Στις πηγές δεν αναφέρθηκε τέτοια τιμωρία αιρετικού την εποχή της τριετούς πατριαρχίας του. Όταν το 1140 είχε γίνει η δίκη του Κωνσταντίνου Χρυσομάλλου, ο κατηγορούμενος είχε ήδη πεθάνει στην Μονή Αγίου Νικολάου Ιέρωνος. Οι δύο Καππαδόκες υπέπεσαν στην τάξη των μοναχών και τους αφαιρέθηκε το ιερατικό αξίωμα. Ο Νίφων ήταν απλός μοναχός και εγκλείσθηκε στην Μονή Περιβλέπτου. Ο Κοσμάς καθαιρέθηκε από πατριάρχης, αλλά κανένα άλλο διοικητικό μέτρο δεν ελήφθη εναντίον του. Δεν κάηκε, λοιπόν, κανένας αιρετικός. Από πού προέρχεται αυτή η εντύπωση που σχηματίστηκε για τον Μιχαήλ Κούρκουα;
Η λύση βρίσκεται στην αλληλογραφία του Ιωάννη Τζέτζη και συγκεκριμένα στην 55, «Τη πορφυρογεννήτω κυρά Άννη[lxix]» τη Καισαρίσση. Στην επιστολή αυτή ο Τζέτζης έναν ψευτοπαπά (τζουριχοπρεσβύτερο) από την περιοχή της Ανδριανουπόλεως, αποσχηματισμένο εξαιτίας της αιρετικής του δράσης.
«… κατά τόν πέρυσι καιρόν ἐν τῇ τῶν ἁγιων ἀποστόλων ἑορτῇ παρά τοῦ πατριάρχου κυρίου Μιχαήλ διαγνωσθέντος τελέως αἱρετικοῦ καί καυθῆναι ἀπειλουμένου,…»
Αυτόν τον αποσχηματισμένο, λοιπόν, απείλησε ο πατριάρχης Μιχαήλ, ότι θα τον κάψει, φοβερίζοντάς τον, διότι παρά την καταδίκη του συνέχιζε την δράση του προκλητικά και απροκάλυπτα. Αναφέρεται δηλαδή, στην ίδια επιστολή, ότι:
«ὁ Παντοκρατορηνός κύριος Νικηφόρος διά τό ὑπεραισχρόν καί βέβηλον στόμα αὐτοῦ, ἄνδρας στείλας ἱκανούς ἐκέλευσε δοῦναι μέσον τῆς αὐλῆς τεθέντα τριακονταέξ ῥάβδων πληγάς, κρυβέντων δέ τῶν ἀλιτηρίων (σσ. ο ψευτοπαπάς και ο γιος του) ὁ ἀναίτιος καί μικρός υἱός τοῦ τζουρίχου κατασχεθείς λαμβάνει ῥάβδων πληγάς δεκατρείς.»
Αυτό που έγινε τελικά ήταν να καταδικασθούν σε ραβδισμό οι αιρετικοί και όχι σε καύση. Από την έντονη εντύπωση που προκάλεσε η απειλή του Πατριάρχη καταλαβαίνουμε πόσο εκτός της επίσημης στάσης της Εκκλησίας βρίσκονταν. Πρέπει σε αυτό το σημείο να ξεκαθαριστεί ότι στην Ορθόδοξη εκκλησία η καύση των αιρετικών δεν ήταν νόμιμη τιμωρία, όπως συνέβαινε στον Παπισμό. Ωστόσο υπάρχει η τάση μεταξύ των ιστορικών, να μεταθέτουν την εικόνα που έχουν σχηματίσει για τον Παπισμό στην Ορθοδοξία, και αυτό συμβαίνει για ιδεολογικούς και μόνο λόγους, οι οποίοι δεν είναι επί του παρόντος να εξεταστούν. Η μετάθεση αυτή δεν μαρτυρείται από τις πηγές. Κανείς δεν μπορεί να επιρρίψει στην Ορθόδοξη Εκκλησία την ευθύνη για τα εγκλήματα του Παπισμού. Εξάλλου, λίγες δεκαετίες αργότερα και οι Ορθόδοξοι υπήρξαν θύματα της εγκληματικής συμπεριφοράς της Δύσης και τις λατινοκρατίας και πολλοί μαρτύρησαν για την εμμονή στην Ορθοδοξία και ρίχθηκαν στην πυρά από τους παπικούς λεγάτους.
Ο Θεόδωρος Βαλσαμών δεν μαρτυρεί περί τούτου, αντίθετα ξεκαθαρίζει ότι σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να συγχέεται η τιμωρία που αφορούσε τους μάγους και τους βασκάνους, όσους προσπαθούσαν μέσω μαγείας να βλάψουν τους συνανθρώπους τους, των οποίων η ποινή καθορίζονταν από πολιτικούς νόμους (Βασιλικά), με την τιμωρία των αιρετικών. Ούτε πρέπει να συγχέονται οι αποφάσεις της πολιτείας ενάντια σε εγκληματικές πράξεις, με τους ποιμαντικούς κανόνες της Εκκλησίας.
Ούτε, λοιπόν, στην περίπτωση του πατριάρχη Μιχαήλ Κούρκουα έχουμε υιοθέτηση της καύσης των αιρετικών ως εκκλησιαστικής ποινής, ή εκκλησιαστική νομιμοποίηση πολιτικής τιμωρίας. Οι τιμωρίες που επιβλήθηκαν από τα εκκλησιαστικά δικαστήρια και τις Συνόδους (αποσχηματισμοί, καθαιρέσεις, αφορισμοί, εγκλεισμοί σε μονές) είχαν ποιμαντικό χαρακτήρα με στόχο την προστασία του πληρώματος της εκκλησίας από τους αιρετικούς διδασκάλους και τον προσηλυτισμό. Δεν καταδικάστηκε κάποιος, ο οποίος να μην έκανε προσηλυτισμό. Επίσης οι αποσχηματισμοί και οι καθαιρέσεις, αφορούσαν αυτούς που παρουσιάζονταν προβατόσχημοι και προσπαθούσαν να αγρεύσουν θηράματα μέσα από την Εκκλησία. Δεν υπάρχει απόφαση Συνόδου ή εκκλησιαστικού δικαστηρίου που να επέβαλε την ποινή της καύσης, όπως και δεν υπήρξε Ιερά Εξέταση στην Ορθοδοξία. Αυτά πρέπει να είναι γνωστά και να μην γίνεται σύγχυση.
Την ίδια εποχή στις βουλγαρικές επαρχίες της αυτοκρατορίας ο Άγιος Ιλαρίων επίσκοπος Μογλένων (1134-1164) έκανε την δική του προσπάθεια για να μεταπείσει τους Βογομίλους της επισκοπής του. Ο βίος του[lxx] είναι γραμμένος από τον πατριάρχη Βουλγαρίας Ευθύμιο (1375-1393, κοιμήθηκε το 1402), στην παλαιοσλαβονική. Υπάρχει μια χρονική απόσταση μεταξύ των δύο. Από την διήγηση φαίνεται ότι κύριο όπλο του Αγίου ήταν τα κηρύγματά του, μέσω των οποίων αναιρούσε τις παρερμηνείες των Βογομίλων. Η δράση του υπήρξε επιτυχής, αλλά η αίρεση δεν εξαφανίστηκε.
θ. Hough Eteriano – Contra Patarenos
Στο δεύτερο μισό του ΙΒ’ αι. ο Βογομιλισμός δεν έδωσε σημεία ζωής στις επαρχίες της αυτοκρατορίας. Αποδεικνύεται ότι η σύντονη αντιμετώπιση της αίρεσης από τις πολιτικές και εκκλησιαστικές αρχές απέδωσε καρπούς. Δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο και για τις βουλγαρικές επαρχίες. Για την περίοδο 1170-1180 ο Θεόδωρος Βαλσαμών αναφέρει ολόκληρες περιοχές, οι οποίες κατοικούνταν από Βογομίλους (χωριά βωγομιλικά, ακέραια κάστρα[lxxi]), την στιγμή που στην Κωνσταντινούπολη:
«ἕνα δέ καί τυχόντα τοιοῦτον αἱρετικόν εὑρίσκοντες ἐν τῇ βασιλευούσῃ διατρίβοντα, μεγάλως αὐτόν κολάζομεν[lxxii].»
Η δήλωση αυτή του Θεόδωρου Βαλσαμώνα δεν συμφωνεί με την μαρτυρία των δυτικών πηγών. Συγκεκριμένα, την εποχή αυτή ζούσε στην Κωνσταντινούπολη ο Πιζάνος Ούγος Ετεριάνο, σύμβουλος του Μανουήλ Κομνηνού για τα θέματα που αφορούσαν τις σχέσεις με την παπική εκκλησία. Στην Πόλη εγκαταστάθηκε το 1166 μ.Χ μαζί με τον αδελφό του Λέοντα της Τοσκάνης. Ο Ούγος συνέγραψε μια διατριβή με τίτλο Contra Patarenos[lxxiii]. Η pataria ήταν ενδοεκκλησιαστική διένεξη του Παπισμού που πρωτοξεκίνησε στο Μιλάνο μετά το σχίσμα του 1054 και αντιτίθονταν στην σιμωνία και άλλες καταδικαστέες πρακτικές των Φράγγων επισκόπων. Μετά την Γρηγοριανή μεταρρύθμιση (Γρηγόριος Η’, 1073-1085) έχασε την δυναμικότητά του. Την εποχή που έγραψε ο Ούγος Ετεριάνο ο όρος «Παταρηνός» χρησιμοποιούνταν για τους Καθαρούς[lxxiv]. Το συγκεκριμένο έργο αφορούσε τους Βογομίλους της Κωνσταντινούπολης[lxxv].
Σκοπός του έργου ήταν να πείσει τον αυτοκράτορα να λάβει δραστικότερα μέτρα εναντίον των Βογομίλων. Όπως αναφέρεται στην αρχή του κειμένου, η διατριβή γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας ανώνυμων αριστοκρατών της Πόλης, ώστε να πεισθεί ο Μανουήλ Κομνηνός να εκδώσει διάταγμα εναντίον των αιρετικών. Η οπτική του Ούγου αντικατροπτίζει τον παπισμό του:
«Με κάθε τρόπο αξίζουν την κεφαλική ποινή[lxxvi], να κρεμαστούν και να καούν, καθώς είναι διδάσκαλοι της αίρεσης, πλάνοι, υποκριτές, απατεώνες, που στρέφουν τον κόσμο από την χριστιανική πίστη[lxxvii].»
Η άρνηση του αυτοκράτορα να ενδώσει σε αυτή την παρότρυνση δείχνει για άλλη μια φορά την διάσταση απόψεων Ορθοδοξίας και Παπισμού επί του θέματος. Στο κείμενο αναφέρεται ότι οι Βογομίλοι ζούσαν στις συνοικίες γύρω από τον Ελλήσποντο. Το κατηγορητήριο είναι το γνωστό. Το μόνο στοιχείο που προστίθεται είναι η γενική άρνηση των Βογομίλων να ορκίζονται[lxxviii]. Την αναιρεί με παραδείγματα από την Παλαιά Διαθήκη, αν και, όπως αναφέρει παρακάτω, γνωρίζει ότι την απορρίπτουν.
Η απολογιτική του Ούγου Ετεριάνο παρουσιάζει μερικά αξιοπρόσεκτα σημεία. Είναι επόμενο η θεολογία του να είναι λατινική. Όταν αναφέρεται στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, υποστηρίζει ότι τα Τίμια Δώρα μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα Χριστού με την εκφορά των ιδρυτικών λόγων του Μυστηρίου, « Τούτο εστί το Σώμα μου» και «Πίετε εξ αυτού πάντες».
«όταν τα λόγια αυτά λέγονται χωρίς αμφιβολία, αλλάζουν τον άρτο σε Σώμα και τον οίνο σε αίμα[lxxix]»
Στην ορθόδοξη θεολογία η μεταβολή συμβαίνει όταν ο ιερέας λέει την ευχή του Καθαγιασμού των Τιμίων Δώρων. Ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων κατηχεί ως εξής:
«Ὥσπερ γάρ ἄρτος τῆς Ευχαριστίας μετά τήν ἐπίκλησιν τοῦ Αγίου Πνεύματος οὐκ ἔτι ἄρτος λιτός, ἀλλά σῶμα Χριστοῦ,…[lxxx]».
«Εἶτα ἁγιάσαντες ἑαυτούς διά τῶν πνευματικῶν τούτων ὕμνων, παρακαλοῦμεν τόν φιλάνθρωπον Θεόν τό Ἅγιον Πνεῦμα ἐξαποστεῖλαι ἐπί τά προκείμενα, ἵνα ποιήσῃ τόν μέν ἄρτον σῶμα Χριστοῦ, τόν δέ οἶνον αἷμα Χριστοῦ˙ παντός γάρ οὗ ἄν ἐφάψηται τό Ἅγιον Πνεῦμα, τοῦτο ἡγίασται καί μεταβέβληται[lxxxi].»
«Ὥσπερ γάρ ὁ ἄρτος καί ὁ οἶνος τῆς εὐχαριστίας, πρό τῆς ἁγίας ἐπικλήσεως τῆς προσκυνητῆς Τριάδος, ἄρτος ἦν καί ἶνος λιτός˙ ἐπικλήσεως δέ γενομένης, ὁ μέν ἄρτος γίνεται σῶμα Χριστοῦ, ὁ δέ οἶνος αἷμα Χριστοῦ[lxxxii].»
Ο Μέγας Βασίλειος σημειώνει ότι αυτό είναι διδασκαλία προερχόμενη από την Ιερά Παράδοση της Εκκλησίας:
«Τά τῆς ἐπικλήσεως ῥήματα ἐπί τῇ ἀναδείξῃ τοῦ ἄρτου τῆς Εὐχαριστίας καί τοῦ ποτηρίου τῆς εὐλογίας, τίς τῶν ἁγίων ἐγγράφως ἡμῖν καταλέλοιπεν;Οὐ γάρ δή τούτοις ἀρκούμεθα, ὧν ὁ Ἀπόστολος ἤ τό Εὐαγγέλιον ἐπεμνήσθη, ἀλλά καί προλέγομεν καί ἐπιλέγομεν ἕτερα, ὡς μεγάλην ἔχοντα πρός τό μυστήριον τήν ἰσχύν, ἐκ τῆς ἀγράφου διδασκαλίας παραλαβόντες[lxxxiii].»
Στην Δύση η ορθόδοξη διδασκαλία ευρίσκεται στον Οπτάτο της Μιλέβης, στον Γελάσιο τον Α’[lxxxiv] και στον άγιο Ιερώνυμο[lxxxv].
Η επιχειρηματολογία του Ούγου Ετεριάνο για τον τρόπο της μεταβολής των Τιμίων Δώρων αντικατοπτρίζει την θεολογική συζήτηση που γινόταν την εποχή εκείνη στους κόλπους της παπικής Εκκλησίας. Τα δύο μέρη, τα οποία συμμετείχαν στην συζήτηση, ήταν από την μια μεριά οι πραγματιστές και από την άλλη, αυτοί που προσπαθούσαν να εισαγάγουν την αριστοτελική φιλοσοφία στην θεολογία. Οι πραγματιστές ήταν οι θιασώτες του πλατωνισμού. Πίστευαν ότι οι ιδέες εμπεριέχουν μια πραγματικότητα ανεξάρτητη από την ύλη. Από τον 11ο αι. ο Βερεγγάριος της Τουρώνης εισήγαγε τις αριστοτελικές κατηγορίες της ουσίας και του συμβεβηκότος στα στοιχεία της Ευχαριστίας, λέγοντας ότι εφόσον το υλικό φαινόμενο (συμβεβηκός) δεν παρουσίαζε μεταβολές και παρέμενε άρτος και οίνος έτσι και η παρουσία του Χριστού (ουσία) δεν μπορούσε παρά να μένει αμετάβλητη. Ο Lafranc de Beck όντας πραγματιστής, ισχυρίστηκε ότι παρά τα φαινόμενα, τα στοιχεία της θείας λειτουργίας υφίστανται κάποιον μετασχηματισμό και μετατρέπονται σε Σώμα και Αίμα Χριστού.
Παρόμοια επιχειρηματολογία με αυτήν του Ετεριάνο ανέπτυξε και ο Γουιτμόνδος επίσκοπος της Αβέρσα (Αγγλία) στο έργο του De corporis et sanguinis Jesu Christi veritate in Eucharistia[lxxxvi]. Ο Γουιτμούνδος ήταν μαθητής του Lanfranc και συμμαθητής του Ανσέλμου. Και οι δύο έγιναν αργότερα αρχιεπίσκοποι Καντερβουρίας. Υπήρξε αντίπαλος του Βερεγγάριου της Τουρώνης. Η συζήτηση έληξε το 1215 με την Δ’ Σύνοδο του Λατεράνου και την υιοθέτηση του δόγματος της Μετουσίωσης (transubstantiation) από τους Λατίνους.
Η Δ’ Σύνοδος του Λατεράνου υιοθέτησε τις ευρηματικές λύσεις τους σχολαστικισμού. Σύμφωνα με τη σχολαστική θεολογία, η οποία χρησιμοποιεί επίσης την αριστοτελική προσέγγιση του ζητήματος, κατά την μεταβολή μεταποιείται το είδος, δηλαδή η ουσία, ενώ η ύλη, το συμβεβηκός, παραμένει ως έχει. Έτσι κατά την ύλη υφίσταται άρτος και οίνος, ενώ κατά την ουσία, Σώμα και Αίμα Χριστού[lxxxvii]. Η περίπτωση αυτή είναι ενδεικτική του τρόπου εισαγωγής και επικράτησης του αριστοτελισμού και ειδικότερα της αριστοτελικής μεταφυσικής, στην σχολαστική θεολογία, την περίοδο αυτή του Μεσαίωνα.
Η ορθόδοξη διδασκαλία δέχεται ότι ο άρτος και ο οίνος υφίστανται πραγματική μεταβολή σε Σώμα και Αίμα Χριστού, και όχι συμβολική, όπως δίδασκε ο Βερεγγάριος της Τουρώνης και οι Βογομίλοι/Καθαροί.
«Οὐκ ἔστι τύπος ὁ ἄρτος καί ὁ οἶνος τοῦ σώματος καί αἵματος τοῦ Χριστοῦ (μή γένοιτο), ἀλλ’ αὐτό τό σῶμα τοῦ Κυρίου τεθεωμένον, …[lxxxviii]»
Για την μεταβολή των Τιμίων Δώρων, οι Πατέρες χρησιμοποιούν τα ρήματα μεταβαλείν
«Ἀξιόπιστός ἐστιν οἶνον μεταβαλών εἰς αἷμα» Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Κατήχησις Μυσταγωγική Δ’ §2 (PG 33.1097),
μεταποιείν
«Τόν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ ἁγιαζόμενον ἄρτον εἰς σῶμα τοῦ Θεοῦ Λόγου μεταποιούμενος», Γρηγορίου Νύσσης, Μέγας Κατηχητικός ΛΖ’ (PG 45.97),
«Διά τινος ἀρρήτου τοῦ τά πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μεταποιεῖσθαι εἰς σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ», Κυρίλλου Αλεξανδρείας, Εις το κατά Ματθαίον Κστ’ § 27 (PG 72.452),
«Διά τῆς ἐπικλήσεως καί ἐπιφοιτήσεως τοῦ Αγίου Πνεύματος ὑπερφυῶς μεταποιοῦνται εἰς τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί τό αἷμα», Ιωάννου Δαμασκηνοῦ, Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου πίστεως Δ’ 13 (PG 94.1146),
μετασκευάζειν
«Ὁ δέ ἁγιάζων αὐτά καί μετασκευάζων ὁ αὐτός», Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Εις το κατά Ματθαίον, Ομιλία ΠΒ’ § 5 (PG 58.744),
μεταρρυθμίζειν
«Τοῦτο τό ῥῆμα μεταρρυθμίζει τά προκείμενα», Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Εις την προδοσίαν του Ιούδα, Ομιλία Α’ § 6 (PG 49,380).
Σε όλες τις περιπτώσεις τα ρήματα αυτά χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν την μεταβολή και όχι για να την ερμηνεύσουν. Αυτή είναι και η παραδοσιακή ορθόδοξη προσέγγιση των μυστηρίων του Θεού:
«Εἰ δέ τόν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται, ἀρκεῖ σοι ακοῦσαι, ὅτι διά Πνεύματος Αγίου, ὥσπερ καί ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου διά Πνεύματος Αγίου ἑαυτῷ καί ἐν ἑαυτῷ ὁ Κύριος σάρκα ὑπεστήσατο˙ καί πλέον οὐδέν γινώσκομεν, ἀλλ’ ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἀληθής καί ἐνεργής ἐστι καί παντοδύναμος, ὁ δέ τρόπος ἀνεξερεύνητος[lxxxix].»
Σε αντίθεση με την Ορθοδοξία, ο Παπισμός πίστεψε ότι μέσω του αριστοτελισμού, μπορεί να ερμηνεύσει επιστημονικά τα δόγματα και την θεολογία, οπότε ανέπτυξε τον σχολαστικισμό. Μπροστά στην αναγνώριση της ανθρώπινης αδυναμίας στην προσέγγιση του μυστηρίου, την οποία εξέφρασε η Ορθοδοξία, ο Παπισμός πίστεψε ότι με τον «Όργανον» βρήκε τον τρόπο ν’ αναπτύξει τα δόγματά του, οπότε μίλησε για εξέλιξη των δογμάτων και ανωτερότητα του σχολαστικισμού. Όταν, όμως, η ανάπτυξη των επιστημών ακύρωσε την αριστοτελική μεταφυσική και έθεσε στο περιθώριο την αριστοτελική επιστημονολογία, ο σχολαστικισμός βρέθηκε αφενός έκθετος και αφετέρου εγκλωβισμένος με αποτέλεσμα την σύγκρουση επιστήμης και πίστης στην Δύση. Αντίθετα, στην Ορθοδοξία, επειδή η θεολογική μεθοδολογία υπήρξε ανέκαθεν εμπειρική και η προσέγγιση των δογμάτων δεν προσπάθησε ποτέ να ενδυθεί επιστημοσύνη, δεν υπήρξε αντιπαλότητα επιστήμης και πίστης, ούτε και τα δόγματα επηρεάζονται από τις κατά καιρούς επιστημονικές μεταβολές. Αν και γίνονται προσπάθειες να μεταφερθούν τα συμπεράσματα των συζητήσεων από την Δύση στην Ανατολή, πολλές φορές με συνθηματικό τρόπο, πέφτουν στο κενό, διότι δεν βρίσκουν τα αντίστοιχα ερείσματα.
Ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο στην απολογητική του Hough Eteriano είναι η υπεράσπιση της προσκύνησης των εικόνων. Στο σημείο αυτό ξεφεύγει από την λατινική άποψη και υιοθετεί την ορθόδοξη:
«Να θυμάστε Παταρηνοί, εσείς που επιτίθεστε σε όλα αυτά, ότι οι Χριστιανοί δεν λατρεύουμε τις εικόνες επειδή είναι χρωματισμένες και φτιαγμένες από πλούσια υλικά, ούτε συνιστά ειδωλολατρεία, διότι ούτε βλέπουν ούτε ακούν ούτε μυρίζουν, όπως οι Ισραηλίτες που λάτρευαν τον χρυσό ταύρο. Αποδίδουμε τιμή και προσκύνηση εξαιτίας αυτού που εικονίζεται σε αυτές[xc].»
Επειδή το κείμενο έχει δημοσιευθεί πρόσφατα, δεν έχει δοθεί ακόμη εξήγηση στην αποστασιοποίησή του από την λατινική θεολογία, σε αυτό το σημείο. Στην συνέχεια αναπτύσσει κυρίως παραδείγματα της προσκύνησης των εικόνων από την αρχαία Εκκλησία.
Τελειώνει την πραγματεία του με την ευχή, το σύγγραμμά του να δώσει επιχειρήματα, ώστε «να διατάξει ο αυτοκράτορας Μανουήλ να χαραχτεί στα μέτωπα των ανθρώπων αυτής της απιστότατης σέκτας ένα μαύρο Θήτα[xci]», όπου θήτα το πρώτο γράμμα της λέξης θάνατος. Εννοεί δηλαδή ότι ελπίζει να διατάξει ο αυτοκράτορας να εκτελεστούν οι Βογομίλοι.
Αναφέρθηκε παραπάνω η διαφορά στις μαρτυρίες του Hough Eteriano και του Θεόδωρου Βαλσαμώνα. Ο δεύτερος αναφέρει ότι σχεδόν δεν υπάρχει κανένας Βογομίλος στην Πόλη, ενώ ο πρώτος μιλά για πολλούς, οι οποίοι κατοικούσαν στις ακτές του Ελλησπόντου[xcii]. Μια πιθανή εξήγηση ίσως μπορεί να βρεθεί μέσω της πληθυσμιακής σύνθεσης της Πόλης την εποχή εκείνη. Εξαιτίας των εμπορικών προνομίων που τους είχαν δοθεί, ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη πολλοί Λατίνοι προερχόμενοι κυρίως από τις ιταλικές πόλεις. Τους είχαν δοθεί ολόκληρες συνοικίες και μάλιστα παράκτιες, επειδή ασχολούνταν με ναυτικές επιχειρήσεις. Κατά την μαρτυρία του Ευστάθιου Θεσσαλονίκης, την εποχή της άλωσης της πόλης του, ο αριθμός των Λατίνων που ζούσαν στην Κωνσταντινούπολη ανέρχονταν σε 60.000[xciii]. Ενδέχεται, λοιπόν, οι αιρετικοί να βρίσκονταν μεταξύ των Λατίνων και όχι των Βυζαντινών, οπότε να επρόκειτο ουσιαστικά για Καθαρούς.
* * *
[i] Το κείμενο της Συγγραφής υπάρχει σε πέντε συνολικά κώδικες. Από αυτούς οι τρεις περιέχουν απόσπασμα και μόνο οι δύο ολόκληρο (MSS, Vindobonensis 307 & 193). Ένα από τα αποσπασματικά χειρόγραφα προερχόμενο από το Βατικανό εκδόθηκε στο PG 131.47-58. Τα υπόλοιπα εξέδωσε ο G. Ficker, Die Phundagiagiten: Ein Beitrag zur Ketzergeschichte des byzantinischen Mittelalters, Leipsig 1908, 3-86.
[ii] Για την ιστορία του μνημείου R. Janin, La geographie ecclésiastique de l’ Empire byzantine, Paris 1969, 218-9.
[iii] PG 131.48C.
[iv] G. Ficker, Die Phundagiagiten, p. 62.
[v] Αναφέρει βέβαια ότι είχε μαθητή: «ἐν τῷ εὐαγεί μοναστηρίῳ τῆς Περιβλέπτου εὖρον τόν ταπεινόν μου μαθητήν ἀποπλανηθέντα» (PG 131.52D). Αυτό δεν συνεπάγεται ότι ήταν ηγούμενος, μάλλον πνευματικός.
[vi] P. Lampecius, Commentaria de augustissima Bibliotheca Caesarea Vindobonensi, Βιέννη 21778, tom. V col. 85: “Illi haeretici adpellabantur Phundaitae et Saccophori, quod ob austeram paupertatem, quam publice profitebantur, in saccos et crumenas stipem collegerint”. J.C. Wolf, Historia Bogomilorum, Vitembergae 1712, p. 7. Steven Runciman, The Medieval Manichee, p.18. D. Obolensky, The Bogomils, p. 177-8.
[vii] D. Obolensky, ο.π.
[viii] PG 131.52D.
[ix] PG 131.53Α.
[x] Bernard Hamilton, Christian Dualist Heresies, p. 159.
[xi] M. Angold, Church and Sosciety in Byzantium under the Comneni, 1081-1261, Cambridge University Press 1995, p. 476.
[xii] Ivanov.J., Livres et légendes bogomiles (Aux sources du Catharisme), Paris 1976 & D. Obolensky, The Bogomils, p. 175.
[xiii] A.A. Vasiliev, Byzance et le Arabs, v.1 p. 24.
[xiv] PG 131.57C.
[xv] PG 131.48C.
[xvi] PG 131.57A.
[xvii] PG 131.53D.
[xviii] Κείμενο και γαλλική μετάφραση, J. Gouillard, Un Source grecque du synodik de Boril, Travaux et Memoires 4 (1970), pp. 361-374. Αγγλική μετάφραση B. Hamilton, Christian Dualist Heresies, pp. 165-166.
[xix] Paul Gautier, Le De daemonibus du Pseudo-Psellos, εν Revue des etudes Byzantines, t. 38(1980) pp. 105-194. H edition princeps είναι του J. Boissonade (Nueremberg 1838). Υπάρχει και στην PG 122.820 κ.ε.
[xx] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 149.
[xxi] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 149 apparatus.
[xxii] Β. Κατσαρός, Ιωάννης Κασταμονίτης, Συμβολή στη μελέτη του βίου, του έργουυ και της εποχής του, Βυζαντινά κείμενα και μελέται 22, Θεσσαλονίκη 1988, σσ 126-7. Επίσης Michael Angold, Church and Sosciety, p. 498.
[xxiii] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 133.
[xxiv] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 134.
[xxv] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 134.
[xxvi] ο.π.
[xxvii] D. Obolensky, The Bogomils, p.184: “ The identification of the doctrines and the practices of the eleventh-century Thracian Euchitae, as described in this dialogue by the personage called Θραξ, is a complex problem, especially as Psellus seems to have had no direct contact with the heretics and probably wrote from hearsay or rumor”.
[xxviii] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 137.
[xxix] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 139.
[xxx] B. Hamilton, Christian Dualist Heresies, p. 42.
[xxxi] J. Bidez, Michael Psellus, Catalogue des manuscripts alchimiques grecs, Bruxelles 1928, t.vi pp. 100 etc & K. Svoboda, La Démonologie de Michael Psellos, Spisy Filosofické Fakulty Masarykouy University u Brně 1927, no. 22.
[xxxii] C. Zervos, Un philosophe néoplatonicien du XIe siècle: Michael Psellos, Paris 1919, p. 202.
[xxxiii] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 173.
[xxxiv] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 173-175.
[xxxv] Μιχαήλ Ψελλός, Περί δαιμόνων, ed. P. Gautier, p. 175-177. Πρβλ Ν. Γρηγορά, : «Ἐπεί γάρ ζωτικά μέν εἰσι πνεύματα, ἔχουσι δέ καί πάχος, ὡς ἔφημεν, δεδίασι καί αὐτά τομήν καί διαίρεσιν καί ἀλγοῦσι πληττόμενα καί τυπτόμενα˙ καί γάρ ἐν τοῖς τυπτομένοις καί ἀλγοῦσιν ἀνθρώποις οὐχ ἡ σάρξ ἐστιν ἡ τόν πόνον ὑπομένουσα, αλλά τό ζωτικόν πνεῦμα» (PG 149,618A).
[xxxvi] K. Jireček, Geschichte der Bulgaren, Prag 1876, p.208-9, V. Vasilievsky, Внзaнтня н пeчeнeгн (1048-1094), Zh. M. N. P. (1872), vol. CLXIV p. 153, Spinka, 94.
[xxxvii] D. Obolensky, The Bogomils, p. 190.
[xxxviii] Ι. Σκυλίτζης, Ιστορία, C.S.H.B. 741.17-742.2 & Μιχαήλ Ατταλειάτη, Ιστορία, C.S.H.B. 302.10.
[xxxix] Αννα Κομνηνή, Αλεξιάδα XV 8.1, ed. D.R. Reinsch › A. Kambylis, CFHB 40.1 (2001) , 485-486.
[xl] Αννα Κομνηνή, Αλεξιάδα XV 8.3, ed. D.R. Reinsch › A. Kambylis, CFHB 40.1 (2001), 486.
[xli] Όταν σε αντίστοιχη περίπτωση κατά την διάρκεια της εκστρατείας των παπικών εναντίον των Καθαρών της Νότιας Γαλλίας (Αλβιγηνικός πόλεμος 1208-44), ανεφύη το ίδιο πρόβλημα, ερωτηθείς ο παπικός λεγάτος Αρνώ απάντησε «Caedite eos. Novit enim Dominus qui sunt eius», δηλ. «Κάψτε τους όλους. Γνωρίζει ο Κύριος ποιοι είναι δικοί του».
[xlii] Αννα Κομνηνή, Αλεξιάδα XV 9.5, ed. D.R. Reinsch › A. Kambylis, CFHB 40.1 (2001) ,491.
[xliii] Θεόδωρος Βαλσαμών, Νομοκάνων σχόλιον εις τίτλον Θ’ κεφ. κε’ (PG 104.1112).
[xliv] D. U. Papachryssanthou, La date de la mort du sébastocrator Isaac Comnène et le quelques événements contemporains, Revue des etudes byzantines 21 (1963), pp. 250-55.
[xlv] Ι. Ζωναράς, Επιτομή Ιστοριών XVIII 23.19-21, ed. M. Pinder CSHB 49 (1897), 743.5-11.
[xlvi] Ευθύμιος Ζιγαβηνός, Δογματική Πανοπλία, τίτλος κζ’ (PG 130. 1289D).
[xlvii] «μαθόντα μέν τά δόγματα τῆς πλάνης ἐν ἔτεσι πεντεκαίδεκα, διδάξαντα δέ ταῦτα πάλιν ἐν πλείοσι τῶν τεσσαράκοντα, μυρίους δέ μαθητάς εἰς τόν βάραθρον τῆς απωλείας ὥσαντα» (PG 131,1332C). Στην Διήγηση γίνεται πιο ακριβής και αναφέρει ως χρόνο διδασκαλίας τα 52 χρόνια (ed. Ficker. p. 111).
[xlviii] Αννα Κομνηνή, Αλεξιάδα XV 10.4, ed. D.R. Reinsch › A. Kambylis, CFHB 40.1 (2001) ,493.
[xlix] Αννα Κομνηνή, Αλεξιάδα XV 9.2, ed. D.R. Reinsch › A. Kambylis, CFHB 40.1 (2001), 489.
[l] Y. Stoyanov, The hidden tradition in Europe, London-New York, 1994, pp. 135-6 & D. Anguelov, Le Bogomilisme en Bulgarie, Toulouse 1972, p. 104.
[li] Η έκδοσή του στο βιβλίο του Ficker, Die Phundagiten, ο.π.
[lii] Αλεξιάδα XV 9.1: «…, καθώς ὁ ἀσεβής ἐκεῖνος Βασίλειος ὑφηγήσατο».
[liii] Παλαιότεροι Προτεστάντες ιστορικοί αμφέβαλαν για την αξιοπιστία του έργου, G. Arnold, Kirchen› und Ketzer-Historien, Schaffhausen 1740, Band XII cap.3 §2 vol. 1. p. 374. Ο J. L. Oeder κατασκεύασε ολόκληρη διατριβή για ν’ αποδείξει ότι τα έργα αυτά εξέφραζαν την ζήλια των εκκλησιαστικών αρχών έναντι του Βογομιλισμού, λόγω της υποτιθέμενης λαϊκής απήχησης του τελευταίου, Dissertatio prodromium historiae Bogomilorum criticae exhibens, Gottingae 1743). Η ανακάλυψη σλαβονικών πηγών ( η ομιλία του πρεσβύτερου Κοσμά και το Συνοδικό του Τσάρου Βορίλα) απέδειξε και σ’ αυτή την περίπτωση την ακρίβεια και αξιοπιστία των εκκλησιαστικών συγγραφέων.
[liv] «Καί τούς μέν εὐσεβεῖς ἅπαντας βασιλεῖς ἀλλοτριοῦσι τοῦ κλήρου τῶν Χριστιανῶν, μόνους δέ καλοῦσιν ὀρθοδόξους καί πιστούς τούς Εἰκονομάχους, καί μάλιστα τόν Κοπρώνυμον» (PG 130 1308D).
[lv] Η δίκη αναφέρθηκε στο κεφάλαιο για τον Μασσαλιανισμό και τα πρακτικά της δημοσιεύονται στο Παράρτημα.
[lvi] Πριν την ανάρρηση στον πατριαρχικό θώκο ήταν ηγούμενος στην Μονή της Οξειάς, εξ ου και Οξείτης.
[lvii] Το κείμενο της συνόδου στο Mansi Xxi cols. 583-90 & J. Guillard, Quatre proces de mystiques a Byzance, Revue des etudes byzantines 36 (1978), pp. 68-81.
[lviii] Mansi XXI 597D-604A.
[lix] Mansi XXI.601D.
[lx] Ιωάννης Κίνναμος, Ιστορίων Βιβλία Ζ’ ΙΙ.10, ed. A. Meineke, CSHB 13(1886) 64.14-20.
[lxi] Ιωάννης Κίνναμος, Ιστορίων Βιβλία Ζ’ ΙΙ.10, ed. A. Meineke, CSHB 13(1886) 66.4.
[lxii] Το σημείωμα της Συνόδου στο Mansi XXI 701.D-708B.
[lxiii] Mansi XXI 704D.
[lxiv] P. Wirth, Eustathiana, Amsterdam 1980, 94-5.
[lxv] Νικήτα Χωνιάτη, Ιστορία, ed. J.A. Van Dieten CFHB 11.1(1975) 80.
[lxvi] Ιωάννης Τζέτζης, Επιστολές, ed. P. Leone, Leipzig 1972, 65.
[lxvii] Νικήτα Χωνιάτη, Ιστορία, ed. J.A. Van Dieten CFHB 11.1(1975) 80.
[lxviii] Νικήτα Χωνιάτη, Ιστορία, ed. J.A. Van Dieten CFHB 11.1(1975) 81.
[lxix] Πρόκειται για την Άννα Κομνηνή, κόρη του Μανουήλ Α’ από την πρώτη του γυναίκα Ειρήνη (Βέρθα του Σούλτσμπαχ), κόρη του βασιλιά της Γερμανίας, Κονράδου του Γ’.
[lxx] Μετάφραση του βίου υπάρχει στο V. Sharenkoff, A study of Manichaeism in Bulgaria with special reference to the Bogomils, New York 1927, appendix 3.
[lxxi] Θεόδωρος Βαλσαμών, Νομοκάνων σχόλιον εις τίτλον Ι’ κεφ. η’. Υπάρχει το σχόλιο στο G. Voellus-H. Justellus, Bibliotheca Juris Canonici Veteris, Lutetiae 1661, vol. II p. 1042, λείπει από την PG (αντίστοιχη θέση 104.836). Προφανώς οι εκδόσεις προέρχονται από διαφορετικά χειρόγραφα.
[lxxii] Ο.π.
[lxxiii] Το λατινικό κείμενο δεν έχει εκδοθεί. Υπάρχει αγγλική μετάφραση της Janet Hamilton (Hough Eteriano, Contra Patarenos) , στην σειρά The Medieval Mediterranean, peoples, economies and cultures, 400-1500, vol. 55, Leiden 2004, η οποία προέρχεται από δύο κώδικες τον Seville Colombina Cod. 5.1.24 ff 67r-75v και τον Bodley MS Canon. Pat. Lat. 1 ff 1-31.
[lxxiv] Wakefield› Evans, Heresies of the High Middle Ages, p.701 n.3.
[lxxv] A. Dondaine, Hugues Ethérien et Léon Toscan, εν Archives d’ histoire doctrinal et littéraire du Moyen Age 19 (1952), pp. 109-114.
[lxxvi] Ως κεφαλική ποινή δεν εννοείται μόνο ο αποκεφαλισμός, αλλά οποιαδήποτε θανατική ποινή.Βλ. σχόλιο Θεόδωρου Βαλσαμώνος εις τίτλον Θ’ κεφ. κε’ (PG 104.1109B-C).
[lxxvii] B. Hamilton, Christian dualist heresies, p.236.
[lxxviii] B. Hamilton, Christian dualist heresies, p.237-40.
[lxxix] B. Hamilton, Christian dualist heresies, p.242.
[lxxx] Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Κατήχησις Μυσταγωγική Γ’ §3, PG 33,1089-1091.
[lxxxi] Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Κατήχησις Μυσταγωγική Ε’ §7, PG 33,1113-1116.
[lxxxii] Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Κατήχησις Μυσταγωγική Α’ §7, PG 33,1072.
[lxxxiii] Μεγάλου Βασιλείου, Περί Αγίου Πνεύματος (Πρός Αμφιλόχιον Ικονίου) ΚΖ’ §66, PG 32.188.
[lxxxiv] Π. Τρεμπέλα, Δογματική, Αθήναι 21979, τ.Γ’ σ. 161.
[lxxxv] Hieronymus, Epistola CXLVI §1: “ad quorum preces Christi corpus Sanguisque conficitur” PL 22.1193 & In Sophoniam III.7: “ Sacerdotes qui… ad Eucharistiam Domini imprecantur adventum” PL 25.1143.
[lxxxvi] PL 149.1444.
[lxxxvii] Ν. Ματσούκα, Δογματική και Συμβολική Θεολογία, Θεσσαλονίκη 2003 (Ε’ ανατυπ.), τ. Β’ σ. 487.
[lxxxviii] Ιωάννο Δαμασκηνού, Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως Δ’ 13 (PG 94.1148).
[lxxxix] Ιωάνου Δαμασκηνού, Έκδοσις…, ο.π.
[xc] B. Hamilton, Christian dualist heresies, p.245.
[xci] B. Hamilton, Christian dualist heresies, p.250.
[xcii] ed. J. Hamilton, p. 177.
[xciii] Ευστάθιου Θεσσαλονίκης, Διήγησις περί της αλώσεως της Θεσσαλονίκης κη’ (PG 136.33D).
(Πηγή: Ιερά Μονή Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου )
«Η προσγείωση των Βογομίλων» ("Bogomils Landing")
(Μυστικιστής ζωγράφος Otto Rapp, 1976)
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Α. Συνοδική απόφαση του 1140 μ.Χ. κατά του Κωνσταντίνου Χρυσομάλλου
Μηνί μαΐω, ἰνδικτιῶνος τρίτης, προκαθημένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυροῦ Λέοντος ἐν τοῖς δεξιοῖς κατηχουμενίοις τοῦ ἁγίου Ἀλεξίου, συνεδραζόντων αῦτῷ καί ἱεροτάτων ἀρχιερέων τοῦ Ἀγκύρας, τοῦ Κυζίκου, τοῦ Ἀμασείας, τοῦ Μελιτίνης, τοῦ Λαοδικείας, τοῦ Κρήτης, τοῦ Ἀντιοχείας τῆς Πισιδίας, τοῦ Τραϊανουπόλεως, τοῦ Φιλίππων, τοῦ Ἀμάστριδος καί τοῦ Μεσημβρίας, καί θεοφιλῶν ἀρχιεπισκόπων τοῦ Καραβυζύης καί τοῦ Γοτθίας, παρισταμένων καί τῶν δεσποτικῶν ἀρχόντων.
Καί τό μέν περί σωμάτων θεραπείας ἐνασχολεῖσθαι καί φαρμακεύειν ἐπιχειρεῖν πονηρῶς ἔχοντα οὐ τοῦ τυχόντος, εἴποι τις ἄν, οὐδέ τοῦ βουληθέντος απλῶς καί μόνον θελήσαντος˙ ἐκείνου δέ πάντως καί κυρίως καί μάλιστα, ὅν ὁ μέν τῆς ἰατρικῆς τέχνης λόγος ἐμαίυσεν, ἡ δέ χρονία ἐμπειρία λαβοῦσα πάλιν ἐτιθηνήσατο, καί ὀ τῆς ἰατρικῆς προεξάρχων, ὡς λυδία τις λίθος, προεξετάσας τά πρῶτα, καί κατειληφώς οὐκ ἀδόκιμον, τό τῆς ἐπικρίσεως τούτῳ προεπεβράβευσε σύμβολον. Ἰατῆρας δέ ψυχικούς βίου τε διδασκάλους ἀκριβεστέρους καί καλῶν λόγων ὑφηγητάς τε και συγγραφεῖς, ἐπί τισι δέ καί δογματιστάς › ὁμοῦ γάρ ταῦτα πάντα καί νῦν τῇ προκειμένῃ σήμερον ὑποθέσει συνέδραμε – τούς ἅμα μόνον θελήσαντας ἀδοκιμάστως αὐτίκα καί αὐτοχειροτονήτως, τοῦτο δη τό λεγόμενον, γενέσθαι, τίς συγχωρήσειε; Καί ῥαββί κληθήσεται ὁ βουλόμενος, καί διδασκαλικῶν συγγραμμάτων ἐκθέτης ὀ θέλων ἅπας γενήσεται; Καί τίς ἄν μή φρενός τυγχάνων ὅλως ἐπισφαλοῦς τῷ λόγῳ συνθήσεται; Πῶς δέ καί οὐχί, τούτου συγχωρουμένου, πολλοί μέν καί τῶν φρονούντων ἐπισφαλῶς, πολλῆς ἀδείας τοῦ γράφειν δραξάμενοι, πολλά μέν προσεπισπέρουσι τῷ φαινομένῳ σίτῶ ζιζάνια, τινές δέ καί τῶν ἀπλουστέρων, ὡς σωτηρίοις ἀβούλως τοῖς ὀλεθρίοις προστρέχοντες, ἄνθρακας πυρός, ὡς εἰπεῖν, τόν δοκοῦντα τούτοις θησαυρόν ἐφευρήσουσι;
Διά τοῦτο τοιγαροῦν καί ἡμεῖς, ἅμα μέν τό τῶν πολλῶν πρός τό γράφειν καί διδάσκειν ἄλλους αὐτοπροβλήτως αὐθόρμητον ἀναστέλλοντες, ἅμα δέ καί τῆς τῶν πολλῶν σωτηρίας, καί πλέον δῆτα τῶν ἁπλουστέρων φροντίζοντες, οἷσπερ οὐχ ικανόν τροφίμου βοτάνης διακρίνειν τό κώνειον˙ ἐπεί διά τινων μοναχῶν προσελεύσεως τῇ κατά τό Ἱερόν τοῦ κυροῦ Νικολάου λεγομένῃ ἐνασχολουμένων μονῇ, συγγράμματά τινα ἐφευρίσκεσθαι τοῦ τόν βίον ἤδη καταλιπόντος Κωνσταντίνου ἐκείνου τοῦ Χρυσομάλλου ἀνεδιδάχθημεν˙ οἷς δῆτα καί αὐτούς ἐντυχόντας οὐ μετρίως σκανδαλισθῆναι διά πολλήν τινα τήν ἐμφερομένην αὐτοῖς ἐρεσχελίαν ἅμα καί ἀτοπίαν, ὡς ἔλεγον˙ διαδίδοσθαι δέ ἤδη καί πρός πολλούς τά τοιαῦτα, ὥς τινα μᾶλλον τῶν ὠφελεῖν δυναμένων καί πρός βίον ῥυθμίζειν τούς πολλούς ἀκριβέστερον˙ διά φροντίδος ὅτι πολλῆς τό πράγμα ποιήσαντες, καί άπό τῶν τά τοιαῦτα κεκτημένων συγγράμματα τάς προσούσας τούτοις βίβλους ἀναλαβόμενοι, ἀνεμάθομεν γάρ ἀνερευνήσαντες μίαν μέν εἶναι παρά Πέτρῳ τινί μονάζοντι καί τῇ τοῦ ἁγίου Ἀθηνογένους προκαθημένῳ μονῇ, ἑτέραν δέ παρά Γεωργίῳ προέδρῳ τῷ λεγομένῳ Παμφίλῳ, ἐτέραν δέ πάλιν τήν παρά τῶν δηλωθέντων μοναχῶν τῶν τά περί τούτου προσαγγειλάντων προσαχθεῖσαν ἠμῖν, ἥν καί ἀναλαβέσθαι ἐξεῖπον ἀπό τοῦ ἐν τῇ τοῦ Γηροκομείου μονῇ μονάζοντος Εὐθυμίου. Ταύτας οὖν τάς τρεῖς συμφορήσαντες, τά μέν αὐτά καί παρά ταῖς τρισίν ὡς ἐκ μεταγραφῆς ἐμφερόμενα συγγράμματα εὕρομεν, πλείονα δέ τῶν δύο τά παρά τῷ Πέτρῶ ἐφευρέθησαν, ὡς τά μέν ἐν ταῖς δυσίν ἐκείναις εἰς πεντήκοντα πρός τοῖς διακοσίοις τά ὅλα συμποσοῦσθαι κεφάλαια˙ οὕτω γάρ ἡ διδασκαλία τῷ συγγραφεῖ ἐν κεφαλαίων διαιρέσει συντέθειται.
Πολλά δέ τῶν ἐμπεριεχομένων ταύταις καί ἰδίᾶ κατασκοπήσαντες καί συνοδικῶς ἐξετάσαντες, οὐκ ἐρεσχελιῶν μόνον καί καινολογιῶν ἁπλῶς καί μωρολογιῶν, ἀλλά καί αἱρέσεων προφανῶς ἀνάμεστα εὕρομεν, καί πλέον τῶν ἄλλων Ἐνθουσιαστῶν τε καί Βογομήλων ἵνα γάρ τἄλλα παρῶμεν τά τε παρά τήν ἐκκλησιαστικήν συνήθειαν δηλαδή καί παράδοσιν ἐκ κοιλίας τούτῳ ἐξερευχθέντα καί ὑπό τῆς ἐαυτοῦ διανοίας ἀναπλασθέντα της κακοδαίμονος, καί ὅσα πρός καταδρομήν ἐκείνῳ καί ὕβριν κατά χριστιανοῦ παντός ἐνεγράφησαν, ὅσα τε πάλιν πρός ἀτιμίαν ἀρχῆς ἁπάσης καί περιφρόνησιν, τῷ Σατανᾶ προσκυνεῖν ἀποφλυαρήσαντι τούς ὁποιῳδήτινι ἄρχοντι τιμήν ἤ προσκύνησιν ἀπονέμοντας.
Ἀλλά τό λέγειν βαπτισθέντα πάντα χριστιανόν, διά τό ἐν νηπιότητι κατά τήν κρατοῦσαν συνήθειαν, ἀκατηχήτως ὥς φησι βαπτίζεσθαι, μηδέ χριστιανόν εἶναι τῇ ἀληθείᾳ κἄν ὀνομάζοιτο, ἀλλά κἄν τινας ᾖ τῶν ἀρετῶν κατορθώσας, ὡς ἐθνικόν κατορθοῦν˙ καί μηδέ δεῖν ἀναγινώσκειν αὐτόν τούς λόγους τῆς διδασκαλίας τοῦ εὐαγγελίου, ἀλλά πρότερον κατηχηθῆναι καί μυηθῆναι καί μεταστοιχειωθῆναι, τουτέστι μεταστῆναι ἀπό τῆς ἐξουσίας τοῦ Σατανᾶ.
Καί τό λέγειν πάλιν ὅτι ὅσοι οἱ ὀνομαζόμενοι χριστιανοί μή συνήκασι τήν ἐκ τοῦ θείου βαπτίσματος ἑαυτῶν ἀναστοιχείωσιν, κἄν εἰς ἀρχιερατικόν βαθμόν κατηντήκασι, κἄν πᾶσαν τήν θεόπνευστον γραφήν ἐπί γλώττης φέρουσι καί διδάσκουσιν, εἰς τήν φυσιοῦσαν αὐτούς γνῶσιν ἐναβρυνόμενοι, οὐδέν ὠφελήθησαν εἰ μή κατηχηθέντες αὖθις ἀναστοιχειώσεως τύχωσι καί μορφώσεως τῶν ψυχικῶν αὐτῶν ἕξεων μυστικῆς διά μεσιτείας καί ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἐπιγνωμόνων οἰκονόμων τοῦ μεγάλου τούτου μυστηρίου καί τῆς ἱερᾶς γνώσεως ἐπιστημόνων.
Καί ἐν ἑτέρῳ πάλιν κεφαλαίῳ προστιθέναι ὅτι ὅστις οὐ νοερᾷ αἰσθήσει νοερῶς αἰσθάνεται ποιοῦντος ἐν αὐτῷ τοῦ Θεοῦ τό θέλημα αὐτοῦ διά Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς κενόν κοπιᾷ, καί ὅτι τῷ ἀκατηχήτῳ χριστιανῷ μετανοοῦντι καί ἐξομοόγουμένῳ τά μετά ἅγιον βάπτισμα ἁμαρτήματα οὐδέν ὄφελος δεσμά καί φάρμακα θεραπευτικά, ἀλλά διδαχῆς χρεία καί μυήσεως καί πίστεως.
Καί πάλιν ὡς ἐάν χριστιανός βαπτισθείς οὐκ ἐδυναμώθη ἀπό ἀσθενείας καί τῆς εἰς τήν ἁμαρτίαν ῥοπῆς, πορευθείς πρότερον ἐνδυναμωθήτω διά πίστεως καί χειρῶν ἐπιθέσεως τῶν οἰκονόμων τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ ἥτις ἐκ πίστεως χαρίζεται, οὐκ ἐξ ἔργων.
Ἔτι δέ καί τό λέγειν τούς ἀληθεῖς παρ' ἐκείνῳ χριστιανούς μηδέ νόμοις ὑποκεῖσθαι, ὡς μετά τό φθάσαι εἰς μέτρον τῆς κατά Χριστόν ἡλικίας μηκέτι δύνασθαι εἶναι ὐπό νόμον, ἀλλ' ὡς δυνατόν ποιεῖν τά τοῦ νόμου φύσει.
Καί τό δογματίζειν τάς μετά τό ἅγιον βάπτισμα τοῖς κακίας λογισμοῖς ἐπηρεαζομένας ψυχάς μή δύνασθαι τούτων ἐλευθερωθῆναι, ἐι μή διά τῶν ἐπισκευαστῶν ἀγαθῶν καλουμένων ἀνοήτως, μήτε εἰς ἐκκλησίαν εἰσιέναι, μήτε ψάλλειν, μήτε προσεύχεσθαι, μήτε Χριστόν ὀνομάζειν, μήτε τι τῶν χριστιανῶν ἐπιτελεῖν.
Ἀλλαχοῦ δέ, μήτε μετιέναι τινά ἀρετήν πρό τοῦ τήν καλήν ἀλλιωθῆναι ἀλλοίωσιν, διά τό ἀποστρέφεσθαι ταῦτα τόν Θεόν καί μισεῖν˙ δαίμοσι γάρ ἐοικέναι τούς ταῦτα κατορθοῦντας, καί ὁμολογοῦντας μέν διά τόν Θεόν κατορθοῦν, ἀλόγως δέ, ὥς φησι, ταῦτα ποιοῦντας.
Καί ἵνα συντέμωμεν τά πολλά, τό ἐν διαφόροις κεφαλαίοις αὐτόν ἀποφαίνεσθαι μηδέν τι τούς χριστιανούς ὠφελείσθαι, κἄν πᾶσαν έργἀσωνται ἀρετήν καί κακίαν πᾶσαν ἐκκλίνωσι, κἄν διά τόν Θεόν ταῦτα ποιῶσιν, εἰ μή νοεράν αἴσθησιν τοῦ θείου Πνεύματος δέξονται φυσικῶς τε καί ἀνωδύνως ἐν αὐτοῖς ἐνεργούντος τό ἀγαθόν καί ἀκινήτους πάντῃ ποιοῦντος πρός τό κακόν.
Νομοθετεῖν δέ καί, ἐάν μή τοιοῦτον ἐν συνασθήσει δέξωνται φωτισμόν οἱ ἀναγεννώμενοι ὡς ἐν τῷ ψάλλειν ἀκλινῆ τε ἔχειν τό νοῦν καί ἀμετακίνητον, συνιέναι δέ καί τήν τῶν ψαλλομένων πάσαν διάνοιαν, μη΄δε ψάλλειν ὅλως τούτους μηδέ προσεύχεσθαι, ἀλλά μηδέ ὡς πιστούς εἰς ἐκκλησίαν εἰσέρχεσθαι, ἄχρις ἄν διά τῆς παρ' ἐκείνου εἰσαγομένης κατηχήσεώς τε πάλιν καί μυήσεως μύρων τε χρίσεως ἀναστοιχειωθέντες τῆς τοῦ θείου Πνεύματος ἐν αὐτοῖς δυνάμεώς τε καί ἐνεργείας αἴσθησιν δέξωνται.
Ἀλλά καί τό τά αὐτά ἀξιοῦν καί περί τῆς ἀποκάρσεως καί τόν ἀποκειρόμενον λέγειν ἀνωφελῶς καί αὐτόν ἀποκείρεσθαι, εἰ μή ἐν νοερᾶ αἰσθήσει, καί οὐκ ἐν πίστει τῆς χαριζομένης αὐτῷ αἰσθητῶς τοῦ Πνεύματος χάριτος καί τῆς δι' αὐτῆς ἀλλοιώσεως καί μεταστοιχειώσεως, ὡς μηκέτι ἤ θέλειν ἠ δύνασθαι ἁμαρτάνειν.
Πρός δέ καί πᾶσι τοῖς ἄλλοις εἰσάγειν ὡς πᾶς χριστιανός δύο ἔχει ψυχάς, τήν μέν αὐτῶν ἀναμάρτητον, τήν δέ ἁμαρτητικήν˙ εἰ δέ μίαν ἔχει ψυχήν, χριστιανός οὔπω ἐγένετο.
Πῶς οὐχί τά τοιαῦτα τῶν δηλωθειςῶν αἱρέσεων ἴδια; Τό μέν γάρ νοεράν αἴσθησιν ἤ αἰσθητήν πάλιν νόησιν ἤ καί μόνον αἴσθησιν, ὡς ἐν ἄλλοις φησί, καί ἔλλαμψιν καί ἀποκάλυψιν καί ἐπίγνωσιν τοῦ Πνεύματος ἀπαιτεῖν αὐτόν τούς βαπτιζομένους, ἤ μήν ἀνόητον εἶναι λέγειν τούτοις τό βάπτισμα κἄν εἰ καί πᾶν ἀγαθόν μετέρχοιντο, τῆς τῶν Ἐνθουσιαζομένων πάντως αἱρέσεως, ἀποκαλύψεις θείας φανταζομένων εἰσδέχεσθαι ταῖς τῶν πονηρῶν δαιμόνων ἐξαπατήσεσι.
Τό δέ γε μετά τό θεῖον βάπτισμα τούς βαπτιζομένους, διά τό ἀκατηχήτως, ὥς φησιν, αὐτούς ἀναγεννηθῆναι, τοτέστι πάντας ἡμᾶς τούς χριστιανούς μέχρι διδασκάλων καί ἱερέων καί ἀρχιερέων αὐτῶν δεῖσθαι πάλιν ἐξ ἀρχῆς κατηχήσεως καί μυήσεως καί ἀναστοιχειώσεως διά τῆς παρ' ἐκείνου εἰσαγομένης τελεσιουργήσεως καί τῆς τῶν χειρῶν ἐπιθέσεως τῶν ἐπιστημόνων οἰκονομῶν τῆς μυστικῆς ταυτης χάριτος, οὕς καί μετά πάσης σπουδῆς ἀνερευνᾶν ἀπαιτεῖ, σπανίως εὑρισκομένους τούς μόνους δυναμένους ἀνακαινίζειν τούς προσιόντας καί θείας χ΄ριτος μετίχους ποιεῖν, τῆς τῶν Βογομήλων ἅγιον βάπτισμα καί δεύτερον εἰσαγόντων τό ἑαυτῶν τελειοποιόν καί παρεκτικόν θείου Πνεύματος.
Ἀλλά καί τό ἤ δύο ψυχάς τόν χριστιανόν ἔχειν, ὥς φησιν, ἤ μή εἶναι χριστιανόν, οὕτω ῥητῶς ὑπό τῆς τῶν Μασσαλιανῶν ἤτοι Βογομήλων παμβεβήλου θρησκείας δογματιζόμενον εὕρηται.
Οὐκ ἐκ τούτων οὖν μόνον – ταῦτα γάρ ὥσπερ τι μικρόν γεῦμα παμπλήρους πίθου, ἤ ὅλου ὥς φασιν ὑφάσματος κράσπεδον ἡμῖν ἐνταῦθα παρείληπται › ἀλλά καί μυρίων τῶν ταῖς βίβλοις ἐνεσπαρμένων, τό σαπρόν τῆς γραφῆς καί πυρός ἄξιον καί ἀφανισμοῦ τελείου κατειληφότες, τάς μέν βίβλους αὐτάς καί πυρί παραυτίκα δοθῆναι διωρισάμεθα, καί ἀναθέματι πάντας τοῦς φρονοῦντας οὕτω καθυποβάλλομεν, διοριζόμεθά τε πᾶσι κοινῶς μηδένα μήτε τολμᾶν νέας ἐκτιθέναι διδασκαλίας αὐτοχειροτονήτως ὥσπερ ἑαυτῷ περιτιθέντα τό τῆς διδασκαλίας αξίωμα˙ μήτε μήν παρ' οὑτινοσοῦν ὁποιονδήποτε νέον καινοφανές αναγινώσκεσθαι σύγγραμμα μή φθάσαν ἐπιγνωσθῆναί τε τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ, καί δοκιμασθέν πρότερον, ἐπικριθῆναι ὡς εὐσεβές καί ὠφέλιμον˙ μάλιστα μέν τοιγε πάντων τά δηλωθέντα ταῦτα καί λεγόμενα εῖναι τοῦ Χρυσομάλλου συγγράμματα˙ καί οὐκ αὐτά δέ μόνον τά εὑρεθέντα, ἀλλ' εἰ καί τινες ἄλλαι εὑρίσκονται γραφαί ἐκείνου οἱαιδήτινες, μηδένα μήτε ἔχειν παρ' ἑαυτῷ, μήτε ἀναγινώσκειν ὅλως ταῦτα˙ τόν γάρ μετά τήν παροῦσαν σημείωσιν κεκτημένον τι τούτων καί ἀναγινώσκοντα ἤ φρονοῦντα ἤ ὁπωσδήποτε ἀντεχόμενον ἤ καί διδάσκοντα ἤ καί συνειδότα ἕτερον ἔχοντα ταῦτα καί κατ' αὐτά φρονοῦντα καί συγκαλύπτοντα, ασυγγνώστως αὐτόν, ὡς ταῖς δηλωθείσαι ἐνισχημένον αἱρέσεσι παρά μέν ἐκκλησίᾳ πάςῃ ὑπό ἀνάθεμα γίνεσθαι, παραδίδοσθαι δέ καί τοῖς τά πολιτικά διέπουσιν ἄρχουσιν, ὥστε καί παρ' αὐτῶν νομίμως ὑποσχεῖν εὐθύνας.
Ἐπεί δέ τούτων οὕτω παρ' ἡμῶν πραχθέντων τε καί διορισθέντων συνοδικῶς ἐνώπιον καί τῶν παρ' οἷς αἱ βίβλοι ἐφεύρηνται, ἤγουν τοῦ τε μοναχοῦ Πέτρου καί τοῦ Παμφίλου, δέον ἦν καί τούτους ἐρωτηθῆναι εἴτε τούτων ἀντέχονται, εἴτε μήν ὡς ἐσφαλμένων καί ἀσεβῶν καταπτύουσι καί τά ὀλισθηρά τούτων ἀναθεματίζουσι δόγματα, μηδέν τι πλέον ἐπί τούτοις φρονεῖν τῶν συνοδικῶς σήμερον διαγνωσθέντων ἡμῖν, ἀκουόντων πάντων, ἀπεστομάτισαν, ἀλλ' εἰ καί πρότερον παρ' ἑαυτοῖς εἶχον τάς βίβλους, καί τά ἐν αὐτοῖς ἀσυντηρήτως καί ἀπεριμερίμνως ἀναγινώσκοντες ὡς καλῶς ἔχοντα παρεδέχοντο, ἀλλά νῦν ἐξεταστικώτερον ταῦτα καί αὐτοί ἰδόντες ἀναγνωσθέντα καί καλῶς ἀποδοκιμασθέντα κατανοήσαντες, συγγνώμην τε ἐξαιτεῖν ὡμολόγουν ἐφ' οἷς τοιαύτην μεχρι του νῦν ἠγνόησαν ἄγνοιαν, ἀγαθῇ προλήψει καί στοργῇ φιλικῇ τῇ πρός ἐκεῖνον ἡττωμένους καί τοσοῦτον τό ἀπό τοῦδε τῶν τοιούτων ἀφίστασθαι ὡς καί εἰς ἐπήκοον πάντων διηνεκεῖ ἀναθέματι ταῦτά τε τά συγγράμματα καί τόν συγγραψάμενον καί τόν οὕτω φρονοῦντα καί καθυποβάλλειν.
Δεξάμενοι γοῦν καί ἡμεῖς τήν τούτων ὁμολογίαν τε καί διάθεσιν δι' ὅν ἐποιήσαντο τῶν δηλωθέντων ἀσεβῶν συγγραμμάτων ἐνώπιον τῆς ἱερᾶς συνόδου ἀναθεματισμόν καί τήν ἐγκάρδιον τούτων, ὡς διαβεβαοῦνται, κατάγνωσιν, μετά δακρύων τήν συγγνώμην αἰτούμενοι, τῷ μέν Παμφίλῳ τάς ἀναγεγραμμένας ποινάς πρός τό μηκέτι τοιοῦτόν τι φρονεῖν ἠ ἀνθέξεσθαι τούτων ἐπηπειλησάμεθα˙ τόν δέ μοναχόν Πέτρον ἀσύμφορον εἶναι κρίναντες κατάρχειν ἄλλων τό ἀπό τοῦδε, διά τε τό τῆς συνειδήσεως τῶν πολλῶν ἠδη κεκαυτηριασμένον ὅσον τό ἐπ' αὐτῷ καί ὅν μέλλουσι ἔχειν σκινδαλμόν καί τό ὕποπτον, ἔτι δέ καί τό τούτου ἀνίκανον – πῶς γάρ ἄν καί κυβερνᾶν ἄλλους καί διδάσκειν ἱκανός κριθῇ ὁ τοιαύτην ἀγνοήσας, ὥς φησιν, ἄγνοιαν, καί ἔκδηλον οὕτω πᾶιν ἀσέβειαν κατανοῆσαι μή δυνηθείς; › ἐν ἑτέρᾳ σταλῆναι τοῦτον μονῇ καί ὑπό ἀρχγόν μᾶλλον εἶναι ἄλλον καί καθηγητήν τετυπώκαμεν, ἐπειδή καί τῶν τῆς ἡμῶν μετριότητος καί πάσης τῆς ἀρχιερατικῆς ὁμηγύρεως προεκυλινδοῦτο ποδῶν.
Ταῦτα παρεκβληθέντα καί συνηθῶς πιστωθέντα ἐπεδόθη.
(Πηγή: Jean Gouillard, Quatre proces de mystiques a Byzance, έκδοση από τους κώδικες Barocciano 205, f. 521-523v & Patmiaco S. Joannis 366, f. 335-337)
Β. Η καταδίκη δύο Καππαδοκών επισκόπων
1. Σημείωμα ἐπί τῇ καθαιρέσει γεγονός τῶν ἀπό τῆς ἐνορίας τῶν Τυάνων ψευδοεπισκόπων, τοῦ τε Σασίμων καί τῆς Βαλβίσσης, ὡς παρά τούς κακόνας χειροτονηθέντων, τῶν καί Βογομήλων ἐς ὕστερον ἀπελεγχθέντων.
Μηνί αὐγούστῳ κ', ἡμέρα ἕκτῃ, ἰνδικτιῶνος ἕκτης, προκαθημένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυροῦ Μιχαήλ ἐν τῷ Θωμαΐτῃ, συνεδριαζόντων τῇ μεγάλῃ ἁγιωσ΄θνῃ αὐτοῦ καί ἱερωτάτων ἀρχιερέων, τοῦ Ἐφέσου, τοῦ ἡρακλείας, τοῦ Ἀγκύρας, τοῦ Νικομηδείας, τοῦ Νικαίας, τοῦ Γαγγρῶν, τοῦ ἈΝτιοχείας τῆς Πισιδίας, τοῦ Ἱεραπόλεως, τοῦ Μεσημβρίας, τοῦ Γαρέλλης καί τοῦ Γοτθίας, παρισταμένων καί δεσποτικῶν ἀρχόντων.
Συνῆλθον μέν τήν σήμερον παρ' ἡμῖν, βασιλικῆς ἐπιλύσεως τῇ ὑπομνήσει ἐγχαραχθείσης τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Τυάνων Βασιλείου, ὁ τε πανσέβαστος σεβαστός καί μέγας δρουγγάριος, ὁ μακαριώτατος ἀρχιεπίσκοπος Βουλγαρίας, καί ὁ μεγαλοεπιφανέστατος πρωτοασηκρήτις, συνδικάσαι τῇ τε ἡμῶν μετριότητι κελευσθέντες καί τῇ παρ' ἡμῖν θείᾳ συνόδῳ, ἐφ' οἷς ὁ δηλωθείς ἱερώτατος ἀρχιερεύς τῶν Τυάνων, κατά τό ἐφειμένον αὐτῷ ὡς τῆς χώρας ἀρχιερεῖ, οὐχ ὡς κατηγόρῳ, λεγομένοις δυσί τισιν ἐπισκόποις τῷ Σασίμων Κλήμεντι καί τῷ Βαλβίσσης Λεοντίῳ βογομηλιτικῆς ἀσεβείας προσάπτει αἰτίαν, ὡς κακῶς καί διδάσκουσι καί φρονοῦσι καί τά τῆς τοιαύτης βεβήλου θρησκείας εἰς πολλούς τῶν Καππαδοκῶν ὀλεθρίως ἐνσπείρουσιν. Ἀλλ' ἡ μέν συνέλευσις αὐτοῖς διά ταῦτα.
Ἐπεί δέ, καθάπερ τι προϋποφώνημα τῷ Τυάνων, μᾶλλον δέ καί οἷον τις προπαρασεκή τοῦ δικαστηρίου, τά περί τῆς τῶν δηλωθέντων ἐπισκόπων ἐγκαταστάσεως εἰς ζήτησιν προσενήνεκται, μηδέ ἐπισκοπικῇ τούτους τετιμῆσθαι διατεινομένῳ ἀξίᾳ, ὡς εἴτε μηδαμῶς χειροτονηθέντας, εἰτε μήν παρά τάς τῶν ἱερῶν κανόνων διαταγάς, καί διά τοῦτο πάλιν ἐπισκοπικῆς ἀναξίος ὄντας ἀξίας, αὐτό δέ τοῦτο δέον ἔγνωσθαι καί ἡμῖν ἐξετασθῆναι τό πρότερον, ἵνα καί ὁ ἀγών αὐτῷ μετά ταῦτα πρός ὁποίους ἄρα καί εἴη οὐδαμῶ ἀμφιβάλλοιτο. Ὡς γοῦν ἤδη τά περί τούτων κατεξητάζετο, οὐ μακρᾶς τινός ἐδεήθη τῆς αποδείξεως, ἀλλ' ὥσπερ ὁ σοφός πού φησι Σολομῶν˙ ἀνδρί παγίς τά οἰκεῖα χείλη τυγχάνει, οὕτω δή καί οἱ αἰτιώμενοι περί τῆς ἑαυτῶν εἰς ἐπισκόπους χειροτονίας ἐρωτηθέντες, συνήγοροί τινές ἄντικρυς τῷ μητροπολίτῃ ἐφάνησαν, ψηφισθῆναι μέν ἐνταῦθα φάμενοι διά πόλεως ἐπί τοῦ ἀποιχομένου ἐκείνου ἱερωτάτου μητροπολίτου Τυάνων μοναχοῦ Ἰακώβου πρός κλήρου καί ἀρχιερέων συνήθως˙ εἶτα μετά καιρόν ἐκείνῳ συνεξελθόντας εἰς τήν τῶν Καππαδοκῶν δευτέραν, τά Τύανα, χειροτονηθῆναι μέν, ἀλλ' ὑπ' ἐκείνου καί μόνου διά τό μηδένα ἔχειν τόν τούτῳ συλλειτουργήσοντα. Ἐπεί οὖν οὕτω τούτων καί παρ' αὐτῶν καθομολογηθέντων, οὐδέν τι ἦν τό ἀμφίβολον παρά τήν τῶν ἱερῶν κανόνων χειροτονηθῆναι τούτους διάταξιν, ὡς τοῦ μέν ἀποστολικοῦ καί πρώτου κανόνος ῥητῶς οὕτω ἐπίσκοπον χειροτονεῖσθαι ὑπό ἐπισκόπων ἤ δύο ἤ τριῶν διατάσσοντος, τοῦ τε τετάρτου τῶν ἐν Νικαίᾳ τό πρῶτον καί τοῦ ἐννεακαιδεκάτου τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου, ναι μήν καί τοῦ τῆς ἐν Καρθαγένῃ, καί διαφόρων ἑτέρων αὐτό τοῦτο διαρρήδην θεσμοθετούντων τό χωρίς τριῶν παρουσίας μηδένα χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον.
Διά ταῦτα ἔδοξε πᾶσιν ἡμῖν καί διέγνωσθαι καί τούς δηλωθέντας τούτους, ὡς εἴπομεν, ἐπισκόπους, μηδέ ἐπισκοπικῇ τετιμῆσθαι ὅλως ἀξίᾳ, ὥς καί ἀχειροτονήτους ἄντικρυς διά τό τῆς χειροτονίας αὐτῶν ἀκανόνιστον. Τούτων οὕτω διαγνωσθέντων καί αποφανθέντων, ἐξεχωρήθη τό ἀπό τοῦδε τῷ μητροπολίτῃ Τυάνων, ὡς ἀρχιερεῖ καί τά ἐν τῇ κατ' αὐτόν χώρᾳ προσαγγελόμενα, εἴτε δή καί τολμώμενα, ἐφειμένον ἔχοντι ἐξετάζειν καί διορθοῦσθαι, προθεῖναι δέ καί ἐπί μέσον τά περί τῆς θρυλλουμένης κατ' αὐτῶν ἀσεβίας, ὥστε συνοδικῶς ἅμα τοῖς δοθεῖσι συνδικασταῖς ἐξετασθῆναί τε καί λυθῆναι.
«Βογομιλικός Οφθαλμικός Τάφος»
(Βogomils Οcular Τomb)
(Μυστικιστής ζωγράφος Otto Rapp, 1992)
2. Σημείωμα δι' οὗ διεγνώσθησαν οἱ τήν τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίαν προαφαιρεθέντες ὡς παρά κανόνας χειροτονηθέντες, ὅ τε Σασίμων μοναχός Κλήμης καί ὁ Βαλβίσης Λεόντιος ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Τυάνων κυροῦ Βασιλείου, τῆς τῶν Βογομήλων ὄντες μυσαρωτάτης αἱρέσεως.
Μηνί ὀκτωμβρίῳ α', ἡμέρα στ', ἰνδικτῶνος ζ', προκαθημένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυροῦ Μιχαήλ ἐν τῷ Θωμαΐτῃ, συνδικαζόντων μέν τῇ μεγάλῃ ἁγιωσύνῃ αὐτοῦ ἐκ βασιλικῆς καί θείας προστάξεως τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καί μεγάλου δρουγγαρίου, τοῦ μακαριωτάτου ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας καί τοῦ πανευγενεστάτου πρωτοασηκρήτης κυροῦ Λέοντος τοῦ Ικανάτου, συνεδριαζόντων δέ καί ἱερωτάτων ἀρχιερέων, τοῦ Ἀγκύρας, τοῦ Κυζίκου, τοῦ Νικομηδείας, τοῦ Τυάνων, τοῦ Ἀντιοχείας τῆς Πισιδίας, τοῦ Δυρραχίου, τοῦ Ἀλανίας, τοῦ Μαδύτων, τοῦ Μεσημβρίας, τοῦ Βιζύης, τοῦ Γαρέλλης καί τοῦ Γοτθίας, παρισταμένων καί δεσποτικῶν ἀρχόντων.
Ἔνθεον ζῆλον ἀναλαβών κατ' ἐπίγνωσιν ὁ ἱερώτατος μητροπολίτης Τυάνων Βασίλειος οὐκ ἠνέσχετο τά ἐν τῇ κατ' αὐτόν ἐνορίᾳ τολμηθῆναι αὐτῷ ἀκουσθέντα παρά τῶν τάχα συνεπισκόπων αὐτοῦ, ἤγουν τοῦ μοναχοῦ Λεοντίου καί τοῦ μοναχοῦ Κλήμεντος, οὕς ἤδη προεξετάσαντες τῆς ἐπισκοπικῆς ἀξίας καθείλομεν, μή καί εἰς τό ἐμφανές ἐξελέγξαι καί ὅπως πολλά τινα περί τ΄ν ὀρθόδοξον οὗτοι θρησκείαν παρασφάλλονται ἀνοήτως καί ἡμῖν παραστῆσαι σαφέστερον. Τοίνυν οὐχ ὡς κατήγορος, οὐδ' ὡς αὐτός συνιστῶν κατ' αὐτῶν τήν τῆς δυσσεβείας κατέγκλησιν˙ ταῦτα γάρ ἤδη καί διά τοῦ προγεγονότος παρ' ἡμῶν σημειώματος προδιέγνωσθαί τε καί προτετύπωται˙ ἀλλ' ὡς σπεύδων κωδίῳ προβάτου τούς λύκους μή ἐπικρύπτεσθαι καί οὕτω λάθρᾳ τήν τοῦ Χριστοῦ παρ' αὐτῶν λυμαίνεσθαι ποίμνην, ἐνώπιον ἡμῶν τήν σήμερον παρεστήσαντο τόν τῆς κατ' αὐτόν τυγχάνοντα ἐνορίας εὐλαβῆ κληρικόν αὐτοῦ Λέοντα, τόν καί παρά τοῦ Λεοντίου χειροτονηθέντα, ὡς αὐτός ἔλεγεν, ὡς καί ἀκριβῶς εἰδότα τά κατ' αὐτούς καί ἐξελέγχειν αὐτούς τῶν ἄλλων πλέον ἰσχύοντα. ὡς γοῦν παρέστη τῷ συνεδρίῳ, συμπαρίσταντο δέ καί οἱ καθ' ὧν ἡ αἰτίασις, ὁ μοναχός δηλονότι κλήμης καί ὁ μοναχός Λεόντιος, ἔγγραφον εὐθύς ὁ τῶν Τυάνων κανονικός προκεκόμικε, διαφόρους πράξεις τούτων διαλαμβάνον πολύ περιφερούσας τό σφαλερόν καί φανερῶς παριστώσας τόν τῶν τοιούτων έργάτην μή εὐσεβοῦς τυγχάνειν φρονήματος, τά δέ τῆς τῶν Βογομήλων θρησκείας ἀλθῶς νοσεῖν. Τό δέ ἔγγραφον ἦν μέν ἐκτεθειμένον, ὥσπερ ἐφαίνετο ἀπό τῶν ἐμφερομένων αὐτῷ σιγνογραφιῶν, παρά τε τῶν κληρικῶν καί ἀρχόντων καί οἰκητόρων ἁπλῶς τῆς μητροπόλεως Τυάνων, τοιάσδε τινάς πράξεις τοῖς αἰτιωμένοις προσμαρυροῦν˙
› διδαχήν τοῦ τούς ἄνδρας ἀπέχεσθαι τῆς τῶν νομίμως τούτοις συναφθεισῶν γναικῶν συνουσίας, κρέατός τε καί γάλακτος καί ἰχθύος καί οἴνου ἄχρι χρόνων τριῶν ἀποχήν˙ μετά δέ ταῦτα ἀπροκριμάτιστον παντελῆ τήν τῶν τοιούτων ἀπόλαυσιν˙
› ἑτέραν τό μηδένα σώζεσθαι κοσμικόν, κἄν πᾶσαν ἀρετήν διαπράξηται, εἰ μή μοναχός γένηται˙
› τό τούς ἱερολογηθέντας ἄχρις ἑπτά ἡμερῶν τῆς πρός ἀλλήλους ὁμιλίας κωλύειν˙
› τό ἀποκείρειν ἄνδρας παρά γνώμην τῶν γαμετῶν καί γυναίκας παρά τήν τῶν ἀνδρῶν θέλησιν˙
› τό τινας θανόντας χριστιανούς, ἀτάφους καί ἀψάλτους καταλιμπάνειν, καί μηδέ ζῶντας δέχεσθαι αὐτούς εἰς μετάνοιαν˙
› τό ἐξανασκάψαι καί λείψανα χριστιανῶν τεθαμμένα ἔξωθέν τε καί ἔσωθεν τῶν ἐκκλησιῶν, ἁμαρτωλούς εἶναι λέγοντες τούς τελευτήσαντας, καί δαίμονας ἐγκατοικεῖν τοῖς σώμασι τῶν τελευτόντων˙
› τό μή συγχωρεῖσθαι ἄλλως προσκυνεῖσθαι σταυρόν, εἰ μή καί ἐπιγραφήν ἐπιφέρηται˙ Ἰησοῦς Χριστός ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ˙
› τό ἐξαναβαπτίσαι καί παιδία χριστιανῶν, ὅτι λέγουσι˙ ἁμαρτωλοί εἰσιν οἱ βαπτίσαντες˙
› καί χειροτονῆσαι γυναῖκας διακονίσσας, καί ἐπιτρέπειν αὐταῖς τάς συνήθεις ἐκκλησιαστικάς αἰτήσεις ποιεῖσθαι καί τήν τῶν ἁγίων εὐαγγελίων ἀνάγνσιν καί συλλειτουργῆσαι ταύτας μετά τοῦ Κλήμεντος˙
› τό ἁγίας καταστρέψαι εἰκόνας˙
› τό περί τοῦ σταυροῦ τοῦ Μεγάλου Ἀρχιστρατήγου ἀπειροπληθῆ ποιοῦντος θαυμάσια λέγειν ὅτι ἐκ διαβολικῆς ἐνεργείας ταῦτα ποιεῖ˙
› τό ἀναθεματίσαι καί τόν Θεόν ὅν ἐπίστευσεν Ἀκάκιος ἐπίσκοπος, χριστιανός αὐτοῖς τούτοις ὧν ὑπῆρχε τό ἔγγραφον ὀρθόδοξος γνωριζόμενος˙
› πρός τούτοις καί τό παραδοῦναι γυναῖκας χριστιανάς εἰς χείρας ἐθνῶν, προφάσει δῆτα μοιχείας˙
Ταῦτα καί ἄλλα τοιαῦτά τινα τοῦ τοιούτου ἐγράφου δηλοῦντος, ἀπῃτοῦντο οἱ μνημονευθέντες πολλάκις πρός ταῦτα ἀπολογήσασθαι, καί εἰ μή πρός πάντα. Ἀλλ' ἐπειδήπερ ἑώρων τόν κατήγορον σφοδρῶς ἐνιστάμενον, ὁ μέν Λεόντιος ἀναβαπτισμόν ποιῆσαι κατέθετο πλήν διά το παρά ἱερέως καθαιρεθέντος ἐπί δήλοις ἐγκλήμασι μετά τήν ἐκείνου καθαίρεσιν τό πρῶτον βάπτισμα παρ' αὐτοῦ τελεσθῆναι, ὅ καί ὡς ἀμφίβολον παραστῆσαι αὐτός ἀπῃτήθη. Τούτου γάρ μή γινομένου – μεγίστη τις παράστασις – τό πραχθέν οὐκ ὀρθοῦ φρονήματος τοῦ Λεοντίου εἰσάγεται, ὡς ἀναβαπτισμόν ποιῆσαι τολμήσαντος κατά τήν βέβηλον τῶν Βογομήλων θρησκείαν, ὅπου γε καί τούτου παρά τοῦ Λεοντίου ἀποδειχθέντος, ὡς καθῃρημένος τυγχάνων ὁ ἱερεῦς, τό πρῶτον ἐποιήσατο βάπτισμα, οὐδ' οὕτω παντάπασιν ἀκαιτίατον τό γινόμενον.
Πρός δέ καί τό καταλιπεῖν ἀτάφους καί ἀψάλτους νεκρούς ὁμολογῶν ἧν ὁ Λεόντιος˙ ἔλεγε δέ τοῦτο ποιῆσαι, ὡς ἁμαρτανόντων ἐν ζωῇ τῶν τελευτησάντων καί μή πειθομένων αὐτῷ συμβουλεύοντι πρός διόρθωσιν ἀπιδεῖν.
Καί τό παραδοῦναι δέ χριστιανήν γυναῖκά τινα τῷ ἐν τῷ κάστρῳ ἐκπροσωποῦντι τῷ Ἀμηρᾳ ὡμολογεῖ, διά μοιχείαν εἰπῶν ἐπ' ἀδελφῷ τοῦ ἀνδρός ὑπ' αὐτῆς τολμωμένην τοῦτο ποιῆσαι, ὡς μή δυνάμενος ἄλλως ἀποκοπήν ἐπινοήσασθαι τοῦ κακοῦ.
Προσωμολόγει δέ καί θεῖον κατακαῦσαι ναόν, ἀλλ' ὅτι, φησί, πολλάκις παραινέσας τινί χόρτον ἔνδοθεν τοῦ ναοῦ ἀποτιθεμένῳ μηκέτι τοῦτο ποιεῖν, οὐχ εὕρισκε ἐκεῖνον πρός τοῦτο καταπειθῆ, τούτου χάριν πῦρ μέν ἐμβαλεῖν τῷ χόρτῳ ἀποτεθέντι ἐκεῖσε καί μετά τήν τούτου παραίνεσιν, ἔργον δέ τοῦ πυρός γενέσθαι καί τόν ναόν παρά τάς οἰκείας τούτου ἐλπίδας. Ἀλλά ταῦτα μέν ὡμολόγησεν ὁ Λεόντιος, ὁ δέ μοναχός Κλήμης τά τῶν διακονισσῶν χειροτονίας καθωμολόγησεν.
Ὡς δέ ρπός τά λοιπά ἀντέπιπτον αἰτιάματα, ὁμολογεῖν μή πειθόμενοι, ὁ τό ἔγγραφον προκομίσας καί μάρτυρας εἰς τό μέσον προῆγε τόν θεοσεβῆ πρεσβύτερον καί δευτερεύοντα τῆς μητροπόλεως Τυάνων Γεώργιον, Μιχαήλ τόν ἱερομνήμονα, Εὐστάθιον ἱερέα, τόν θεοσεβῆ ἱερέα τῆς δηλωθείσης ἐκκλησίας Σισσίνιον, Κωνσταντίνον τόν Ῥοδαντ( ) , τόν μαθητήν γεγονότα τοῦ Κλήμεντος καί προσελθόντα αὖθις τῷ μητροπολίτῃ καί ἀναθεματίσαντα τάς ἐκείνου διδασκαλίας, τόν ἀπό τῆς ἐνορίας τοῦ Μωκησοῦ Βασίλειον τόν τοῦ Μονογρόθ(ου), Νικηφόρον τόν τοῦ Παλατ(ίνου) καί ἑτέρους τινάς, οὐκ ἐπί τοῖς ῥηθεῖσι μόνον αὐτούς ἐλέγχοντας αἰτιάμασιν ὅσα ἀπό τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου οὗτοι οὐ παρεδέχοντο, ἀλλά καί ἑτέροις οὐκ ὀλίγοις, χείροσι πολύ τῶν μνημονευθέντων καί προφανῶς τούτους οὐκ ὀρθοῦ καί εὐσεβοῦς ὄντας φρονήματος ἀπελέγχουσιν.
Ἀλλ' ἡμεῖς καί ἀπό τῶν συνομολογηθέντων αὐτοῖς οὐκ ἀγεννῆ λαβόντες κατάληψιν, καί μηδέ ὅρκοις ὑποβάλλειν ἀνθρώπους δέον εἶναι νομίσαντες διά τόν ὑπέρ εὐσεβείας ζῆλον ἑτοίμους ὅτι μάλα καί πρός τοῦτο τυγχάνοντας, ἠρκήσθημεν καί μοναῖς ταῖς ὁμολογίαις αὐτῶν, καί τόν ἀναβαπτισμόν τέως καί τήν τῶν ἁμαρτανόντων ἀποβολήν ὡς μηδέ μετά θάνατον αὐτοῖς συγχωρεῖν γεννήματα ἤ παιδεύματα τῆς τῶν Βογομήλων εἶναι θρησκείας, διαγινώσκοντες, ἵνα τά γε νῦν ἔχοντα πλείονα παραδράμωμεν, βογομηλικῶς αὐτούς καί φρονεῖν και διδάκειν ὁμολογουμένους διαγινώσκομεν. Τοίνυν καί μελήσει ἡμῖν τό ἀπό τοῦδε τούτους ἐξασφαλίζεσθαι ὥστε καί κατά μόνας διάγειν, καί μήτε δι' ὁμιλίας ἤ ὁπωσδήποτε ἄλλως τῆς τοιαύτης λύμης μεταδιδόναι καί ἄλλοις, ἅμα δέ καί ἐπιτηρεῖσθαι αὐτούς εἰ πρός διόρθωσιν ἀπονεύοιεν καί τῶν ἐνσπαρέντων αὐτοῖς οὐκ ὀρθῶν δογμάτων ποιοῖντο ἐκρίζωσιν.
3. Ἕτερον σημείωμα διαλαμβάνον ὅτι ἀνεθεμάτισαν οἱ αὐτοί ἐπίσκοποι καί Βογόμηλοι τά ἐν τῷ καταστίχῳ ἀναγεγραμμένα καί πάντας τούς οὕτω φρονοῦντας.
Μηνί ὀκτομβρίω λ', ἡμέρα ζ', ἰνδικτιῶνος ζ', προκαθεζομένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυροῦ Μιχαήλ ἐν τοῖς Ἀλεξιακοῖς κατηχουμενείοις, συνδικαζόντων μέν τῇ μεγάλῃ ἁγιωσύνη αὐτοῦ τοῦ πανσεβάστου σεβαστοῦ καί μεγάλου δρουγγαρίου κυροῦ Κωνσταντίνου τοῦ Κομνηνοῦ, τοῦ μακαριωτάτου πανσεβάστου σεβαστοῦ ἀρχιεπισκόπου βουλγαρίας, τοῦ μεγαλοενδοξοτάτου πρωτασηκρῆτις κυροῦ Λέοντος τοῦ Ἱκανάτου, συνεδριαζόντων δέ τοῦ μεγαλοεπιφανεστάτου πρωτονοβελισσίμου κυροῦ Βασιλείου τοῦ Μαρούλη, ἱερωτάτων ἀρχιερέων τοῦ Ἐφέσου, τοῦ Ἀγκύρας, τοῦ Κυζίκου, τοῦ Πισιδίας, τοῦ Ἀλανίας, τοῦ Μεθύμνης, τοῦ Γαρέλλης, τοῦ Καραβυζύης καί τοῦ Γοτθίας, παρισταμένων καί δεσποτικῶν ἀρχόντων.
Ὅσα μέν διέγνωσθαι μέχρι τοῦ νῦν κατά του μοναχοῦ Λεοντίου καί του μοναχοῦ Κλήμεντος τῶν ἀπό ἐπισκόπων καί ὅσα τούτοις καθωμολόγται τῶν ἐμπεριεχομένων σφαλερῶν κεφαλαίων τῷ παρά τῶν ἐποίκων τῆς ἐνορίας Τυάνων ἀποσταλέντι ἐγγράφῳ πρός τήν ἡμῶν μετριότητα διαλαμβάνον σαφέστερον τό πρό μικροῦ παρ' ἡμῶν ἐκτεθειμένον σημείωμα, προστάξει βασιλικῇ συνδικαζόντων ἡμῖν τηνικαῦτα καί τῶν ἐν τῷ τοιούτῳ σημειώματι δηλουμένων πανυπερτάτων ἀνδρῶν˙ καί ὅσον μέν ἐπί τοῖς ὁμολογηθεῖσιν ἐκείνοις, οὐδέν ἡμῖν τό ἀμφίβολον, ἅτε δή καταγνωσμένοις καί παρ' ἡμῶν καί παρ' αὐτῶν δή τούτων ἀποβληθεῖσι διά τό καί τάς αἰτίας ἅς προεβάλοντο ἀδέκτους ἡμῖν λογίσθῆναι πρός τό αὐτῶν καί τά ἄλλα ὡς σφαλερά ἐφ' οἷς αὐτοί μέν οὐ καθωμολόγησαν, ὁ δέ προσκομίσας τό ἔγγραφον ἕτοιμος ἦν καί διά μαρτύρων ταῦτα πιστώσασθαι, διά ταῦτα καί σήμερον συνελθόντων τῇ ἡμῶν μετριότητι τῶν δοθέντων ταύτῃ συνδικαστῶν, δέον ἡμῖν ἅπασι δέδοκται καί διόρισται ὥστε πρός πληροφορίαν τῶν πρός ἡμᾶς στειλάντων τό ἔγγραφον τοῦ ὁμολογουμένως τοῦ ὀρθοῦ παρασφάλλεσθαι λόγου τά τούτῳ περιεχόμενα καί πολλήν πονηρίαν τε καί ἀσέβειαν καταβοᾶν τῶν οὕτω φρονούντων ἤ διδασκόντων, ἐν ἐπηκόῳ τουτουΐ τοῦ συνεδρίου ἀναθέματι τά πάντα ὑποβάλειν˙ ὅπερ δή καί αὐτίκα τήν σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν πεποιήκσαι τά τε ἀναμφίβολα πάντα ὡς ἑτερόδοξα ῥητῶν ἀναθεματίσαντες καί ἐφ' οἷς ἀμφιβολίας ἦν ἐπισκίασμα, διά τινας προφάσεις παρ' αὐτῶν εἰσαχθείσας πρός τήν τῆς ἑαυτῶν καταγνώσεως ἀποσόβησιν, τούς μή κατά τήν καθολικήν ἐκκλησίαν φρονοῦντας, ἀλλ' ἔξωθεν τι παρ' ἑαυτῶν ἐπεισάγοντας ἀναθέματι καθυποβάλλοντες, πρό πάντων δέ γε καί ἑαυτούς, εἰ φανερῶς εἴτε μήν κεκρυμένως ἤ φρονήσαιεν ἤ διδάξαιεν παρά τά εὐσεβῆ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας καί δόγματα καί διδάγματα. Τό μέντοι τῶν κεφαλαίων κατάστιχον διά τό ανόθευτον πάντῃ συντηρηθῆναι καί ἀδιάβλητον, ὡρίσθ μεταγραφέν ὑπογραφῆναι μέν παρά τῶν ἀναθεματίσαντων αὐτό, ἐπιγραφῆναι δέ ἔξωθεν καί παρά τοῦ ἡμετέρου θεοφιλοῦς χαρτοφύλακος καί εἰς τήν χώραν ἀποσταλῆναι.
(Πηγή: Jean Gouillard, Quatre proces de mystiques a Byzance, έκδοση από τους κώδικες Allatiano & Barocciano 205, f.524r-v)
Γ. Καταδίκη μοναχού Νύμφωνα
1. Σημείωμα γεγονός ἐπί τῷ περιορισμῷ, τῷ εἰς τήν μονήν τῆς περιβλέπτου, τοῦ Βογομήλου, καί παμβεβήλου Νίφωνος.
Μηνός Ὀκτωβρίου α', ἡμέρα στ', ἰνδικτιῶνος ἑβδόμης. Προκαθημένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου καί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυρίου Μιχαήλου ἐν τῷ Θωμαϊτῇ, συνεδριαζόντων τῇ μεγάλῃ ἁγιωσύνη αὐτοῦ τοῦ πανσεβάστου Σεβαστοῦ, καί μεγάλου Δρουγγαρίου, τοῦ μακαριωτάτου Σεβαστοῦ, καί ἀρχιεπισκόπου Βουλγαρίας, καί τοῦ πανευγενεστάτου πρωτοασηκρήτου τοῦ Ἱκανάτου, τῶν ἱεροτάτων ἀρχιερέων τοῦ Ἀγκύρας, τοῦ Κυζίκου, τοῦ Νικομηδείας, τοῦ Νικαίας, τοῦ Τυάνων, τοῦ Ἀντιοχείας τῆς Πισιδίας, τοῦ Δυῤῥαχίου, τοῦ Ἀλανίας, τοῦ Μαδύτων. τοῦ Μεσημβρίας, τοῦ Κυζίκης, τοῦ Γάρεως, καί τοῦ Γοτθίας, παρισταμένων καί δεσποτικῶν ἀρχόντων.
Οὐκ ὀλίγας, οὐδ' ἀγαθάς ἀγγελίας ἡ μετριότης ἡμῶν εὐηχηθεῖσα περί πολλῶν περί τοῦ μοναχοῦ Νίφωνος, πολύ τό κατ' αὐτοῦ δύσφημον ἐπισυρομένας. ἀλλά καί γραφήν τούτου θεασαμένη πρός τινας καί πολλούς ἐξ ὀνόματος τοῦδε ἐν Καππαδοκίᾳ στελεῖσαν, τήν ἰδίαν εἶναι καί αὐτός ὡμολόγησε, καί ὅτι πᾶσαν τήν ἐκκλησίαν ὑβρίζει, αἱρετικούς πάντας ἀποκαλῶν, ὡς ὁ ἀβλαβής Δομέστικος τῶν σεκρετικῶν Βασίλειος ὁ Κυμινιανός, καί Γεώργιος σεκρετικός ὁ τοῦ δευτερεύοντος, καί Ἰωάννης σεκρετικός ὁ τοῦ Οἰνοχίου, πρός αὐτόν παρ' ἡμῶν σταλέντες ἐξεῖπον ἡμῖν, ναι μην καί τινες τῶν ἐν τῇ Κοτυαείου μονῇ μοναχῶν, καί ἄλλοι πολλοί τῶν ἀξιολόγων, παριστήσατο μεν αὐτόν καί ἅπαξ, καί δίς ἐνώπιον τοῦ ἱεροῦ συνεδρίου, καί τάχα μέντοι καί ἔσπευδον ἐξετάσαι τῶν ἡμῖν ἀκουσθέντων τινά καί λαχεῖν τελείαν διάγνωσιν περί ὧντε ἀνέμαθε, καί ὅπως οὗτος ἔχει φρονήματος. ὅτι δέ καί πλείονος καί σχολαιστέρας ἐρεύνης ἐώρα δεόμενα τά τῆς κατ' αὐτόν ἐξετάσεως. ὑφωρᾶτο δέ καί ἄλογον φόβον, μήπου διά τό ἄφετος εἶναι καί ἐλευθερίως διάγειν ἔνθα καί βούλεται, προσομιλεῖντε ἀκωλύτως, καί οἷσπερ ἐθέλει, καί οὕτω ψυχικῆς βλάβης αἴτιος ἐγκατασταίη πολλοῖς, οὐκ ὀρθοῦ δοκῶν εἶναι φρονήματος, ἐξ ὧν περ ἠκούσαμεν. τούτου δή χάριν ἄχρις ακριβεστέρας περί αὐτοῦ ἡμῖν ἀκουσθέντων ἐρεύνης καί ἐξετάσεως, ἀπαχθῆναι μέν τούτον ἐν τῇ σεβασμίᾳ τῆς περιβλέπτου μονῇ προσετάξαμεν. παραγγελίαν δέ γενέσθαι πρός τε τόν εὐλαβέστατον καθηγούμενον, τόν οἰκονόμον, καί τούς λοιπούς μοναχούς, ὥστε ἔντινι τῶν ἐντός τῆς μονῆς κελλίων ἡσυχάζειν αὐτόν ἀπρόσιτον τοῖς ἐκτός τυγχάνοντα πᾶσι, παρ' ἑνός δέ καί μόνου διακονητοῦ καθυπηρετούμενον, καί μηδενί ἔχοντα ἐπ' ἀδείας προσομιλεῖν, μή τῶν λαϊκῶν, μή τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ἀλλά μηδέ διά γραφήν ἤ διδάσκειν, ἤ καί πρός τινας ἐπιστέλλειν, ἤ δι' ἑαυτοῦ, ἤ δι' ἑτέρου, ἀλλ' ἐν ἡσυχίᾳ καθημένου, ὡς δεδήλωται. καί τῆς ἐνδεχομένης προνοίας ἀπό τῆς δηλωθείσης μονῆς χάριν ψυχικῆς σωτηρίας τοῦ ἀοιδήμου κτήτορος αὐτῆς ἀξιούμενον. Ἐκείνοις καί μόνοις πρός ἀνάγνωσιν κεχρῆσται βιβλίοις, οἷς ἄν ἡ μετριότης ἡμῶν ἐπιτάξειε. τῶν δέ λοιπῶν τελείως ἀπέχεσθαι, ὥστε μέντοι καί ἀσφαλῶς αὐτῷ συντηρεῖσθαι τήν τοιαύτην καθ' ἑαυτόν ἡσυχίαν, καί τό μηδενί ἐντυγχάνειν, ὡς εἴρηται, καί δεσμός αὐτῷ παρ' ἡμῶν ἐπηνέχθη συνοδικός. ὥστε ὑπό ἀφορισμόν καί ἀκοινωνίαν εῖναι τελείαν, εἰ κεκρυμένος γοῦν ἤ γράψαι πρός τινας, ἤ διδάξαι τολμήσει. εἰ γάρ φανείη τήν ἡμετέραν ταύτην παραγγελίαν ἐπί ἀθετήσει τινός τῶν ἤδη διορισθέντων παρ' ἡμῶν ἀλισκόμενος, οὐκέτι ὡς ἀμφιβαλλόμενος ἔσται ἡμῖν, ἐφ' οἷς κατ' αὐτοῦ ἠκηκόαμεν, ἀλλ' ὡς καί παντελῶς ἀναμφίβολος μή ὀρθά φρονῶν, μηδ' ὀρθόδοξα. τοῖς αὐτοῖς μέντοιγε ἔνοχοι ἔσονται, καί ὅσοι ἤ ἀπιέναι τολμήσουσιν εἰς αὐτόν, ἠ γραφάς ἐπιστέλλειν αὐτῷ, ἤ ομιλεῖν ὁπωσδήποτε.
2. Σημείωμα, δι' οὗ διεγνώσθη ὁ ἀμόναχος καί παμβέβηλος Νίφων τῆς τῶν Βογομήλων ὁμολογουμένος μυσαρωτάτης εἶναι αἱρέσεως.
Μηνί Φεβρουσαρίῳ κβ'. ἡμέρα γ'. Ἰνσικτιῶνος ἑβδόμης. Προκαθημένου τοῦ ἁγιωτάτου ἡμῶν δεσπότου, καί οἰκουμενικοῦ πατριάρχου κυρίου Μιχαήλου ἐν τοῖς δεξιοῖς κατηχουμενίοις τοῦ ἁγίου Ἀλεξίου, συνεδριάζοντος τῇ μεγάλῃ ἁγιωσύνῃ αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ἐπιφανεστάτου πρωτοασηκρήτου κυρίου Λέοντος τοῦ Ἱκανάτου, καί ἱερωτάτων ἀρχιερέων τοῦ Τυάνων, τοῦ Λαοδικείας, τοῦ Δυῤῥαχίου, τοῦ Θηβῶν, τοῦ Ἀμάστριδος, τοῦ Καλουσίας, τοῦ Μαδύτων, τοῦ Λακεδαιμονίας, τοῦ Λευκάδος, τοῦ Παρ/ας, καί τοῦ Γοτθίας, παρισταμένων καί δεσποτικῶν ἀρχόντων.
Τά κατά τόν μοναχόν Νίφωνα, ὅπως τε πρό καιροῦ συνοδικῶς ἐξητήθη, καί ὅπως διά τά ἐξ αὐτοῦ τοῖς πολλοῖς ἐπιφυόμενα σκάνδαλα ὠκονόμηται τά κατ' αὐτήν παρά τῆς ἡμῶν μετριότητος. ὡς ἄν ἐν ἡσυχίᾳ καθήμενος, καί τά καθ' ἑαυτόν μεμεριμνημένως ἐπισκεπτόμενος, καί τῆς σωτηρίας φροντίζων τῆς ἑαυτοῦ, τῆς τῶν ἄλλων ὁμιλίας, καί παντοίας ἄλλης ὁποιασδήποτε κοινωνίας ἀπέχηται, τό τηνικαῦτα παρ' ἡμῶν ἐκτεθέν διαλαμβάνει σημείωμα, ὅτε καί εἰ μή καταλήψεις πλείας, ἀλλά τέως προλήψεις, καί οὐ τυχούσας ῥοπάς κατ' αὐτοῦ κατελάβομεν, ὡς ἔν τισι τά τοῦ ὀρθοδόξου παραχαράττοντος δόγματα, καί ἄντικρυς ἑτεροδιδασκαλοῦντος ἡμῖν, καί οἰκίας κοιλίας ἀπογγενῶντος διδάγματα. ἀλλ' οὐ πρόληψις ἡμῖν μόνον, οὐδέ ῥοπή τις, ἤ ἀμυδρά παράστασις, καί κατάληψις περί τοῦ μή ὀρθῶς αὐτόν φρονεῖν, ἤ διδάσκειν, κατελήφθη τήν σήμερον. καί ἵνα τ' ἄλλα παρῶμεν, ὅσα τε ἀπηγγέλη ἡμῖν περί τούτου παρά τοῦ ἱερέως τῆς μεγάλης ἐκκλησίας Θωμᾶ καί παντυχικῶν χωριττών, ὡς περί τῆς ἁγίας τῶν ζωοποιῶν τοῦ Χριστοῦ κοινωνίας ἔκθεσμά τινα καί τῆς ἀσεβῶς ἀλλότρια πίστεως παρεισάγοντα, ναι μέν καί τά περί τοῦ εὐλαβεστάτου καθηγουμένου τῆς τοῦ παντοκράτορος σεβασμίας, καί βασιλικῆς μονῆς, προφανῶς τόν τοιῦτον καί αὐτά παριστῶντα τῆς ἀσεβείας ἀλλότριον. Οὐ μήν ἀλλά καί τά περί τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Δυῤῥαχίου παρεισαχθέντα, εἰ καί ἔξαρνος οὗτος ἀπλῶς πρός πάντα ἐτύγχανεν. ἀλλ' οὐν αὐτά τά σήμερον παρ' αὐτοῦ λαληθέντα, καί εἰς πάντων ἐπήκοον οὐκέτι δισταγμένα τινά περί τούτου ἔχειν ἡμᾶς ἀπό τῆς σήμερον συγκεχώρηκεν, καί οἷον διαμφιβάλλειν περί αὐτοῦ, ὅπως ἄρα καί ἔχει φρονήματος. ἔκ τε γάρ τοῦ τούς ἀποβληθέντας πρό μικροῦ παρ' ἡμῶν συνοδικῶς, ὡς ἑτεροδόξους δύο ἐπισκόπους τοῦ μητροπολίτου Τυάνων εὐσεβεῖς αὐτούς ὀνομάζειν, καί φρονοῦντας ὀρθῶς, καί ἀπλῶς διά τούτου τοῦ τροπαίου ἐναντιοῦσθαι, οὐχί τῇ συνόδῳ καί μόνῃ, ἀλλά καί πάσῃ τῇ δογματικῇ ἐκκλησίᾳ τῇ τά παρ΄ ἐκείνων δογματισθέντα ὡς ἀσεβῆ ἀμφιβαλλομένῃ καί ἄθεσμα. καί ἐκ τοῦ ἐνώπιον ἡμῶν πάντων ἀποστοματίσαι τήν σήμερον, καί εἰπεῖν καί εἰπεῖν ἀνάθεμα τῷ Θεῷ τῶν Ἑβραίων, συνῆκται ἡμῖν ἔκ δε τούτων ἀνενδοιάστως μή τά τῶν ὀρθοδόξων φρονεῖν, ἤ δογματίζειν αὐτόν, διό καί ὡς τελείαν τό ἀπό τοῦδε πληροφορίαν σχόντων ἡμῶν περί τῆς ἐσφαλμένης αὐτοῦ, καί ἀθέου πάντῃ διδαχῆς, καί φρονήσεως, ὡρίσθη περιορισθῆναι αὐτόν ἔν τινι τόπῳ καθ' ἡσυχίαν, καί ἀπρόσιτον εἶναι παντάπασιν, ὥστε μή τήν ἐξ αὐτοῦ λύμην, καί εἰς πολλούς διαδίδοσθαι. πάντως γάρ ὁ τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ οὗτως ἐναντιούμενος προφανῶς. καί ἑαυτόν μέν νομίζων ὀρθόδοξον, ἄλλως δ' ἔχειν τούς ἄλλους οἰόμενος˙ οὐ φωτός, ἀλλά σκότους μεταδώσει τοῖς αὐτῷ πλησιάζουσιν. ἀλλά καί ὅς ἄν τολμήσει τοῦ λοιποῦ ἔν τινι κοινωνῆσαι αὐτῷ ἐν ὁμιλίᾳ, ἤ διαίτῃ, ἤ ἄλλῳ τρόπῳ ὁποιῳδήτινι φανερῶς, ἤ καί λάθρα, ὡς ὁμόφρων αὐτῷ κακεῖνος καί λογισθήσεται καί τιμωρηθήσεται.
(Πηγή: Mansi XXI.597-603)
ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ
ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΦΥΛΑΚΗ
ΚΑΙ
ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ 4.2.2018 ΩΡΑ 14.00 ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
τῶν μελῶν, συνεργατῶν, φίλων καὶ θαυμαστῶν τῶν σκοπῶν, δραστηριοτήτων καὶ προοπτικῶν τῶν φορέων μας
α) «Σωματεῖον οἱ Φίλοι τοῦ Τάματος τοῦ Ἔθνους»,
β) «Ἵδρυμα Προασπίσεως Ἠθικῶν καὶ Πνευματικῶν Ἀξιῶν»,
γ) «Διορθόδοξος Σύνδεσμος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος»
28.1.2018
Ἀγαπητoὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοὶ καὶ φίλοι,
Καλούμεθα ἅπαντες νὰ συστρατευθοῦμε καὶ νὰ εἴμαστε ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴ σὲ ἐπιφυλακὴ γιὰ νὰ ἐπιστρατεύσουμε φίλους καὶ συγγενεῖς καὶ γιὰ τὴν ἀθρόα προσέλευση πολλῶν ἑκατομμυρίων εὐλαβῶν καὶ Ἑλληνόψυχων Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν γιὰ νὰ διατυμπανίσουμε τὴν ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ τῆς ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ μας, τῆς Β. ΗΠΕΙΡΟΥ, τῆς ΘΡΑΚΗΣ, τῆς ΚΥΠΡΟΥ, τῶν παραμεθορίων νήσων τοῦ ΑΙΓΑΙΟΥ καὶ νὰ τονίσουμε τὴν καταγανάκτησή μας ἐναντίον τῶν διαστροφέων τῆς ἀλήθειας καὶ ἐκθεμελιωτῶν τῶν ἱερῶν καὶ ὁσίων τῆς φυλῆς μας ποὺ εἶναι:
Α) ἡ ἀκραιφνὴς Ὀρθοδοξία,
Β) ἡ ἀδιάφθορος ἑλληνικὴ οἰκογένεια,
Γ) τὸ ἀθάνατο ἑλληνοχριστιανικὸ πνεῦμα,
Δ) ἡ αἰώνια ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ
Ε) ἡ ΑΚΕΡΑΙΑ καὶ ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΕΛΛΑΔΑ.
Χάριν αὐτῶν τῶν πολυτιμοτάτων ἠθικῶν καὶ πνευματικῶν ἀξιῶν – τῶν πυλώνων τῆς φυλῆς μας – κατωρθώσαμε ἀνὰ τὶς χιλιετίες νὰ διατηρήσουμε τὸ ΟΜΑΙΜΟ, τὸ ΟΜΟΓΛΩΣΣΟ, τὸ ΟΜΟΤΡΟΠΟ καὶ τὸ ΟΜΟΘΡΗΣΚΟ, ὥστε τὸ ἑλληνικὸ Ἔθνος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ φυλή, ἀκόμη καὶ κάτω ἀπὸ τὴν σκλαβιά, νὰ παραμένουν ἀδούλωτα.
Βέβαια ἐλευθερωθήκαμε ἀπὸ τὸν βαρύτατο μωαμεθανικό – τουρκικὸ ζυγό, ἀλλὰ σκλαβωθήκαμε στὴν φραγκοκρατία καὶ λοιπὲς σκοτεινὲς δυνάμεις.
Ὅπως πάντοτε ἐμεῖς εἴμαστε καὶ πρέπει νὰ εἴμαστε στὴν πρώτη γραμμή.
Μόνοι μας, στενάζοντες ἀπὸ δυσβαστάκτους ὄγκους ἐργασίας καὶ ἐξόδων (προσφέρουμε τὰ πάντα δωρεὰν στὶς τεράστιες ἀνθρωπιστικὲς βοήθειες καὶ τὶς μέγιστες πνευματικὲς καὶ κοινωνικὲς δραστηριότητες καὶ προοπτικές μας) καὶ στερούμενοι καὶ ὑπολογίζοντες καὶ τὴν τελευταία δεκάρα ὡς κόρη ὀφθαλμοῦ, ἐν τούτοις, προκειμένου νὰ βοηθήσουμε τοὺς ἐθνικοὺς σκοπούς, νὰ ἀναλάβουμε τὴν φιλοξενία βορειοελλαδιτῶν ἐνδεῶν διοργανωτῶν, εἰς τὸ ξενόδοχεῖο ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ HOUSE στὴν Πλάκα καὶ νὰ ἐνισχύσουμε τὸ συλλαλητήριο, ὄχι μόνον ἠθικῶς ἀλλὰ καὶ οἰκονομικῶς, κατὰ τὶς πολὺ περιωρισμένες δυνατότητές μας, ἀπὸ τὰ θυλάκια μας καὶ ὄχι μὲ «ξένα κόλυβα».
Λεπτομερέστερα εἰς :
http://www.fotgrammi.gr/index.php/2009-07-31-01-00-24/2009-07-02-14-53-06/2009-07-31-01-19-02/1242——–211—
http://www.fotgrammi.gr/index.php/2009-07-31-01-00-24/2009-07-02-14-53-06/2009-07-31-01-19-02/1240-2018-01-22-14-34-02
http://www.fotgrammi.gr/index.php/2009-07-31-01-00-24/2009-07-02-14-53-06/2009-07-31-01-19-02/1239——–19118
ΦΩΤΕΙΝΗ ΓΡΑΜΜΗ τηλ. 210-3254321
Υ.Γ.
Ἤδη μᾶς ἔχουν ρίξει ἀπὸ τὸν περασμένο Ὀκτώβριο τὰ δύο facebook καὶ τώρα
στὸ e mail μας fot_gram@otenet.gr δὲν μποροῦμε νὰ λάβουμε μηνύματα.
Παρακαλοῦμε, ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀπαντήσεις νὰ στέλνωνται ΜΟΝΟΝ στὸ a.anagnostopoulou@gmail.com
Πηγή: Φωτεινή Γραμμή
"ΕΣΤΙΝ ΟΥΝ ΕΛΛΑΣ ΚΑΙ Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ"
(Στράβων)
Τα 22 Ορθόδοξα Χριστιανικά Σωματεία της Θεσσαλονίκης χαιρετίζουμε ένθερμα και συμμετέχουμε μαζικά και αγωνιστικά στο συλλαλητήριο που οργανώνουν οι Παμμακεδονικές Ενώσεις στην Αθήνα, την
Κυριακή 4 Φεβρουαρίου 2018 στις 2:00 μ.μ.
στην Πλατεία Συντάγματος
μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη
Καλούμε όλους τους Έλληνες να συνεχίσουμε τον δίκαιο αγώνα μας και να υψώσουμε πάλι μαζί φωνή διαμαρτυρίας:
* Κανείς δεν δικαιούται να διαστρεβλώνει ούτε σημείο της ένδοξης ιστορίας μας.
* Το όνομά μας είναι η ψυχή μας!
* Δεν το διαπραγματευόμαστε!
* Δεν το εκχωρούμε σε κανέναν!
* Δεν το προδίδουμε!
* Δεν δεχόμαστε καμία ονομασία που να περιέχει τον όρο Μακεδονία!
Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΑΔΑ
ΟΛΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ
στο συλλαλητήριο!
Να μη λείψει ΚΑΝΕΙΣ!
ΤΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ
Το κείμενο ΕΔΩ σε εκτυπώσιμη μορφή
Ιωάννης Θαλασσινός, Διευθυντής Π.Ε.ΦΙ.Π. 04-10-2017
Ποιός ἄραγε θυμᾶται τή θλιβερή ἐπέτειο τῆς ψήφισης, ἀπό τή Βουλή τῶν Ἑλλήνων, τοῦ ἐπαίσχυντου...
Χριστιανική Εστία Λαμίας 03-10-2017
Οἱ μάσκες ἔπεσαν γιά ἀκόμα μιά φορά. Ἑταιρεῖες γνωστές στούς Ἕλληνες καταναλωτές ἀφαίρεσαν ἀπό τά...
TIDEON 21-12-2015
Επιμένει να προκαλεί Θεό και ανθρώπους η ελληνική Κυβέρνηση, ψηφίζοντας στις 22 Δεκεμβρίου 2015 ως...
Tideon 14-12-2015
Η Κυβέρνηση μας μίλησε για την «αναγκαιότητα» και για τα πλεονεκτήματα της «Κάρτας του Πολίτη»...
TIDEON 27-08-2014
Λαμβάνουν διαστάσεις καταιγισμού οι αντιδράσεις πλήθους φορέων και πολιτών για το λεγόμενο «αντιρατσιστικό» νομοσχέδιο το...
tideon.org 02-05-2013
Kαταθέτουμε την αρνητική δήλωση μας προς τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ). Ο νόμος αφήνει πολλά...
Tideon 31-12-2012
Ποια είναι η λύση αν πλήρωσες «τσουχτερές» τιμές στο Κυλικείο του Νοσοκομείου, του Αεροδρομίου, του...
Νικόλαος Ἀνδρεαδάκης, ὁδηγός 03-04-2012
Εἶμαι νέος μὲ οἰκογένεια, ἔχω ὅλη τὴ ζωὴ μπροστά μου… Λόγῳ ἐπαγγέλματος ἔχω τὴ δυνατότητα...
tideon 07-11-2011
ΜΝΗΜΟΝΙΟ: Δεν ξεχνώ αυτούς που παρέδωσαν αμετάκλητα και άνευ όρων την ΕΘΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ και έκαναν...
ΚΑΤΑΛΑΒΕΣ ΤΩΡΑ ... 15-02-2011
Κατάλαβες τώρα ... γιατί σε λέγανε «εθνικιστή» όταν έλεγες πως αγαπάς την Πατρίδα σου; Για να...
ΤΡΑΠΕΖΑ ΙΔΕΩΝ 25-12-2010
Τώρα πια γνωρίζω τους 10 τρόπους που τα ΜΜΕ μου κάνουν πλύση εγκεφάλου και πώς...